stimuleringsfonds creatieve industrie

context

De totstandkoming van het Arita House Amsterdam werd in 2015 en 2016 ondersteund door het Stimuleringsfonds. De Arita residency is opgezet in samenwerking met het Mondriaan fonds en het Stimuleringsfonds.

2016aritatafweb.jpg

2016/Arita brengt Japans porselein terug op tafel

20 september 2016
In heel Japan maken traditionele industrieën, die vaak al honderden jaren bestaan, een moeilijke tijd door. Degene die goederen voor de binnenlandse markt produceren worden het hardst getroffen door de bevolkingsafname. Een typisch voorbeeld hiervan was tot voor kort Arita.
Door: Studio Scholten & Baijings Teruhiro Yanagihara, creative directors 2016/Arita.

Arita is een gebied in het zuiden van Japan waar al 400 jaar porselein wordt vervaardigd en waar nog steeds het beste vakmanschap en de mooiste traditionele ontwerpen van het land vandaan komen. Maar door de teruglopende verkoop kunnen de porseleinmakers van Arita al vele jaren nauwelijks het hoofd boven water houden, financieel gesproken.

Toen schoot een plaatselijk ondernemer te hulp. Noriyuki Momota had zijn stad en de porseleinindustrie waar deze van leeft in verval zien raken. Hij kreeg een briljant idee: waarom stichten we in Arita geen internationaal porseleinmerk met een mondiale uitstraling? Momota-san nam ons in de arm en met de zegen van Saga prefectuur kwam het project, inmiddels in zijn tweede fase, op gang.

Voor het eerste project van Momota-san, 1616 / arita japan van vier jaar geleden, werden we uitgenodigd samen met onze Japanse collega Teruhiro Yanagihara ieder een porseleincollectie te ontwerpen. Het succes van deze stukken leidde in het kader van het 400- jarig bestaan van Arita porselein tot het idee voor een groter project met meer porseleinfabrieken, meer ontwerpers en de oprichting van een nieuw internationaal merk. Momota-san noemde het 2016/. Wij kregen hierin de positie van creative directors. De ambitie is de tradities van Arita te behouden, maar ook een bedrijfsplan door te voeren waarin wat gerekend kan worden tot het beste traditionele vakmanschap ter wereld aan internationale ontwerpers wordt gelieerd.
OpenOproepResidencyArita.jpg

Want ook vakmanschap dient te worden vernieuwd. In Japan wordt cultureel erfgoed hoog aangeslagen en heeft men een diep respect voor ontwerpen die al honderden jaren lang ongewijzigd zijn gebleven. Maar zowel de consumenten als hun gewoonten zijn inmiddels veranderd. Het is al lang niet meer zo dat wij ons tafelgoed van onze ouders erven. Zelden wordt er nog als huwelijksgeschenk een heel servies gegeven. Tegelijkertijd zijn de Japanse eetgewoonten veel diverser geworden.

De markt voor Japans porselein, zowel binnenlands als in het buitenland, is sterk gewijzigd. Dus toen wij aan het werk gingen stelden we ons voor wat onze voorouders 400 jaar geleden zouden hebben gedaan met de technische mogelijkheden die we nu hebben. Ons doel was niet simpelweg het verleden te beschermen, maar ook vooruit te kijken en aan een nieuw hoofdstuk te beginnen. Voor 2016/ produceren we serviesgoed waarin de superieure Japanse kwaliteit behouden blijft, terwijl ze dit keer ook bedoeld is voor de internationale markt. Met deze producten maken we wat de mensen nu willen.

In het verleden groeide Arita toen het ging voorzien in de vraag uit het Westen. We keken daarom ook daar voor inspiratie. Zo proberen we een Japanse gevoel voor detail te combineren met het vermogen aan internationale behoeften te voldoen. Met dit in ons achterhoofd was onze eerste taak als creative directors een team van ontwerpers samen te stellen. We hebben gekozen voor ontwerpers van verschillende leeftijden en nationaliteiten, zowel ontwerpers die vertrouwd zijn met keramiek als met mensen die geen ervaring met porselein hadden. Sommigen waren heel praktisch ingesteld, anderen onconventioneel: minimalisten, experimentele ontwerpers, ontwerpers met gevoel voor humor, met technische vindingrijkheid... iedereen heeft een eigen benadering. Samen moesten de teams van porseleinmakers en ontwerpers op zoek naar nieuwe mogelijkheden en nieuwe werkwijzen.

Waar wij van te kijken stonden tijdens ons werk hier was de ontdekking dat de porseleinmakers in Arita elkaar al vele jaren kenden, vaak al generaties lang, maar nog nooit elkaars fabrieken hadden bezocht. Momota-san zei: 'Als jullie mee willen doen, moeten jullie je ateliers openstellen. We kunnen van elkaar leren.' Het bleek zeer inspirerend om collega's met een bezoek te vereren. Deze nieuwe geest van samenwerking en saamhorigheid zal volgens ons als voorbeeld dienen voor andere, vergelijkbare industrieën.

1989.jpg

Natuurlijk moesten we eerst het vertrouwen winnen. Onze uitdaging was bepaalde porseleinmakers ervan te overtuigen dat ze konden vertrouwen op het werk van de ontwerpers. Anderen moesten we zover krijgen dat ze met zo min mogelijk speciale technieken werken en een nieuwe richting inslaan. En een aantal dienden we te overtuigen van de schoonheid van het ruwe materiaal zelf. Japans vakmanschap is traditiegebonden. Dat is zowel een voordeel als een obstakel. Verandering is moeilijk en maakt mensen onzeker - in het begin. Maar het is wel nodig. Het was aan ons om mensen vertrouwen te laten krijgen in die verandering.

Het is onmogelijk de porseleinindustrie in Arita in zijn volle omvang te begrijpen als je je aandacht maar op één vaardigheid richt. Je dient het hele proces van achter elkaar geschakelde, uiterst verfijnde methoden en technieken te zien om de mate van vakbekwaamheid die hier wordt ingezet te begrijpen. Daarom kwamen alle ontwerpers van 2016/ zelf naar Arita. Vervolgens bepaalden de ontwerpers de sterke punten en specialiteiten van de producent aan wie ze gekoppeld waren.
Ze benadrukten deze kwaliteiten in hun ontwerpen en pasten dezelfde technieken toe als momenteel in Arita worden gebruikt.

De reden dat we ervoor kozen ons op grootschalige productie te richten is eenvoudig: multifunctionele objecten zijn eenvoudiger te verkopen. We streefden naar afwisseling binnen de collectie van 2016/: we wilden niet alles terugbrengen tot een theepot. En we bleven gefocust op kwaliteit, want we zijn er vast van overtuigd dat dat de sleutel is tot succes. Kwaliteit vormt altijd de kern van succesvolle merken, de enige die overleven. Er zijn dus volop mogelijkheden in Arita en we zien alleen maar meer kansen voor de toekomst.

Onze volgende uitdaging ligt in de marketing en verkoop. De meeste consumenten buiten Japan hebben nog nooit van Arita gehoord. Hier is scholing nodig. Het 2016/ project is er daarom op gericht naamsbekendheid te creëren en ervoor te zorgen dat de stukken ook werkelijk te koop zijn. Arita porselein was tot vier jaar geleden alleen bedoeld voor de Japanse markt, maar wij willen graag dat onze internationale klanten ook de mogelijkheid hebben om het porselein aan te schaffen. Met die ambitie stuiten we op het probleem welke prijs we moeten vragen op de mondiale markt, en op het probleem van de harde concurrentie van lagelonenlanden. Dat zijn belangrijke kwesties om rekening mee te houden.

aritahouseweb.jpg

En dan is er de toekomst - wat komt er na 2016/? We stimuleren op verschillende manieren dat het project wordt voortgezet: door een Artist in residents-programma op te zetten in Arita voor kunstenaars en ontwerpers uit Nederland i.s.m. Mondriaan Fonds en Stimuleringsfonds Creatieve Industrie. Door een uitwisselingsprogramma tussen Design Academy Eindhoven en Arita College of Ceramics te realiseren, door het uitgeven van het boek 'Arita / Table of Contents – Studies in Japanese Porcelain' i.s.m. Phaidon Press, door het samenstellen van de expositie 'Arita Porcelain Today' in het Rijksmuseum en door samen te werken met Saga Ceramic Research Laboratory in Saga prefectuur.

Het is daarbij van belang in gesprek te blijven met mensen van buiten af. We hebben in Amsterdam een Arita House opgezet, een plek waar mensen die niet in staat zijn Arita te bezoeken in Japan toch uit eerste hand de prachtige producten kunnen bekijken en het project beter leren begrijpen. Wereldwijd onderhouden we contacten met onze ontwerpers die allemaal hun eigen netwerk hebben.

We denken dat dit project voor velen een verrijking betekent van een genoeglijke maaltijd. We menen dat 2016/ de naamsbekendheid van Arita vergroot en Arita porselein in Japan en ook internationaal weer populair zal maken. We hopen dat de industrie in Arita zal blijven bestaan - ja, tot bloei zal komen - en een voorbeeld zal zijn voor andere traditionele, ambachtelijke industrieën in Japan. We zijn voornemens met de gebruiksvriendelijke ontwerpen consumenten aan te moedigen te genieten van de kwaliteit van Arita porselein en de hoge verwachtingen over producten uit Arita nieuw leven in te blazen.

Deze tekst werd eerder gepubliceerd als introductie van de publicatie 'Arita / Table of Contents' door Teruhiro Yanagihara en Scholten & Baijings.