stimuleringsfonds creatieve industrie

context

In maart 2015 schreef het Stimuleringsfonds de Open Oproep Slimme Mobiliteit en de Stad uit, in het kader van de Actieagenda Architectuur en Ruimtelijk Ontwerp. Vijf projecten werden geselecteerd.

biomimicrydesignjamweb.jpg

De natuur als leermeester voor slimme mobiliteit

14 december 2016
We leven in een snel veranderende maatschappij, waarbij de vraagstukken steeds complexer worden, zo ook rondom mobiliteit', stellen ontwerpbureaus 31Volts en Plataan. 'Een complex vraagstuk kenmerkt zich door een samenhang van verschillende factoren en is daarmee lastig op te lossen vanuit één domein. Co-creatie is een vereiste.' Om nieuwe oplossingsrichtingen te ontwikkelen voor twee mobiliteitsvraagstukken in Utrecht nemen de ontwerpbureaus de natuur als inspiratiebron. In de Biomimicry Design Jam workshops gingen ontwerpers aan de slag samen met biologen.
In 2016 organiseerden 31Volts en Plataan twee Biomimicry Design Jams, in het kader van het project 'De natuur als leermeester voor Slimme Mobiliteit' binnen de gemeente Utrecht. De Biomimicry Design Jams zijn workshops van één dag, waarin biologen en ontwerpers gezamenlijk tot verfrissende denkrichtingen proberen komen voor de casussen kruispunt Poort Vaartsche Rijn en het overgangsgebied van de Singel nabij de Witte Vrouwen Poort.

De natuur als leermeester
Als methode werd de wetenschap van biomimicry ingezet: het gebruik van kennis en processen uit de natuur als inspiratie om problemen in de geïndustrialiseerde samenleving op te lossen. 'Om los te komen van de huidige manier van kijken, is het noodzakelijk een nieuw perspectief te introduceren, dat alle betrokken stakeholders uitnodigt om uit hun comfortzone te komen', legt Tanja van der Laan van studio Plataan uit. Bovendien heeft de natuur veel te brengen. 'De natuur biedt 3.8 miljard jaar aan kennis. Kennis die we met z'n allen nog (te) weinig benutten. Daar waar wij vaak ad hoc oplossingen proberen te vinden, heeft de natuur de tijd gehad om te reageren op veranderingen'.

Poort Vaartsche Rijn
In een van de workshops werden beproefde processen uit de natuur ingezet voor de uitdagingen rondom het dynamische kruispunt Poort Vaartsche Rijn. De gemeente wil dit kruispunt - van oudsher primair ingericht op autoverkeer - vriendelijker maken voor fietsers en voetgangers. In de praktijk betekent dit dat het langzame verkeer aangespoord moet worden een alternatieve route over het kruispunt te nemen. De deelnemers van de workshop kiezen voor een methode van verleiding en beloning, geïnspireerd op voorbeelden uit de natuur. Zoals de orchidee het bedrag van bijen beïnvloedt door middel van kleur, geur en vorm, proberen de deelnemers nieuw gedrag te introduceren bij de gebruikers van het kruispunt.

Voor Poort Vaartsche Rijn kwamen de ontwerpers, biologen en ambtenaren in de workshop tot het concept van een stoplicht met een paraplu erboven, waardoor voetgangers worden verleid één van de kruispunten te verkiezen boven de anderen. Ook een bakfiets met verse koffie op een strategische plek op het kruispunt kan dit effect hebben. Tot slot ontstond het idee fietsers te belonen voor het kiezen van een alternatieve route. Bijvoorbeeld door middel van tunnels waarin fietsers die de goede richting op gaan worden ondersteund door een subtiele, kunstmatige wind in de rug. 'Deze concepten zijn een ruwe schets en bieden in eerste plaats een verfrissende denkrichting, het zijn geen kant-en-klare oplossingen', legt Van der Laan uit. 'Om de concepten tot leven te brengen in de praktijk heb je vervolgens een ontwerptraject nodig.'

Bekijk de uitkomsten van de twee workshops in de videoanimaties:


Instrument voor samenwerken
31Volts en Plataan stellen dat de Biomimicry Design Jams ook voor andere vraagstukken goed inzetbaar zijn om via de inhoud te werken aan het bevorderen van samenwerken: 'De Biomimicry Design Jam volgt een helder stappenplan en biedt zo een toegankelijk format voor conceptontwikkeling. De setting en werkvorm genereren een platform voor collectieve creativiteit. Ideeën zijn niet van een individu, maar ontstaan door een cumulatie aan inzichten van het gehele team. Als laatste ontstaat er door de combinatie van twee vakgebieden die wetenschappelijk gezien ver uit elkaar liggen niet alleen nieuwe kennis, maar vooral ook begrip. Begrip voor elkaars kennis, maar ook inzichten ten aanzien van de toepasbaarheid van eigen kennis in een ander domein.'

Bekijk alle video's over de Biomimicry Design Jams hier.