stimuleringsfonds creatieve industrie
rijksstudioweb.jpg

De open schatkist van het Rijksmuseum

9 juli 2019
Hoe kun je zorgvuldig gekoesterde oude kunstwerken weer nieuw leven inblazen in een actuele context? De Rijksstudio is het antwoord dat ontwerpbureau Fabrique samen met het Rijksmuseum formuleerde. Iedereen kan hier doen wat hij wil met de gedigitaliseerde collectie van het museum.
De Zwaan als robe, een stilleven als tattoo of een lingerieset gebaseerd op een 16e-eeuws kabinet. Het zijn voorbeelden waarmee ontwerpbureau Fabrique en het Rijksmuseum iedereen ter wereld uitnodigen een eigen meesterwerk te creëren – met de kunst van de oude meesters die in het Rijks te zien zijn. Het voelt bijna alsof je iets doet wat niet mag als je door de online collectie bladert en zonder iets te betalen high res afbeeldingen downloadt om te bewerken. Wees gerust, je bent niet de enige: sinds de lancering van de Rijksstudio in 2012 hebben bijna 480.000 mensen zich aangemeld en hun eigen kunstverzameling gecreëerd.

lef
'Dit was geen opdracht met een vraag en een briefing vanuit het museum,' zegt Jeroen van Erp, medeoprichter en innovatiestrateeg van Fabrique. 'Wij hebben een hechte werkrelatie met het Rijksmuseum. Toen dat dichtging voor de verbouwing, zijn we samen gaan nadenken hoe we tijdens de sluiting anders dan anders aanwezig konden zijn in het digitale domein. Daarbij gingen we niet voor een eenmalig gebbetje, maar voor een langdurige relatie met oude en nieuwe fans.' Er kwamen heel veel ideeën op tafel, die uitmondden in dit revolutionaire DIY-platform. In een traditie waarin musea hun kunst beschermend binnen de museummuren beheren en zichzelf als schatbewaarders positioneren, besloot het bekendste museum van Nederland de schatkist open te gooien. Van Erp: 'Onder leiding van Taco Dibbits heeft het Rijksmuseum als eerste de bevoogdende houding ten aanzien van kunst losgelaten, dat getuigt van lef.'
03rijksweb.jpg

snorren
Kunst is voor iedereen, het wordt vaak gezegd, maar de praktijk is toch anders. De lancering van de Rijksstudio bracht daar wezenlijk verandering in. 'Dit digitale platform brengt de collectie letterlijk bij mensen over de hele wereld thuis,' zegt van Erp. Iedereen met toegang tot internet kan vrijelijk kunstwerken verzamelen, downloaden en naar eigen inzien te bewerken, om het resultaat al dan niet weer te delen met de rest van de wereld. Dat kan een verzameling van alle snorren en baarden in het museum zijn, maar ook een theemuts met het Melkmeisje erop, of de Nachtwacht in kleipoppetjes; alles kan en mag.

hou het simpel
Van Erp: 'Het idee was zó brutaal dat er meteen heel veel enthousiasme was bij zowel het team van het Rijks als bij ons. Het was natuurlijk een behoorlijke klus om het technisch werkend te krijgen. Daarbij was de grootste uitdaging om het supersimpel te houden. We wilden een hele brede groep aanspreken, dus dan moet je niet te veel ballen in de kerstboom hangen.' Dat er in de eerste maand meteen 50.000 studio's werden aangemaakt, laat zien dat het publiek de digitale playground prima wist te vinden. Inmiddels nadert de teller een half miljoen.

haakjes
Van Erps advies voor ontwerpers die een project willen opstarten om erfgoed te ontsluiten voor groot publiek: 'Ga op zoek naar de raison d'être van de instelling en vind haakjes waar je een bijzondere interactie aan kunt ophangen. Hier was 'relevantie' het toverwoord.' Het ging erom de kunst die het Rijksmuseum in huis heeft relevant te maken voor velen. De vraag was hoe eeuwenoude, statische kunst meer betekenis kan krijgen in de huidige mondiale context. 'De Rijksstudio resoneert bijvoorbeeld heel goed met de social media. En van daaruit zijn weer allerlei links te leggen met de actualiteit. Rembrandts Marten en Oopjen zijn misschien wel de 17e-eeuwse versie van Kanye West en Kim Kardashian.'

Tekst: Willemijn de Jonge
Beeld: Fabrique