stimuleringsfonds creatieve industrie

projectteam

context

Het onderzoek Werken met een Beperking werd ondersteund vanuit de Open Oproep Zelforganisatie in de Zorg, die het fonds uitschreef in 2013. meer

Geisje01.jpg

Werken met een beperking - de resultaten

15 november 2016
Eind 2013 startten STUDIO STIX en buro MA.AN met het onderzoek 'Werken met een Beperking'. De initiatiefnemers onderzochten hoe je dagbesteding marktgerichter kunt maken, op zo'n manier dat het ook iets extra's oplevert voor de cliënt en de wijk. Maar wat zijn de voorwaarden om de kansen die er op dit vlak liggen op te kunnen pakken? Tijdens de Dutch Design Week 2016 presenteerde het Stimuleringsfonds samen met de initiatiefnemers de resultaten van het onderzoek door middel van een magazine. Hier leest u een samenvatting van de belangrijkste inzichten en aanbevelingen uit het onderzoek:

Inclusieve stad
Werk is de beste zorg. Uitoefening van werk zorgt voor zingeving, biedt structuur aan het individu en is van meerwaarde voor de stad. Het verplicht alle actoren om vanuit een ander perspectief naar de stad en de mogelijkheden voor werk te kijken. Een aansporing om in uiteenlopende allianties vorm te geven aan een inclusieve stad. In de inclusieve stad is werk verankerd in een sterke stedelijke economie en participeren mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt vanzelfsprekend in de samenleving. Pas dan heeft de gewenste arbeidsparticipatie en zelforganisatie vanuit bedrijfsleven en maatschappij een kans van slagen.

De kunst van het loslaten
Na de invoering van de Wmo en Participatiewet in januari 2015 is gebleken dat lokale overheden nog steeds de voorkeur geven aan samenwerking met bestaande instellingen. Zij verschaffen immers zekerheid en vertrouwen, gebaseerd op bewezen expertise. Maar de huidige op zorg gerichte zorginstellingen beschikken vaak niet over het benodigde vakmanschap en een marktgerichte focus. Juist door niet los te laten is er weinig ruimte voor innovatie en experiment in de transitie van zorg naar werk. Nieuwe inzichten komen nooit voort uit zekerheden. Benut de innovatieve kracht van zowel kleine als grote partijen.

Geisjeduo.jpg
Galerie Atelier Herenplaats. Foto: Geisje van der Linden
Het nieuw zorgbedrijf

De verantwoordelijkheid voor de 'werkende mens' wordt door veel zorginstellingen uitbesteed en is niet langer de zorg van de zorginstelling. De zorginstelling heeft zich omgevormd tot intermediair en facilitator; een positie tussen zorgvrager en zorgaanbieder. Er worden andere en nieuwe zorgproducten ontwikkeld met de zelfstandigheid van de cliënt als focus; van buurtcirkel tot zorg-app. Weliswaar een bijdrage aan de innovatie in de zorg maar niet gericht op de kwaliteiten die nodig zijn om als werkende mens deel te nemen aan de samenleving.

Het bedrijfsleven
Onderzoek wijst uit dat bij het bedrijfsleven weinig animo bestaat om mensen uit de onderkant van de arbeidsmarkt op te nemen. Het verdienvermogen bij lage loonwaardes is nihil. De cliënt kan vanuit de zorgaanbieder worden verwezen naar het bedrijfsleven, maar staat daar vaak met lege handen. Ook met de zorgaanbieder op de achtergrond of ondersteunend op de werkvloer, ontbreken vakkennis, vaardigheden en de juiste attitude om voor een bedrijf voldoende interessant te zijn.

Om deze werkgelegenheid te realiseren is scholing en training nodig. Dit kan het beste op de werklocatie, gebaseerd op het model van de 'inservice opleiding'. Ook voor basale vaardigheden als op tijd komen en werkdiscipline. Het bedrijfsleven is er niet op ingericht om dit alleen te organiseren en te financieren. Het ontbreekt nog aan de durf bij alle partijen om hierin te investeren. Een gedeeltelijke verschuiving van de reguliere zorgbudgetten naar scholing en training biedt kansen.

Geisje03.jpg
Onze Zaak. Foto: Geisje van der Linden
Toename van de zorgvraag

Er is een blijvende toename van de zorgvraag. Behandeling volgt na diagnose en indicering. Het vaststellen van de diagnose veronderstelt gebaseerd te zijn op objectieve maatstaven maar is veel eerder cultureel bepaald. Het grote aanbod van zorg bepaald in zekere mate de vraag, niet anders dan bij elk ander marktproduct. De zorgaanbieder heeft geen direct belang bij het verminderen van de zorg. Ziekte is lucratiever dan gezondheid.

Beleven van gezondheid
Een uitgebreide studie van Machteld Huber, toont grote verschillen in interpretatie van het begrip gezondheid. Beleidsmakers en onderzoeker noemden vooral de lichamelijke functies, de patiënten legden de nadruk op aspecten met een 'spirituele dimensie' en het 'sociaal-maatschappelijk participeren'. Huber pleit voor een cultuur waarin mensen leren hoe zij voor zichzelf moeten zorgen. Daarvoor is een andere definiëring van gezondheid nodig, anders dan een ziekte die het gevolg is van een 'opgerekte vraag'. Aspecten op het terrein van de preventie, waar de burger zelf de regie in handen kan krijgen beslaan nu slechts 4% van het zorgbudget.

Geisje04.jpg
Foto: Geisje van der Linden
Vakwerk moet je leren

Vakwerk, iets maken met je handen biedt zingeving, ook al maak je maar een klein onderdeel van het product. Arbeidsdeling om tot overzichtelijke en handelbare productie te komen is een goed instrument. Dat geldt ook voor inpakwerk of vormen van assemblage, waarin elke individuele bijdrage een onmisbare schakel is binnen een reeks van handelingen. Iemands geschiktheid wordt niet bewezen door talent- of IQ tests. Ze zeggen niets over iemands mogelijkheden, noch over de dialoog met materialen. Het begrip 'vermogen' van de Amerikaanse filosoof Martha Nussbaum is daarentegen beter hanteerbaar. Het zegt iets over de latente kwaliteiten die geactiveerd kunnen worden.

Naar de mens als maker
De ontwikkeling van 'de verzorgde mens' naar 'de mens als maker' is een noodzakelijke stap naar onafhankelijkheid en eigenwaarde. De mens als maker wil pas verzorgd worden als hij geen andere keuzes meer heeft. De verzorgde mens wordt niet zomaar een mens als maker. Een relevante diagnose en verwijzing alsmede adequate ondersteuning en passende training zijn onontbeerlijk.

Geisje02.jpg
Galerie Atelier Herenplaats. Foto: Geisje van der Linden
Lees ook

Lees hier het artikel Werken is de beste zorg, dat in januari 2016 verscheen over het onderzoek Werken met een Beperking.

Design Cares
Alle resultaten van het onderzoek Werken met een Beperking zijn verzameld in het magazine Van Zorg naar Werk. Dit magazine maakt onderdeel uit van de magazinereeks Design Cares, waarmee het Stimuleringsfonds de veelzijdige manier toont waarop ontwerpers kunnen bijdragen aan actuele vraagstukken in de zorg.