stimuleringsfonds creatieve industrie
schermafbeelding20201104om132043.png

Terugblik Nieuwe woonconcepten voor dak- en thuisloze jongeren

30 oktober 2020
Ontwerpers, lokale organisaties en jongeren werken samen aan nieuwe woonconcepten voor dak- en thuisloze jongeren. Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie selecteerde eerder dit jaar vijf multidisciplinaire ontwerpteams om met behulp van ontwerpend onderzoek voorstellen te doen voor structurele ontwerpoplossingen voor dit vraagstuk. Op 21 oktober 2020 deelden twee teams tijdens de Dutch Design Week hun ervaringen en gingen met de aanwezigen in gesprek over de kansen die zij zien én grijpen om het aantal dak- en thuisloze jongeren te verminderen.
Onder de aanwezigen bevond zich Hella Masuger, directeur van Stichting Zwerfjongeren Nederland. Zij schetste de taaiheid van dit vraagstuk en dat er veel verschillende soorten partijen betrokken zijn. Ook vertelde ze dat het vraagstuk flink is opgeschud sinds designers erbij zijn gekomen en meewerken. Gery Lammersen is werkzaam bij het ministerie van VWS en lichtte toe waarom in maart 2019 het Actieprogramma Dak- en Thuisloze Jongeren werd gelanceerd. Rijksbouwmeester Floris Alkemade benadrukte de urgentie en vertelde waarom het beloftevol is om ontwerpers te betrekken bij dit vraagstuk.

In de bijeenkomst werd het gesprek gevoerd over de volgende 'pijnpunten' en belangrijke thema's in het vraagstuk:
• Een groot deel van de dak- en thuisloze jongeren heeft een verleden in de jeugdhulp. Jeugdhulp neemt te veel van ze over: ze leren niet om het zelf te doen, mogen niet falen en daarvan leren, ze worden passief. En dat maakt een hele harde, moeilijke overgang op het moment dat ze achttien zijn en op eigen benen moeten staan. Worden de jongeren te veel 'gepamperd'?
• Er is pas hulp op het moment dat het echt fout gaat. Terwijl bijvoorbeeld schoolmaatschappelijk werkers al constateren dat jongeren bijvoorbeeld niet het netwerk hebben om zelf problemen op te lossen. Zijn er concepten te bedenken die de inzet op preventie kunnen bevorderen?
• Er geldt paradoxale regelgeving als jongeren achttien worden en nog thuis wonen. Jongeren hebben niet de mogelijkheid om zelf huur te betalen, maar ouders worden gekort op allerlei toeslagen als ze bij hen blijven wonen. Daarom worden jongeren uit huis gezet.
• Er is geen tijd voor rust of bezinning, zelfs als je eenmaal een plek hebt gevonden. Er is een deadline tot wanneer je ergens mag wonen, en je moet er altijd iets voor terug doen. Er is geen sprake van vertrouwen of onvoorwaardelijkheid. In veel gevallen zijn het niet alleen jongeren die rust nodig hebben, maar ook de professionele hulpverleners die hen ondersteunen.
• 'Het is een huisvestingsprobleem!', wordt vaak geroepen. Zelfs met urgentie is het ontzettend lastig een plek te vinden. Initiatieven voor huisvesting zijn niet altijd bekend of stellen hoge eisen en voor het realiseren van nieuwe plekken wijst iedereen naar elkaar.
• Er heerst een enorm stigma rondom jongeren die dak- en thuisloos zijn. Is het verminderen van het stigma een belangrijke richting om verder te verkennen?

Terug naar eigenwaarde
In 'Terug naar eigenwaarde' vormen Nienke van der Straten en Donna Stam van Garage 2020 een ontwerpteam met Patrick Roegiers en Ashkan Hashemkhani. Hun project is erop gericht tot een duurzaam woonconcept te komen dat aansluit bij de behoefte van de jongeren en kan rekenen op draagvlak vanuit de buurt. De centrale onderzoeksvraag daarbij is: Hoe ontwikkel je lokaal een ruimtelijke strategie die jongeren ondersteunt in hun ontwikkeling, die uitgaat van hun behoeftes op het gebied van autonomie en ondersteuning en die schaalbaar is naar andere locaties? In hun onderzoek werkte het ontwerpteam samen met de gemeenten Rotterdam, Leiden en Utrecht en met Marleen van der Kolk (Stichting Zwerfjongeren), Bianca van der Neut (Kamers met Aandacht), Aldo Baljet (Rotterdamse Douwers) en Johan Hoogendijk (Fynder) en met hulporganisaties Enver en Cardea.

Huishonger
Joes Janmaat en Manon Barendse vormen het collectief Joes en Manon. Hun project 'Huishonger' gaat uit van het idee dat een woning een plek moet zijn waar je tot rust kan komen en van waaruit je de ruimte voelt om voorzichtig stappen naar een betere toekomst te gaan zetten.

Naast Garage2020 en Joes en Manon nemen nog drie teams deel aan het ontwerptraject Nieuwe Woonconcepten voor dak- en thuisloze jongeren. Dat zijn Being A Designer met 'Een nieuw fundament', Site Practice met 'Woontuinen' en TAAK met 'Volwaardige participatie'. In de eerste week van februari 2021 organiseert het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie in samenwerking met Pakhuis de Zwijger een bijeenkomst waarin de ontwerpteams binnen dit vraagstuk hun voorstellen voor systeemverandering presenteren. Houd hiervoor onze website in de gaten.

Lees hier een update over 'Woontuinen' en 'Volwaardige participatie'.

Tekst: Tabo Goudswaard, projectleider ontwerptraject Nieuwe Woonconcepten voor dak- en thuisloze jongeren