stimuleringsfonds creatieve industrie

context

In maart 2016 schreef het Stimuleringsfonds de Open Oproep Ontwerpen aan Stedelijke Centra uit. Vijf voorstellen werden geselecteerd.

KarresBrands01.jpg

Voorbij de Winkelstraat

13 december 2016
In toenemende mate worden grote hoeveelheden data ingezet om inzicht te krijgen in de werking van de stad. Karres+Brands is overtuigd dat de ontwerper binnen deze ontwikkelingen een cruciale rol kan spelen. Hij kan deze data duiden en visualiseren in toekomstscenario's voor stedelijke ontwikkeling. Karres+Brands zocht samenwerking met internationale experts op het gebied van data-onderzoek om nieuwe perspectieven te ontwikkelen voor de leegstandsproblematiek in Schiedam.
Mede door de economische recessie en de opkomst van het online winkelen veranderen regionale centra van karakter. Steeds meer winkels, collectieve voorzieningen en instellingen sluiten hun deuren. De centra raken daarmee hun vanzelfsprekende ontmoetingsplekken kwijt. Schiedam kampt sinds 2007 met leegstaande winkels en ontbrekend (winkel)publiek.

De centra van morgen
Met het onderzoek 'Voorbij de Winkelstraat', waarvan het voortraject recentelijk is afgerond, wil Karres+Brands nadrukkelijk voorbij de dagelijkse problematiek van de retail kijken. Jasper Nijveldt: 'veel actieprogramma's die rondom de leegstandproblematiek worden ontwikkeld, richten zich op symptoombestrijding met een focus op de korte termijn. Met dit onderzoek willen we echter fundamenteel nadenken over de functie van het centrum, de (winkel)straten van morgen en de concepten en functies die daar een plek in kunnen krijgen.'
KarresBrands02.jpg
Versterken economische structuur.
Data-based action design

Om inzicht te krijgen in de ruimtelijke activiteitenpatronen, de plekken van samenkomst, de routes in de stad en hoe dit verandert, ontwikkelt Karres+Brand een nieuwe werkwijze. Ze verzamelen, duiden en combineren data zoals de woningvoorraad, de economische spreiding, verplaatsingsgegevens, gebruik van maatschappelijke voorzieningen, voetgangersstromen en online zoekgedrag. De resulterende data sets worden gebruikt om onder andere inzicht te krijgen in de meest gebruikte recreatieve voorzieningen of te achterhalen op welke plekken op welke tijden menselijke activiteit is te verwachten.

Tijdens het vooronderzoek bleek bijvoorbeeld dat de sauna van Schiedam als een van de belangrijkste gerelateerde zoekopdrachten opkomt bij een Google zoekopdracht naar de stad. Opvallend is dat deze publiekstrekker nog in geen enkele structuurvisie van de gemeente is terug te vinden, terwijl deze voorziening juist veel kansen biedt voor de ontwikkeling van de stad. 'Op basis van deze inzichten kunnen we vervolgens strategische ruimtelijke ingrepen voorstellen voor de transformatie, herprogrammering of activering van het centrum', aldus Nijveldt.

KarresBrands03.jpg
Ontwerpscenario: versterking maatschappelijke voorzieningenstructuur.
Samenwerking met data-specialisten

Om data onderzoek en ontwerp te combineren in een methodiek schakelt Karres+Brands de expertise in van data specialisten. Door een samenwerking met een internationaal onderzoek-collectief in data onderzoek SPINUnit, zijn zij in staat nieuwe data bronnen aan te boren. Naast de reguliere gegevens van de gemeente hebben ze hierdoor toegang tot data van private sites als Funda, Instagram en Google Places. Samen met de conceptontwikkelaars en financiƫle strategen van SITE urban Development werkt Karres+Brands vervolgens aan alternatieve ontwikkelscenario's, bijvoorbeeld het aanleggen van nieuwe verbindingen tussen concentratiegebieden in de stad.

De rol van de ontwerper
Jasper Nijveldt ziet een belangrijke rol weggelegd voor ontwerpers in het gebruik van data voor stedelijke ontwikkeling. 'Middelgrote gemeentelijke organisaties, in het bijzonder de diensten stadsontwikkeling, hebben doorgaans niet de tijd, het budget en de kennis om de grote hoeveelheden data op een coherente, visuele en inzichtelijke wijze te ontsluiten', zegt Nijveldt. 'De ontwerper is in staat om zowel de relatie tussen mensen als plekken inzichtelijk te maken, hij stelt de juiste vragen om de stad te begrijpen en kan tegelijkertijd concrete ruimtelijke ontwerpen voorstellen. Een creatieve dienaar in het maken van de stad.'

Het onderzoek Voorbij de Winkelstraat wordt ondersteund vanuit het programma 'Ontwerpen aan Stedelijke Centra' en is nog in ontwikkeling. Onlangs heeft Karres+Brands ondersteuning gekregen voor het vervolgonderzoek.