stimuleringsfonds creatieve industrie
01joodsmonumentweb.png

Inzoomen op de mensen achter de getallen

9 juli 2019
Waar vind je de ruimte om 104.000 individuen te herdenken met meer dan hun naam? Het Joods Cultureel Kwartier werkte samen met ontwerpbureaus Mediamatic en Driebit aan het Joods Monument: een uniek digitaal platform waaraan het publiek kan meebouwen.
Op de homepage veranderen duizenden pixels bij inzoomen langzaam in namen, gezichten, mensen met een verhaal. Het Joods Monument is een online herdenkingsplaats voor 104.000 Nederlandse slachtoffers van de Holocaust. Er is al een fysieke herdenkingswand in de Hollandse Schouwburg, en er komt een namenmonument in de Weesperstraat in Amsterdam, maar daar is de ruimte beperkt. Op het Joods Monument is plek voor veel meer: naast naam en leeftijd, zijn ook het woonadres, de gezinssamenstelling, persoonlijke foto's en verhalen te vinden. Het mooie is dat die verhalen kunnen worden aangevuld door iedereen die er meer van weet en dat wil delen. 'Die interactieve component was het eerste dat wij erin wilden brengen,' zegt Aartjan Nooter, hoofd ICT van het Joods Cultureel Kwartier. Het platform, een initiatief van de inmiddels overleden Isaac Lipschits, werd ontworpen door Mediamatic en in eerste instantie beheerd door het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG). Dat droeg het in 2006 over aan het Joods Historisch Museum.

community
'Bij het maken had men niet stilgestaan bij alle reacties die dit zou opleveren,' zegt Nooter. 'Bij zoveel persoonsgegevens ontkom je immers niet aan fouten en onvolledigheden. In het begin werden reacties offline verwerkt en twee à drie keer per jaar doorgevoerd in een Acces Database. Dat betekende het wel een half jaar kon duren voordat een fout eruit was.'
Inmiddels gaat dat veel sneller door een nieuwe techniek en opzet. Op verzoek van het Joods Cultureel Kwartier bouwde Mediamatic er in 2010 een community omheen, waarvoor iedereen zich kan aanmelden om zelf foto's en informatie toe te voegen. Er is een redactie van vrijwilligers die de informatie controleert en zo nodig persoonsgegevens wijzigt. De afgelopen jaren zijn al meer dan 60.000 aanvullingen gedaan door publiek en redactie; zo komen de slachtoffers steeds meer uit de anonimiteit.

scrum
De techniek schreed voort en het ontwerp ook: sinds 2016 draait er een geheel nieuwe versie, ontworpen door bureau Driebit, dat het project overnam toen Mediamatic failliet ging. 'We moesten overstappen op een nieuw CMS, en besloten meteen de hele presentatie te vernieuwen.' Als product owner startte Nooter een intensief scrumtraject met de ontwerpers van Driebit. Het was scrummen volgens het boekje, waarbij hij vier maanden lang elke ochtend om kwart voor tien in een kring stond met het ontwikkelteam. 'Ik heb die samenwerking met daily scrums en sprint meetings als heel prettig ervaren, we konden snel schakelen en binnen een dag besluiten hoe we problemen gingen tackelen.'

spanningsveld
Een uitdaging in het samenwerkingsproces was de balans tussen vorm en functie. 'Driebit wilde een prijswinnend ontwerp maken. Daar hadden wij ook oren naar, maar ons verhaal en de functionaliteit moest wel overeind blijven. Dat zorgde voor een spanningsveld, wat uiteindelijk een mooie en bijzondere website heeft opgeleverd, maar dus ook spanning. Ik merk ook bij andere projecten dat ontwerpers graag los gaan op de vormgeving, en dat ze willen dat je de techniek en liefst ook de content daarop aanpast. Designers hebben wat mij betreft soms te weinig technische kennis.'
Een andere uitdaging was het budget: 'Ik adviseer iedereen die aan zo'n project begint om vooraf duidelijk af te bakenen wat de basisbehoefte is die voor een vast bedrag gerealiseerd moet worden, en welke dingen eventueel ook later kunnen. En reserveer nog wat geld voor de toekomst, want ook digitaal erfgoed moet je bijhouden.'

prijswinnend
Het eindresultaat is online te vinden op www.joodsmonument.nl. Er is zoals altijd ruimte voor verbetering, maar Nooter is heel tevreden: 'Het voldoet aan wat wij voor ogen hadden. En het mooie is dat het inderdaad een prijswinnend ontwerp is geworden, het project is in 2017 onderscheiden met een European Design Award. Een grote verdienste van Driebit is dat zij deze indrukwekkende informatie en dat gigantische getal hebben vertaald in een interactieve website die mensen weet te boeien. Het online aanbod is dusdanig groot dat je veel uit de kast moet halen om mensen op je site te houden en ze ook nog eens zover krijgt dat ze dingen gaan toevoegen. Met 350.000 bezoekers per jaar en 10.000 geregistreerde gebruikers is dat goed gelukt.'

Tekst: Willemijn de Jonge
Foto: Driebit