stimuleringsfonds creatieve industrie

context

Het 'Erfgoed & Ruimte Ontwerpprogramma' is op verzoek van de ministeries van OCW en BZK door het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie ontwikkeld en in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) uitgevoerd. De inzet van het programma was een duurzame langetermijnsamenwerking tussen ontwerpers, erfgoedprofessionals en uitvoerende partijen, om zo bij te dragen aan de ruimtelijke ontwikkeling van onze fysieke leefomgeving. De resultaten laten de kracht van ontwerp zien en bieden inspiratie voor zowel de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) als voor regionale en lokale omgevingsvisies van lagere overheden.

De resultaten van het tweejarig stimuleringsprogramma zijn onder de noemer 'KEER', over de samenhang tussen opgaven op het gebied van Klimaatadaptatie, Energietransitie, Erfgoed en Ruimte, naar buiten gebracht via een tentoonstelling, een film en een publicatie.
Aan de hand van zestien lokale casestudies is hierin veel kennis en ervaring opgedaan met de integrale en gebiedsgerichte benadering van klimaat en energie opgaven en zijn instrumenten en inzichten ontwikkeld die betrokken partijen zullen inspireren om ontwerp en cultuurhistorische expertise meer centraal te stellen bij de integrale aanpak van deze complexe ruimtelijke transitieopgaven.

groningenweb.jpg

GO!RES Groningen

2 oktober 2019
De vierde GO!RES bijeenkomst vond woensdag 25 september plaats in Groningen. De lokale ontwerpwereld bestaande uit stedenbouwkundigen en (landschaps-) architecten sprak met afgevaardigden uit gemeente, provincie en regio over de knelpunten in de Regionale Energie Strategieën. De bedoeling van de reeks bijeenkomsten is om van elkaar te leren en van de energietransitie een succes te maken waar we later met trots op kunnen terugkijken. Want zo'n enorme opgave, hoe doe je dat ruimtelijk goed?
In haar presentatie neemt Marjon Bosman van NPRES ons mee in de RES opgave. Dertig regio's werken ieder aan hun bod voor de hoeveelheid hernieuwbare energie die zij lokaal denken op te kunnen wekken. Hoeveel iedere regio moet opwekken is niet vastgelegd, maar samen moet het optellen tot het nationale doel om in 2030 35 TWh op land op te wekken, te vergelijken met het jaarlijkse elektroverbruik van 300.000 huishoudens. De RES is hiermee een bouwsteen voor het omgevingsbeleid van de regio.

In Groningen is de procesmatige kant ingericht, vertelt Sjaak Schuit, beleidsmedewerker energietransitie, maar er ligt nog geen bod voor de hoeveelheid opwek. Ook duurzame warmte, uitgangspunten voor een goede verdeling en de daarvoor benodigde infrastructuur moeten nog in kaart worden gebracht. Vanuit de zaal reageert de ontwerpwereld ongerust, 'Hoe ziet het er straks uit?' en 'Wordt het een strategisch bod of gaat het over het maximale laadvermogen van het landschap?'

'De opgave moet andersom!' stelt Tamara Ekamper, stedenbouwkundige bij de gemeente Groningen; Eerst moet je de landschappelijke uitgangspunten vaststellen, waarna je bewoners en bestuurders met beelden kan meenemen in de energietransitie. 'Ontwerpers zijn bij uitstek in staat de getallen te visualiseren en met een goed verhaal voorop te gaan in deze transitie.'

'Hoe maak je hier een positief verhaal van? De energiesamenleving opzetten is een culturele opdracht, maar kost véél tijd. Het betekent namelijk een institutionele verandering. Koppelen van de verschillende opgaven kan het plezier weer laten zien van het samen creëren van een nieuw landschap' bepleit Jandirk Hoekstra, als landschapsarchitect betrokken bij meerdere RES'sen in het land. 'Breng de regionale schaal, samenleving en meekoppelkansen bij elkaar, dan krijg je een succesvolle transitie. Maar dat kost tijd."

En de tijd dringt. Terwijl de inventarisaties nog lopen, moeten in korte tijd grote keuzes gemaakt worden. 'Learning by doing' hoort bij zo'n transitieperiode, maar vergt politiek leiderschap. Tegelijkertijd zal de ontwerpwereld met goed verhaal moeten komen om alle betrokken partijen te overtuigen om over hun eigen belangen heen te kijken. Alleen dan ontstaat de ruimte om samen een nieuw landschap te durven maken.


Tekst: Joep Klabbers