stimuleringsfonds creatieve industrie

context

In de periode 2014-2016 schreef het Stimuleringsfonds drie Open Oproepen uit, waarbij het fonds opriep voorstellen in te dienen voor het opzetten, dan wel doorontwikkelen en professionaliseren van stadslabs.

Het fonds organiseert regelmatig bijeenkomsten voor de 37 ondersteunde stadslabs om kennis en ervaring uit te wisselen.

Lees ook de verslagen van eerdere bijeenkomsten:

Tussen denken en doen (juni 2016)
Stadslabs zijn vrij maar niet ongebonden (oktober 2016)

De drie Open Oproepen werden uitgezet binnen het programma Innovatieve Vormen van Opdrachtgeverschap.

b5mvh8068kopieweb.jpg

Stadslabs nestelen zich tussen bewoners en bestuurders

28 maart 2017
Zo'n zestig ervaren en verse stadmakers wisselden onder leiding van Francien van Westrenen ervaringen uit op de derde kennisbijeenkomst voor stadslabs die het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie op 20 maart 2017 in Utrecht organiseerde. Bottom-up is voorbij, de Omgevingswet komt er aan.
Met de veertien stadslabs die voor de derde ronde 'Samenwerken aan dorp, stad en land' van de Open Oproepen zijn geselecteerd, ondersteunt het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie inmiddels 37 initiatieven. Een fractie van wat er in het land gebeurt, zegt Maarten Tas van het Stimuleringsfonds, want net als in de eerste twee rondes kwamen er nu weer negentig inzendingen binnen. Hij kondigde aan dat er dit najaar nog een vierde Open Oproep volgt, waarin het accent ligt op beleidsthema's, publiek-private samenwerking en de aansluiting bij lokale overheden.

Rol van ontwerp
Bottom-up heeft zijn langste tijd gehad, steeds meer labs nemen een tussenpositie in (middle-up-down) en zijn georganiseerd als een netwerk, waarin de verschillende rollen (overheid, ondernemer, bewoner) niet meer zo relevant zijn. Dit constateert Bas van der Pol, programmamaker AIR en een van de fondsadviseurs die de inzendingen selecteerde. Een andere observatie is dat veel stadslabs moeite hebben om het ontwerp een plek in het proces te geven.

De rol van ontwerpers is een van de aspecten die aan bod komen in het artikel dat freelance journaliste Marijke Bovens schreef in opdracht van het Stimuleringsfonds. Zij ondervroeg de stadslabs naar hun praktijk en destilleerde uit alle gegevens een serie dilemma's die stadslabs ervaren op het gebied van financiën, draagvlak, continuïteit en in de relatie met overheden. Lees het artikel van Marijke Bovens hier.
b5mvh8155kopieweb.jpg
Bas van der Pol. Foto: Maarten van Haaff
Participatie

'Stadslabs en gemeenten zijn op de as van activistisch naar statelijk tegenhangers, maar tegenstanders zijn het niet', typeert Marijke Bovens de relatie. De Omgevingswet die in 2019 wordt ingevoerd, kan heel interessant zijn voor de stadslabs en voor de gemeenten. Niemand weet nog precies hoe de wet in de praktijk uitpakt, maar zeker is dat er minder regels zullen zijn en veel meer ruimte voor maatwerk per stad en dorp. En voor samenspraak met burgers, want participatie is verplicht.

De experimenten die nu al gaande zijn – ontwerptafels, keukentafelgesprekken, dialogen – komen dicht in de buurt van stadslabpraktijken. Bijvoorbeeld de wijksessies die stadslab Leiden organiseert, of de rondetafel in het Rotterdamse Cool-Zuid. Gemeenten zoeken manieren om contact met burgers vorm te geven. Stadslabs kunnen hier op inspringen, was de boodschap van Bovens.

b5mvh8344kopieweb.jpg
Marijke Bovens. Foto: Maarten van Haaff
Open en transparant

Een van de oprichters van Cool-Zuid, Joost van Dijk ging dieper in op het organiseren van commitment. Stadslab Cool-Zuid is ontstaan uit de wens om deze wat verloren buurt in het centrum van Rotterdam een duidelijk gezicht en plek te geven. Het stadslab heeft bewoners, overheid, bedrijven, instanties – van de grote vastgoedontwikkelaars, het Oogziekenhuis tot de scholen en winkeliers - uitgenodigd om samen een visie te formuleren op de toekomst van deze buurt. Hij vatte zijn ervaringen met deze rondetafelgesprekken samen:

Wees voorspelbaar en beperk je – kondig bijeenkomsten ruim van te voren aan en schets het gehele traject, zodat vooraf inzichtelijk is welke tijdsinvestering gevraagd is. Vertrek vanuit een onafhankelijke positie en wees helder over de verwachtingen. Geef duidelijk aan waar het gesprek wel en niet over gaat – niet over zwerfvuil, wel over verkeersstromen en vergroening van straten. Probeer de machtsverschillen aan tafel zo veel mogelijk te neutraliseren – iedereen krijgt dezelfde informatie. En heel belangrijk: zorg voor goed eten.

b5mvh8419kopieweb.jpg
Joost van Dijk. Foto: Maarten van Haaff
Communicatietechnologie

Carst Abma van Dorpslab Castricum opende een perspectief op technologische hulpmiddelen voor de stadslabs. Inmiddels zijn veel labs in hun werking afhankelijk van nieuwe communicatiemiddelen zoals WhatsApp. Iedereen kent de bitcoins, maar de technologie achter deze munt, de blockchain, is minder gemeengoed, terwijl dit model interessante vergezichten opent.

Een blockchain, legt Abma uit, lijkt op hoe WhatsApp werkt. Een groep gebruikers wisselt mededelingen uit en bouwt zo een collectief geheugen op van alle transacties, die voor iedereen te controleren zijn. De mogelijkheden van dit hulpmiddel zijn breed, zegt Abma. In Castricum wordt er met een zorgapp geëxperimenteerd in de mantelzorg. Omdat groepsleden alle mededelingen kunnen zien en terugzoeken (dus ook controleren), is een aparte pgb-administratie overbodig. Dat scheelt. Blockchains zijn zo heel handig om privacygevoelige informatie online te delen, je kunt immers mensen wel of niet toegang gunnen.

b5mvh8646kopieweb.jpg
Carst Abma. Foto: Maarten van Haaff
Inclusief

De meeste stadslabs zijn nog lang geen afspiegeling van de Nederlandse samenleving. Niet zo zeer uit keuze, maar omdat inclusiviteit niet vanzelf gaat. Amal Abbass-Saal van Inspiratie Inc riep de zaal op uit de comfortzone stappen. Op de vraag hoe je dat doet, had zij een simpel en doeltreffend antwoord: 'Maak kennis met iemand buiten je groep. Spreek iemand aan. Erken de privileges die je op basis van je afkomst, gezondheid, opleiding geniet en zet die privileges in om kansen voor anderen te creëren.' Dat is wat Amal Abbass doet in Almere, met inclusieve buurttuinen, het Buurt-Thuis en de wooncoöperatie Diamondiaal in de experimentele wijk Oosterwold.

b5mvh8730kopieweb.jpg
Amal Abbass-Saal. Foto: Maarten van Haaff

In de vier werksessies kwamen een paar hete hangijzers naar boven én nuttige adviezen.

Hieronder een samenvatting:

Crisis is voorbij

Hoe houd je stand nu de economie weer aantrekt?
Hoe zorg je dat een deel van de opbrengst van jouw inspanningen (meerwaardecreatie) ook bij het stadslab terecht komt?
Marktpartijen en overheid gaan weer voor snel en makkelijk geld.

Stadslabs en buurt
Vragen over de verhouding tot buurtbewoners lopen uiteen van: hoe krijg je buurtbewoners enthousiast voor je initiatief, hoe krijg je ze zover dat ze mee-doen, tot hoe ga je om met tegenstanders? Is een Facebookmodel een optie? Een platform waar iedereen bij elkaar komt, maar hoe start je zoiets en hoe hou je het vol? Voordeel van een fysieke plek is zichtbaarheid in de stad.

Omgang met ambtenaren
Participatie is leuk maar veeleisend en inspannend. Voor ambtenaren en burgers. Ambtenaren moeten leren om te gaan met burgers. Burgers op hun beurt weten niet wat zij wel en niet mogen/kunnen.

Kennisdelen
Kennis en ervaring is versnipperd. Mooiste zou zijn naast bijeenkomsten een website/platform waar kennis kan worden gedeeld. Database van vragen en antwoorden; beschrijven van manieren en methodieken die resultaat opleveren. Een advies schrijven aan ambtenaren over hoe om te gaan met stadslabs is nodig. Inventariseren welke 'scholen' en uitwisselingen er zijn voor stadslabs: Stadmakersschool in Amsterdam, Stadmakersacademie in Maastricht, netwerk in Utrecht, congres in Rotterdam etc.

b5mvh9114kopieweb.jpg
Werksessies. Foto: Maarten van Haaff

Nuttige adviezen
• 'De' gemeente bestaat niet. Er zijn raadsleden – ambtenaren – wethouders met elk heel verschillende rollen
• Doe je huiswerk. Ken de regels en verdiep je in het beleid van de gemeente.
• Verzeker je ervan dat je met de juiste ambtenaar praat
• Weet hoe je een businesscase opzet en presenteert; doe mee aan een tender
• Laat je netwerk zien. Laat weten dat je geld/steun hebt, dat schept vertrouwen
• Weet voor welk probleem jouw stadslab een antwoord is/zoekt.
• Maak een belangenkaart. Geeft inzicht in betrokkenheid partijen
• Ga bij elkaar op visite. Nodig stadslabs uit om ervaringen te delen
• Zoek contact met tegenstanders en tegenstribbelaars. Praten werkt - meestal
• Overweeg formalisering: richt een coöperatie op of denk aan Bedrijven Investeringszone

b5mvh9644kopieweb.jpg
Werksessies. Foto: Maarten van Haaff

Tekst: Marijke Bovens | maart 2017