stimuleringsfonds creatieve industrie

context

Met het Erfgoed en Ruimte ontwerpprogramma (2017-2018) geeft het Stimuleringsfonds in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed een extra impuls aan de samenwerking tussen ontwerpers en erfgoedsectoren die ontwerp verbinden aan ruimtelijk cultureel erfgoed.

005representatieveafbeelding2.jpg

Klimaatbestendige wijkaanpak Utrechtse Kanaleneiland

3 juli 2018
Kanaleneiland wordt gezien als een van de betere naoorlogse wijken van Nederland en die waarde zit hem met name in de fijnzinnige opzet waarbij bebouwing, openbare ruimte en groen elkaar versterken en aanvullen. De uitwerking van de bebouwing, de publieke ruimte en de gemeenschappelijke tuinen hebben een grote diversiteit, stoere maatvoering en variatie in beplanting. Na vijftig jaar is de openbare ruimte echter ernstig verschraald door bezuinigingen op beheer en gebrek aan kennis over de oorspronkelijke groenopzet. Bovendien is er in Kanaleneiland - destijds ontworpen voor de auto als belangrijkste vervoermiddel - nu ernstige parkeeroverbelasting door centrumbezoekers en het toenemende autogebruik van bewoners uit de wijk, met fijnstofconcentraties, verhitting en verdroging tot gevolg.
Hoe kan, in de geest van de het oorspronkelijke ontwerp van naoorlogse wijken, een integrale afweging worden gemaakt als antwoord op nieuwe (klimaat)vraagstukken en een gewenst programma in Kanaleneiland? Zijn er bevindingen aan te wijzen die toepasbaar zijn voor de naoorlogse wijk in het algemeen?

Architectuurcentrum Aorta ziet dat gemeente, corporatie en waterschap in de dagelijkse praktijk niet vanzelfsprekend samenwerken op het gebied van klimaatadaptie. Dat er iets moet gebeuren is duidelijk, maar er is nog geen sprake van een gemeenschappelijke taal. Via dit project wil Aorta daarom toe naar het ontwikkelen van een systematische en integrale benadering van de ontwerpopgave, zodat klimaatadaptatie kan worden ingebed in het integrale ontwerpproces van de vernieuwing van naoorlogse wijken zoals Kanaleneiland. Daarvoor wordt de samenhang tussen stadsdeel, wijk, buurt en blokniveau onderzocht, gekoppeld aan klimaatadaptieve maatregelen op het gebied van water.

Nu deze wijken in het hele land aan de beurt zijn voor grootschalige renovatie en herontwikkeling, liggen hier kansen voor het ontwerpen van een klimaatrobuuste leefomgeving. Een hele uitdaging gezien het slechte imago, de ontbrekende kennis over oorspronkelijke opzet en het veranderende gebruik van de wijken. De nieuwe opgave van klimaatadaptatie lijkt goed aan te kunnen sluiten bij de oorspronkelijke cultuurhistorische kwaliteiten van de naoorlogse wijken, maar de kennis over de principes achter het groen van toen en de relatie tussen bebouwing en groen mist in het idioom van de handelende partijen. Er moet een toekomstbestendige ontwerpgrammatica worden uitgewerkt voor Kanaleneiland en vergelijkbare naoorlogse wijken.

Uit een aantal gesprekken is gebleken dat het een goede stap zou zijn om alle benodigde expertise naar voren te halen in plaats van volgordelijk te werken. Daarom zullen de betrokken experts tijdens de vervolgfase, parallel aan het ontwerpend onderzoek en een hydrologisch (water) onderzoek, worden uitgenodigd als externe experts. Zodoende beoogt Aorta toe te werken naar een ontwerpidioom en een gezamenlijke visie voor een klimaatbestendig Kanaleneiland in de vorm van een routekaart.