stimuleringsfonds creatieve industrie

context

Op 10 november 2017 organiseerde AIR Rotterdam voor de vierde keer het Stadsmakerscongres. Centraal stond de constatering dat het werken aan de stad niet langer is voorbehouden aan uitsluitend institutionele partijen. Als partner van AIR programmeerde het Stimuleringsfonds drie deelsessies waarin stadlabs en ontwerpers werken aan de stad: 'ProeftuinNL - Experimenteren in stadslabs', 'Bouw je stadslab in één dag' en 'Ontwerpen aan de stad'. Doel van het programma was zowel reflectie op de ingezette methodiek voor het onderzoeken en agenderen van ruimtelijke en sociaal-maatschappelijke vraagstukken, als reflectie op de uiteenlopende rollen van de ontwerper.

Lees ook:

Bouw je Stadslab in één dag – LAB kit in actie
Ontwerpen aan de stad

b5mvh3731web.jpg

Leren van experimenteren in stadslabs | ProeftuinNL

24 november 2017
Tijdens het Stadsmakerscongres werd in de eerste sessie van het Stimuleringsfonds, onder leiding van Edwin van Uum (Bureau het Noordzuiden), inzicht gegeven in de experimentele praktijk van stadslabs. Aan de hand van een aantal presentaties, inhoudelijke debatten en VR-excursies werd er terug gekeken op het ProeftuinNL traject.
leren van experimenteren in stadslabs
Een stadslab is een broedplaats voor creatieve experimenten met het oogmerk tot vernieuwing van de stad te komen. Door middel van Open Oproepen heeft het Stimuleringsfonds tot nu toe 37 initiatieven in Nederland ondersteund door kennis, kunde en een financieel impuls. Het zwaartepunt van de procesmatige ondersteuning ligt op het organiseren van kennisuitwisseling tussen de stadslabs, het verbeteren van samenwerkingen met professionele stakeholders en een goede aansluiting op lokale overheden. Dat is juist nu belangrijk omdat na de economische crisis vernieuwende concepten noodzakelijk zijn. Deze kennisbundeling vindt plaats onder de naam ProeftuinNL en stimuleert de ontwikkeling van de Stadslabs tot effectieve, professionele broedplaatsen.

GOUDasfalt
Peterpaul Kloosterman presenteerde, na een korte introductie door het fonds, het Stadslab GOUDasfalt te Gouda, een van de 37 gesteunde stadslabs. De initiatiefnemers van GOUDasfalt vormen een verlaten industrieterrein om tot een culturele ontmoetingsplaats met veel groen. Het project werd geïnitieerd door betrokken burgers. Dit stadslab dient als een voorbeeld van de ingezette methodiek en de rol van de ontwerper. Het geasfalteerde gebied dichtbij de binnenstad wordt door burgers terug veroverd en biedt nu een plek aan makers en maatschappelijk betrokken organisaties. Ter verduidelijking van het project is in opdracht van het fonds door de VPRO een interactief 360 graden video gemaakt, net zoals van een zevental andere stadslabs.
360 graden video over Stadslab Gouda met Peterpaul Kloosterman

in beweging
Na deze presentatie van GOUDasfalt in woord en beeld introduceerde moderator Edwin van Uum twee stellingen waarop de aanwezigen konden reageren door in vier op de vloer gemarkeerde kwadranten te gaan staan. Deze kwadranten stonden voor 'heel eens met de stelling', 'eens', 'oneens', 'heel oneens'. De stellingen luidden opzettelijk provocatief: 'Natuurlijk is de stadsmaker gewoon een naïeve idealist' en 'De stadsmaker heeft echt te weinig kennis en kunde van business en ondernemerschap'. Het publiek kwam letterlijk in beweging: van rustig zittend naar actief.

houding
De discussies over de stellingen draaiden voornamelijk om twee thema's: de noodzakelijke kennis en kunde binnen de stadslabs, en de optredende dilemma's in relatie tot de buitenwereld.
Een aantal discussiebijdragen thematiseerde de noodzakelijke houding binnen een stadslab: er is een zekere naïviteit nodig om het proces überhaupt in te gaan. Naast deze idealistische durf moeten initiatiefnemers in staat zijn om emoties van verontwaardiging of woede om te kunnen zetten in een vocabulaire dat begrijpelijk en werkbaar is voor formele instituties. Als voorbeelden voor dergelijke geformaliseerde werkwijzen werden het maken van een bidbook, het formuleren van een visie, het schrijven van business cases en de bepaling van het break-even point genoemd.

b5mvh3877web.jpg
Foto: Maarten van Haaff

strategisch optreden
Op strategisch niveau moeten de leden van een stadslab (verrassende) coalities kunnen smeden én in leven houden. Bijzondere uitdaging is hierbij het initiëren van gesprekken met of tussen partijen die normaliter in gescheiden werelden leven. Continuïteit kan volgens meerdere discussiebijdragen alleen gewaarborgd worden door het ontwikkelen van een expliciet ondernemende instelling. Maar ook fysieke, zichtbare resultaten zijn essentieel voor de bestendigheid van een initiatief zelf en zijn continue financiering. Door de discussies werd duidelijk dat uiterst diverse kennis en kunde nodig zijn om een stadslab te laten slagen.

Niet alleen ontwerpers maar ook lokale overheden en burgers zouden werkelijk 'ondernemend' moeten worden.


dilemma's
Één dilemma in relatie tot de buitenwereld betreft de waardecreatie door een stadslab. Stadslabs springen in de bres om een antwoord te vinden op ruimtelijke of maatschappelijke vraagstukken die overheden en marktpartijen laten liggen. Juist deze, zich tijdens het werken aan de vraagstukken vaak afwachtend of zelfs vertragend opstellende, instituties gaan later met de door stadslabs bedachte oplossingen vandoor. De gecreëerde waarde komt dus niet altijd de stadslabs tegoed. Dat de samenwerking hapert, ligt ook aan het feit dat de werkwijze van burgers, stadslabs en instituties vaak ver uit elkaar ligt: niet alleen ontwerpers maar ook lokale overheden en burgers zouden werkelijk 'ondernemend' moeten worden.

Liveregistratie van de ProeftuinNL sessie tijdens het Stadmakerscongres.

systeemwijziging
Verdere dilemma's betreffen het omgaan met financiële en procesrisico's. Terwijl bedrijven geïnteresseerd zijn in kortlopende, risicomijdende projectfinanciering, hebben stadslabs een langetermijnvisie waarbij continuïteit en financiële bestendigheid noodzakelijke uitgangspunten zijn. Op het persoonlijke niveau van de initiatiefnemer of trekker betekent een stadslab een omvangrijke tijdsinvestering. Dat deze uren maar ten dele betaald kunnen worden, verbetert de sowieso vaak kwetsbare economische positie van ontwerpers niet. Het werd duidelijk dat een systeemwijziging noodzakelijk is: lokale overheden zouden hun werkwijze aan de op handen zijnde maatschappelijke veranderingen en de vernieuwende manieren van het omgaan met ruimtelijke vraagstukken moeten passen. En: het adequaat omgaan met alle genoemde dilemma's vraagt om nog meer informatie-uitwisseling tussen de stadslabs onderling.

Next steps Stimuleringsfonds
Ter afsluiting van deze deelsessie lanceerde het fonds een nieuwe Open Oproep Stadslabs – Proeftuinen voor vernieuwing, met het zwaartepunt op het verder professionaliseren van bestaande stadslabs, het opzetten van vernieuwende samenwerkings- en participatievormen, en – specifiek – het samenwerken met lokale overheden. Het nieuwe online magazine 'E-zine ProeftuinNL' biedt verdere reflecties op de praktijk van de ondersteunde 37 Stadslabs.

Verslag: Andrea Prins
Foto bovenaan: Maarten van Haaff
Videoregistratie: Bart at Work en animatie: Studio van Onna