stimuleringsfonds creatieve industrie

projectteam

Het Noordzuiden
Radboud Universiteit Nijmegen
Het Kadaster
013BureauhetNoordzuiden5.png

Herverkaveling die de stad beter en mooier maakt

26 januari 2016
In het project 'Ontwerpen aan stedelijke herverkaveling' onderzoekt Het Noordzuiden samen met de Radboud Universiteit Nijmegen en het Kadaster de kansen om stedelijke herverkaveling te gebruiken voor verbetering van de ruimtelijke kwaliteit in de stad.
'Door de economische crisis zijn veel transformatieprojecten in steden vastgelopen, meestal doordat grondeigendom in de weg zit,' zegt Edwin van Uum van het Amsterdamse bureau Het Noordzuiden. Met steun van het Stimuleringsfonds doet hij onderzoek naar de kansen van stedelijke herverkaveling voor verbetering van de stedelijke kwaliteit. 'In de huidige situatie komt niemand van buiten je meer helpen als je met leegstaand vastgoed of niet-courante grond in de stad in je maag zit. Projectontwikkelaars niet en ook gemeenten zijn niet erg happig meer om grond aan te kopen. Stedelijke herverkaveling kan dan een oplossing bieden.'

Van Uum geeft enkele voorbeelden: 'In directe dialoog met private eigenaren en ondernemers zoeken we naar mogelijkheden om via herverkaveling tot slimme gebiedsgerichte oplossingen te komen. Zo werken we in Arnhem met winkelbeleggers aan het compacter maken van de 'aanloopstraten' waar nu de leegstand groeit. In Doetinchem zijn we bezig met een project aan de rand van de binnenstad waar eigenaren gezamenlijk tot een meer integrale ontwikkeling komen door nieuwe woonzorgwoningen en zelfs een streekeigen 'foodcourt' neer te zetten. En in Zevenaar werken we met eigenaren van verspreid liggende woonwinkels aan concentratie in een nieuw concept voor een woonboulevard, om deze winkels ook op termijn levensvatbaar te houden.'

Maatschappelijke meerwaarde
De essentie van het onderzoeksproject dat Van Uum in samenwerking met de Radboud Universiteit Nijmegen en het Kadaster opzette is de vraag wat de rol van de ontwerper bij stedelijke herverkaveling moet zijn. 'Technisch gezien is stedelijke herverkaveling een juridische en financiële operatie waarbij grond wordt herverdeeld,' zegt Van Uum. 'Waar het ons om gaat is het instrument ook een maatschappelijke meerwaarde te laten hebben, zodat de herverkaveling ook de ruimtelijke kwaliteit ten goede komt. Het ruilen van grond kun je op verschillende manieren doen. Door er met een ontwerpersblik naar te kijken kun je zorgen dat het ook ruimtelijk echt meerwaarde oplevert. Met als voordeel dat er vaak sneller goedkeuring van de gemeente of breder maatschappelijk draagvlak voor komt.'

Het project is sinds de toekenning van de subsidie door het Stimuleringsfonds aanmerkelijk uitgebreid. Van Uum: 'De aanvankelijke aanvraag betrof een beperkt aantal pilots in de regio Arnhem-Nijmegen, maar is nu uitgegroeid tot een programma van tweeëneenhalf jaar met in ieder geval zeven pilots in zeven Gelderse gemeenten. Die gemeenten – Doetinchem, Zevenaar, Arnhem, Overbetuwe, Apeldoorn, Zutphen, Regio Noord-Veluwe – en de provincie Gelderland dragen er ook financieel aan bij waardoor het project in omvang nu vijf keer zo groot is geworden. De steun van het Stimuleringsfonds heeft daarbij duidelijk als een hefboom gewerkt.'

Wettelijke grond
Er waren zelfs nog meer gemeenten geïnteresseerd om mee te doen, wat Van Uum wel kan begrijpen. 'Stedelijke herverkaveling krijgt een wettelijke grond als experimentwet in de nieuwe omgevingswet die in de maak is. Gemeenten, ook in andere delen van het land, willen er heel graag nu al mee experimenteren. We zullen uiteindelijk ook onze bevindingen op schrift stellen en delen in een conferentie waar gemeenten en eigenaren uit de pilots hun verhaal en hun ervaringen komen delen.'

Inmiddels heeft Van Uum, die met zijn bureau zowel het procesmanagement als de stedenbouwkundige inbreng in de pilotprojecten verzorgt, al een aantal observaties gedaan. 'De ene ondernemers of eigenaar is de andere niet,' zegt hij. 'De een is net begonnen en vol ambities, de ander zit tegen zijn pensioen en hoeft niet meer zoveel. Eigenaren hebben ook een beperkt voorstellingsvermogen, zo blijkt. Het helpt enorm als je ze in schetsen laat zien hoe het eindresultaat worden kan. Je moet ze echt verleiden. Wat ook opvallend is: eigenaren die geworteld zijn in de lokale gemeenschap hebben veel meer animo om mee te doen aan herverkavelingstrajecten dan (inter)nationaal opererende ontwikkelaars of beleggers. Die lokale eigenaren leggen er eer in dat ze iets voor hun gemeenschap kunnen doen. Zij zijn trots op hun stad en willen dat laten zien.'