stimuleringsfonds creatieve industrie
image002.jpg

'Dat kan jij als ontwerper wel willen, maar dat snapt ons publiek niet'

11 december 2019
Omdat hij de rol van het grafisch ontwerpen in de maatschappij zag veranderen en de waardering voor zijn vak zag afnemen, houdt Richard Niessen met zijn Paleis van Typografisch Metselwerk en 'Brieven aan de minister' sinds 2015 een pleidooi voor de verbeeldingskracht van grafisch ontwerpers en schept een kader om over zijn vak na te denken. In navolging hierop organiseerde het Stimuleringsfonds een expertmeeting met Richard Niessen, design-strateeg Roel Stavorinus en ontwerpers Alex Clay, Chantal Hendriksen, Janna Meeus, Toon Koehorst, Catelijne van Middelkoop en Niels Schrader. Wat is de stand van het vak? En wat is er nodig om het tij te keren? Een verslag.
Het beeld is duidelijk: Nederland heeft een traditie hoog te houden wat betreft grafisch ontwerpen, in het bijzonder als het de visuele communicatie van publieke instellingen aangaat. Zowel door opdrachtgevers als makers is daar hard voor gewerkt. Maar de mentaliteit richting het vak is veranderd en de nationale beeldcultuur verschraalt. Verschillende oorzaken worden hiervoor aangewezen. Gekrompen budgetten en de veranderde bureaucratische structuur van organisaties en instellingen zijn er daar twee van. Ook wordt genoemd dat het visuele referentiekader van opdrachtgevers vaak marginaal is en het aan visie ontbreekt. Het gevolg daarvan is dat potentieel niet wordt benut en veel ontwerpers een gebrek aan erkenning voor hun expertise ervaren. Ze worden gevraagd aftreksels van eerdere ontwerpen te maken of geconfronteerd met opmerkingen als: 'Dat kan jij als ontwerper wel willen, maar dat snapt ons publiek niet'.
Maar ook interne factoren worden niet genegeerd. Als gevolg van technologische ontwikkelingen en internationalisering is het veld zeer gefragmenteerd geraakt, zo wordt gesteld. Jonge ontwerpers mijden opdrachtgevers. Ze zijn op zoek naar kwaliteit, concentreren zich op eigen initiatieven en samenwerkingsverbanden en hebben er vaak nog een andere bron van inkomsten naast, al dan niet vakgerelateerd. Goede ontwerpers verdwijnen zo in niches. De academie-opgeleide ontwerper heeft bovendien concurrentie gekregen van veel meer service- en business-to-business-gerichte ontwerpers met een meer commerciële achtergrond.
richardniessenfotodoorjellejansegers.jpg
Presentatie door Richard Niessen

vragen
In de discussie wordt een aantal vragen opgeworpen. Wat is nog de taak van grafisch ontwerpers? Is die veranderd? En is de vormende rol van weleer niet overgenomen door productontwerpers? Veel meer dan grafisch ontwerpers slagen zíj er tegenwoordig in maatschappelijke tendensen te visualiseren. Is verschraling bovendien geen maatschappijbrede tendens? Ambachtelijkheid verdwijnt in veel meer sectoren. Nemen we ons eigen vak nog wel serieus? Kritische reflectie op het vak ontbreekt namelijk en er wordt weinig over de grenzen van het vak en het eigen kunnen heen gekeken.

acties
Verschillende opties worden voorgesteld om verandering in gang te zetten, of in elk geval vervolg te geven aan de discussie. Een debatplatform zou helpen bij het laatste. Via een dergelijke weg kan meer naar buiten worden getreden, kunnen de krachten worden gebundeld en bruggen worden geslagen tussen verschillende partijen in het veld. Want dat verandering vanuit het collectief moet worden ingezet, in plaats van individueel is duidelijk. Zo kan de hoogte van honoraria bijvoorbeeld op de agenda worden gezet. Het fonds zet zich hier ook voor in, mede aan de hand van de Fair Practice Code. Vanuit musea en instituten zou er meer aandacht en duiding voor het vak mogen zijn. Dit zal de betekenis en waarde van het grafisch ontwerpen veel zichtbaarder maken, en de ontwerpers steunen in het opeisen van hun ruimte. Richting opdrachtgevers kan via een goed geprogrammeerde hackaton mogelijk 'presence' worden gewonnen en de dialoog worden aangegaan. Dat laatste kan ook in de vorm van een onderzoek als 'What clients think'. En initiatieven als de Best Clients Award en een rijksvormgever kunnen met sterke voorbeeldprojecten een positieve invloed hebben op de waardering van het vak, mits ze een breder publiek bereiken dan alleen het ontwerpveld. Op individueel niveau moet er beter worden nagedacht over de eigen marketing en communicatie. Ook opleidingen spelen hier een rol. Zij moeten de verantwoordelijkheid nemen om beter toegeruste ontwerpers af te leveren, die goede gesprekspartners zijn voor hun opdrachtgever en het benodigde vertrouwen en ruimte weten op te eisen en de vraag van de opdrachtgever kunnen kantelen als dat nodig is. Deze vaardigheden zijn allemaal nodig om antwoorden te kunnen blijven formuleren op actuele ontwikkelingen en een veranderende maatschappij. Om dat te realiseren moet nog veel in werking worden gesteld. Dat is een verantwoordelijkheid die we met zijn allen dragen.