stimuleringsfonds creatieve industrie
essayduurzameruimte.jpg

Essay: Het oud-industrieel denken voorbij - innovatie-gestuurd ontwerpen

21 oktober 2021
Dit essay wordt ter inspiratie aangeboden in het kader van de Open Oproep Duurzame economie en ruimte, onderdeel van de Voucherregeling Ruimtelijk Ontwerp 2021. De voucherregeling biedt aan deelnemers en geïnteresseerden ook een flankerend activiteitenprogramma. In een viertal verdiepende essays, maar ook in lezingen bieden we inhoudelijke verdieping op de verschillende relevante thema's, en stimuleren we kennisuitwisseling.
Bekijk hier de opgemaakte versie van het essay >

Architect en wetenschapper Dr. Elma Durmisevic en innovator Jan Willem van de Groep discussiëren over industrialisatie, de bouwcultuur, flexibiliteit en circulair bouwen. Het gaat om niets minder dan een maatschappelijk verantwoorde transitie. 'We hebben een andere mindset nodig.'

Gespreksleiding en tekst: Andrea Prins
Concept en coördinatie: Jutta Hinterleitner (Stimuleringsfonds Creatieve Industrie), Arjan Smits & Paul Gerretsen (Vereniging Deltametropool)


De bouw staat in het algemeen bekend als conservatief, zeker in vergelijking met andere, hoog innovatieve sectoren zoals de elektronicabranche. Wat is industrialisatie in de bouw anno 2021? Hierover gaat het tweede dubbelgesprek van een reeks van vier. Ze dienen ter aanvulling op de Voucherregeling Ruimtelijk Ontwerp 2021 van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie die ontwerpers en (semi)publieke organisaties uitnodigt om samen innovatieve, concrete ruimtelijke oplossingen te bedenken voor de vier grote opgaven uit de Nationale Omgevingsvisie (NOVI): Vitale steden en dorpen, Duurzame economie en ruimte, Ruimte voor klimaat en energie en Toekomstbestendig landelijk gebied. Telkens gaat het om ontwerpkracht, het slim combineren van korte- en langetermijn strategieën en synergiekansen. Centraal punt: het verbeteren van onze leefomgeving.

Via de essays die voortkomen uit de gesprekken wil het Stimuleringsfonds inspiratie en toegang tot verdiepende kennis bieden. In elk gesprek wordt één essentieel, iedereen aangaand onderwerp behandeld. Het thema van het eerste gesprek was natuurinclusief ontwerpen. Het tweede gesprek draait om innovatieve industrialisatie en circulariteit in de bouw, een urgent vraagstuk gezien de woningbouwopgave en andere verdichtingsvraagstukken. Plaats delict van het gesprek is de bovenste verdieping van het 'wasrek', het hogere gebouwdeel van glas en staal van Het Nieuwe Instituut in Rotterdam, onmiskenbaar een unicaat waarbij veel maatwerk is toegepast, zoals bij de meeste gebouwen in Nederland.

Het thema industrialisatie van de bouw an sich is niet nieuw. Denk bijvoorbeeld aan Mies van der Rohe die al rond 1920 nadacht over industriële productie van gebouwdelen die op de bouwplaats alleen nog maar in elkaar gezet hoefden te worden. Na de Tweede Wereldoorlog ging men de woningnood met systeembouw te lijf: met veel minder arbeidskrachten dan bij het traditionele bouwen werden in hoog tempo honderdduizenden woningen gerealiseerd. Er werd gebruik gemaakt van standaardisatie en fabrieksmatig geproduceerde bouwcomponenten – met als gevolg straten met honderden identieke gevels. 'Maar dat is allemaal oud-industrieel denken', stelt Jan Willem van de Groep, 'hedendaagse industrialisatie in de bouw bewandelt andere wegen, waarmee seriematige eentonigheid juist doorbroken wordt. Huidige industrialisatie is niet meer gelijk aan standaardisatie.'

Lees hier verder >
Bekijk hier een korte video over de Open Oproep Duurzame economie en ruimte