stimuleringsfonds creatieve industrie

context

In januari 2017 zette het Stimuleringsfonds de Open Oproep Dementie in de Openbare Ruimte uit. Acht ontwerpers werden geselecteerd. Dementie in de openbare ruimte maakt deel uit van het programma Zorgomgeving, dat het Stimuleringsfonds uitvoert in opdracht van het ministerie van OCW.

Het onderzoekstraject vindt plaats in het kader van het programma Langer Thuis van de gemeente Rotterdam.

joopvonkwebsite.jpg

Interview met Joop Vonk (Alzheimer Nederland)

4 juli 2017
Joop Vonk, mantelzorger en als vrijwilliger werkzaam bij Alzheimer Nederland, keek als ervaringsdeskundige mee met het project Dementie in de openbare Ruimte. Was hij aanvankelijk licht sceptisch over de oogst van ontwerpvoorstellen, inmiddels is hij laaiend enthousiast. 'Ik - bijna 75 – kan niet met apps omgaan. Tegelijk denk ik: Joop, kijk verder, naar de huidige beroepsbevolking, de kinderen. Die kennen die apparaten, zij maken er straks gebruik van.'
'Spannend maar vooral leuk' vond Joop Vonk het om als ervaringsdeskundige deel te nemen aan het project 'Dementie in de Openbare Ruimte'. Hij is mantelzorger en als vrijwilliger werkzaam bij de afdeling Delft–Westland–Oostland van Alzheimer Nederland. 'Het project heeft me geraakt. Dat een wereldstad als Rotterdam en het Stimuleringsfonds tijd en geld uittrekken om ontwerpers iets te laten maken voor mensen met dementie. De afgelopen jaren zijn er al verschillende initiatieven genomen om aandacht te vragen voor deze doelgroep, zoals de actie van Alzheimer Nederland 'Samen dementievriendelijk', die momenteel loopt. Het verschil is dat dit onderzoekproject zich niet enkel op de burgerij richt, maar ook op gemeentelijke overheden, terwijl het kennisoverdracht over de ziekte combineert met denkrichtingen om de leefomgeving aan te pakken. De politiek wil een participatiemaatschappij waarin ouderen zo lang mogelijk thuis blijven wonen. Voldoende beweging – naar buiten gaan voor een ommetje of een boodschap - is dan heel belangrijk; het vertraagt het proces van achteruitgang bij dementie. In die zin is het initiatief van de gemeente en het Stimuleringsfonds voorbeeldig.'

De focus op de openbare ruimte vindt Vonk goed gekozen. 'Als we spreken over 'mensen met dementie', denken we vaak aan mensen die in een stoel zitten en niets meer kunnen. Maar je hebt een heleboel vormen en gradaties van dementie. Ik werk als vrijwilliger in het Ontmoetingscentrum voor Ouderen met mensen met de lichtste vorm van geheugenverlies. Met hen discussieer ik, we doen geheugenspelletjes en wandelen. Dat gaat meestal goed, maar er zijn momenten dat ze van slag raken, bijvoorbeeld omdat ze de weg kwijt zijn. De vraag is hoe je hen kunt helpen om dat ommetje te blijven maken. Welke hulpmiddelen kun je bieden, welke obstakels wegnemen?'

emanciperende functie
Dat mensen met dementie en hun mantelzorgers bij het project betrokken zijn, is voor hem vanzelfsprekend. 'Het lijkt me evident dat je als ontwerper contact wil hebben met je doelgroep.' In dit geval heeft het betrekken van gebruikers echter ook een emanciperende functie. 'Het horen van deze mensen is een teken dat hun mening ertoe doet. Dat contact draagt bij aan hun welbevinden. Daarbij merkte ik dat het de ontwerpers beter inzicht gaf in de problemen die mensen met dementie ervaren in hun leefomgeving, zoals je onveilig voelen, of de omgeving niet herkennen.'
deweganja15.jpg
Landschapsarchitect Anja Guinée wandelt met een bewoner van het verzorgingshuis naar het winkelcentrum om te kijken welke obstakels ze tegenkomen op de route.

Hij is enthousiast over de plannen die de ontwerpers presenteerden. 'De oogst is heel divers, van een aangeduid wegtracé tot een app met vaste routes tot ANWB-praatpalen – een geweldig idee om die te hergebruiken. De vraag is wel: gaat dat functioneren? Als ik naar mezelf kijk – ik ben bijna 75 – constateer ik dat ik niet goed met apps kan omgaan, en slechts één keer met mijn hoofd in een praatpaal heb gestaan. Tegelijk denk ik: Joop, kijk verder, naar de huidige beroepsbevolking, de kinderen. Die kennen die apparaten, zij maken er straks gebruik van.'

realistisch
Het idee om de omgeving rond het verzorgingshuis te markeren met tegels die meer of minder dicht bedrukt zijn, afhankelijk van hoe ver je van huis bent, vindt hij 'supercreatief'. 'In eerste instantie vroeg ik me af of mensen het gaan herkennen. Maar als je het de mensen herhaaldelijk uitlegt, denk ik dat het wel zou kunnen werken. Ik vind het een heel mooi ontwerp.'

Of het ook realistisch is? 'Voor mij betekent dat: voldoende stimulerend om de mensen met dementie zover te krijgen dat zij naar buiten gaan. Hierbij spelen factoren als een rustige en overzichtelijke omgeving, duidelijk gemarkeerde wandelpaden en oversteekplekken een belangrijke rol. Zo richtte een ontwerpster zich op de wandeling van het verzorgingshuis naar het winkelcentrum. Zij keek naar de bestrating - losse tegels, stoepranden – en met slimme, bijna kosteloze bewegwijzering dirigeerde zij wandelaars van een gevaarlijk oversteekpunt in de bocht van de weg naar een stukje verderop.'

Beeld: Sofie van Greevenbroek

dewandelingarzumarlou27.jpg
Arzu Ayikgezmez en Marlou de Jong nemen een persoonlijke route van een bewoner op voor de test-applicatie van de Wandel-Met-Me-Mee app.