stimuleringsfonds creatieve industrie

context

Met het Erfgoed en Ruimte ontwerpprogramma (2017-2018) geeft het Stimuleringsfonds in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed een extra impuls aan de samenwerking tussen ontwerpers en erfgoedsectoren die ontwerp verbinden aan ruimtelijk cultureel erfgoed.

catharijnesingel.jpg

De Utrechtse singel als klimaatadaptieve drager

3 juli 2018
Het team van OKRA, Stichting in Arcadiƫ en Wageningen University and Research (WUR) willen met ontwerpend onderzoek oplossingen aandragen voor klimaatadaptatie in de historische binnenstad van Utrecht. Vanuit een gebiedsgericht perspectief bekijken ze structuuroplossingen voor de stad. Hierin wordt de rol van het water en de singel op drie schaalniveaus beschouwd: binnen het regionale watersysteem, in de binnenstad en op specifiek wijkniveau. Dat de singel geen op zichzelf staande structuur is, maar onderdeel is van een ruimtelijk netwerk op meerdere schaalniveaus, vergroot de potentie als drager van innovatieve oplossingen gericht op klimaatadaptatie.
In de historische binnenstad is klimaatadaptatie een kwestie van passen en meten. Vanwege de hoge dichtheid en de hoeveelheid cultuurhistorisch erfgoed is er in de historische binnenstad weinig ruimte voor de inpassing van oplossingen gericht op klimaatadaptatie. Een stedelijk waterlichaam zoals de Utrechtse singelstructuur, kan bij uitstek cultuurhistorie verenigen met maatregelen ter beperking van hittestress en droogte en het stedelijk waterbeheer bij grote regenbuien. Bovendien liggen er, gezien de ruime maat van de singelstructuur in dit gebied, kansen voor grootschaligere ingrepen dan alleen de binnenstad. Momenteel wordt de potentie van de singel onderbenut als het gaat om het bijdragen aan oplossingen voor de groeiende klimaatproblematiek. De eerste bevindingen van het 'Realcool'-onderzoek van WUR, een onderzoek naar verkoeling in de stad, wijzen op grote kansen voor verbetering.

Op wijkniveau worden drie concrete ontwerpvraagstukken uitgewerkt: het stationsgebied bij de Catharijnesingel en het Moreelsepark, het binnenstedelijk gebied tussen de grachten en het gebied rondom de Maliebaan. Op basis van typologisch en historisch onderzoek wordt een instrumentarium ontwikkeld voor klimaatadaptatie in de historische binnenstad. Deze 'tools' voor klimaatadaptatie en erfgoed worden in volgorde van kwaliteit en effectiviteit gerangschikt, zodat inzicht ontstaat in de volgorde van toepassing. Tegelijkertijd ontstaat inzicht in de toepassing van de ontwerptools in vergelijkbare contexten. Tussentijdse resultaten worden voorgelegd aan een klankbordgroep, bestaande uit experts op het gebied van erfgoed, archeologie, waterbeheer, hittestress, ecologie en biodiversiteit.

Met het onderzoek wil het team inzicht bieden in hoe de historische singelstructuur en het Utrechtse netwerk van waterstromen kunnen worden verbeterd en hoe de kennis van de totstandkoming van dit waternetwerk het ontwerpinstrumentarium van de ruimtelijk ontwerper kan verrijken. Van belang is dat inzichtelijk wordt hoe verschillende tijdlagen van invloed zijn en wat wegingscriteria zijn van historische elementen om zichtbaar te zijn in het hedendaags ontwerp. Voor elk van de schaalniveaus moet duidelijk worden hoe in de praktijk interventies mogelijk zijn die niet alleen lokaal betekenis hebben, maar ook bruikbaar zijn voor andere steden in min of meer vergelijkbare situaties. Steden als Leiden, Den Bosch en Zutphen zijn ook singelsteden met een rijke cultuurhistorie en waar een vergelijkbare ontwerpopgave ligt voor het verbeteren van de klimaatadaptieve binnenstad en het versterken van de waterstructuren.