stimuleringsfonds creatieve industrie

context

Met het Erfgoed en Ruimte ontwerpprogramma (2017-2018) geeft het Stimuleringsfonds in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed een extra impuls aan de samenwerking tussen ontwerpers en erfgoedsectoren die ontwerp verbinden aan ruimtelijk cultureel erfgoed.

militair.jpg

Militair erfgoed in transitie - casus Fort Pannerden

18 april 2018
Fort Pannerden staat aan de vooravond van een intensieve herprogrammering. Dit nieuwe gebruik gaat meer energie kosten. Deze energie zal zoveel mogelijk duurzaam en lokaal worden opgewekt. Dit biedt een kans om het fort nadrukkelijker dan nu het geval is in verbinding te brengen met de directe omgeving. Het gaat er daarbij niet om de historische situatie zoveel mogelijk te herstellen, maar juist op zoek te gaan naar wat het fort en zijn omgeving in de huidige context voor elkaar kunnen betekenen. Het doel van dit project is dan ook om de toekomstige duurzame energievoorziening voor het Fort Pannerden zodanig te ontwerpen, dat de beleving van (de ontstaansgeschiedenis van) het fort en de unieke plek waar deze zich bevindt wordt versterkt. Het uiteindelijke doel van het project is dat Fort Pannerden over vijf jaar volledig zelfredzaam is, zowel energetisch als financieel.
Een essentieel onderdeel is ook het 'ontwerpen' en realiseren van een financieel model waarbij de lasten (en de lusten) niet uitsluitend bij de eigenaar van het fort en de gebruiker komen te liggen. Door op sommige plekken in het linielandschap op grotere schaal hernieuwbare energie op te wekken ontstaat een serieus verdienmodel, waarvan de opbrengsten weer ten goede kunnen komen aan de delen van de linies die een opknapbeurt kunnen gebruiken. Mits goed georganiseerd, biedt hernieuwbare energie dus de mogelijkheid om geheel of gedeeltelijk 'de eigen broek op te houden' en dus minder afhankelijk te zijn van op termijn onzekere geldstromen.

Voor de publicatie 'Energielinie' heeft H+N+S i.s.m. Ro&Ad Architecten en RElocal onderzoek gedaan naar mogelijkheden voor inpassing van duurzame energiewinning in de Stelling van Amsterdam en de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Centraal stond de vraag of duurzame energiewinning een bondgenoot kan zijn voor het behoud en het versterken van erfgoed. Doel was om op concrete manieren, met energietransitie als motor, het erfgoed duurzaam te herontwikkelen en te behouden voor de toekomst. Een van de forten aan de Nieuwe Hollandse Waterlinie, Fort Pannerden, is als casus verder uitgewerkt, gericht op een duurzame en respectvolle inpassing van een concreet energetisch programma voor de herprogrammering van Fort Pannerden.

Er is een brede scan gemaakt van alle opties die zowel energie opwekken, als het verhaal van de plek en het erfgoed versterken. De opties zijn verbeeld; hun opbrengstpotentieel is globaal berekend; en ze zijn met stakeholders (gemeente, RCE, Staatsbosbeheer, Rijkswaterstaat, provincie) besproken om afwegingen, kansen en eventuele bottlenecks te identificeren.

De meest kansrijke opties bleken energiebesparingsmaatregelen en een waterkrachteenheid. Het Fort Pannerden is ooit gebouwd om de splitsing van twee rivieren in Nederland te bewaken. Het inzetten van de stroming van de rivier voor het opwekken van stroom voor het fort, is een prachtige koppeling van het verhaal van het erfgoed met de nieuwe ontwikkelingen in de energietransitie. Het doel is om de waterkrachteenheid in coöperatieve vorm te realiseren, in samenwerking met de lokale energiecoöperatie Wiek II, zodat ook burgers en bedrijven in de omgeving ervan kunnen profiteren. Op dit moment worden bedrijfsmodel, vergunningen en realisatie verder uitgewerkt met als doel het waterrad in de loop van 2019 te realiseren.

Dit project werd in juni 2017 geselecteerd als een van de vier projecten binnen de Open Oproep Nieuwe Energie voor het landschap en ontving een startsubsidie van €10.000.