stimuleringsfonds creatieve industrie
dummy
Terugblik Digitale cultuur @ Stimuleringsfonds
DigitaleCultuur8juni.jpg

Terugblik Digitale cultuur @ Stimuleringsfonds

21 juli 2016

Op woensdag 8 juni organiseerde het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie een publieke bijeenkomst rondom digitale cultuur in Het Huis Utrecht. Doel van de bijeenkomst was om samen met het veld vooruit te kijken naar de nieuwe cultuurplanperiode 2017-2020. Wat zijn de actuele ontwikkelingen en hoe sluiten de regelingen en programma's van het fonds hierbij aan?
Voor een volle zaal trapte directeur-bestuurder Janny Rodermond de bijeenkomst af met de constatering dat het werkterrein e-cultuur opvalt als een vitale sector, ondanks de bezuinigingen op cultuur vier jaar geleden. In januari 2013 startte het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie in opdracht van het ministerie van OCW een subsidieprogramma voor e-cultuur. Niet eerder hadden makers of denkers die werken op het snijvlak van cultuur, technologie en maatschappij zo direct toegang tot een subsidieregeling voor projecten bij een van de rijkscultuurfondsen. Anderhalf jaar later, in april 2014 maakte het Stimuleringsfonds met een eerste bijeenkomst de balans op. Rodermond herinnert zich de semantische discussie toen, die uitmondde in een 'vermoeden van e-cultuur'.

Digitale cultuur
De sector blijft zich ontwikkelen. De discussie over afbakening en een 'vermoeden van e-cultuur' is nog steeds van belang. Maar de meeste kritische geluiden van vier jaar geleden, op de transfer van kunst naar creatieve industrie waar e-cultuur tot laatstgenoemde werd toegewezen, zijn evenwel verstomd. Het veld is bekend geraakt met het fonds en de subsidiemogelijkheden. Ook de angst voor het utiliteitsdenken met nadruk op de industrie, is grotendeels ongegrond gebleken. Bij het fonds gaat het altijd om het stimuleren van cultuur in onderzoek, experiment en projecten. Om dat te benadrukken, gaat vanaf de nieuwe cultuurplanperiode de regeling verder onder de naam Digitale cultuur. Deze term bedrukt beter het inclusieve karakter van de subsidieregeling. Het fonds hoopt met de nieuwe naam nieuwe generaties makers aan te spreken die zich niet vanzelfsprekend herkennen in de term e-cultuur. Ook wil het fonds de sector beter internationaal profileren en wil het nadrukkelijk een opening bieden richting de game-industrie en makers die werkzaam zijn in de media, die met het wegvallen van het Mediafonds in 2017 een belangrijk aanspreekpunt verliezen.

Parallelle deelsessies
Na vier projectpresentaties van Driessens en Verstappen, Monobanda, Floris Kaayk en Matthias Oostrik, die de breedte illustreren van de Deelregeling E-cultuur, ging het publiek uiteen in verschillende deelsessies op het gebied van onderzoek, digital storytelling, games, platforms en podiumkunsten.

De deelnemers werden bevraagd welke rol het fonds de komende jaren kan spelen om het werkterrein tot grotere hoogte te brengen. De gespreksleiders kregen een aantal overkoepelende vragen mee. Wat zijn de belangrijkste actuele ontwikkelingen op het terrein van digitale cultuur in relatie tot games, storytelling, onderzoek, infrastructuur/platforms of podiumkunsten? En wat zijn de verwachtingen rondom dit specifiek deelgebied en hoe kan het Stimuleringsfonds inspelen op deze ontwikkelingen in de uitvoering van de subsidieregelingen, programma's en communicatie? De gespreksleiders per sessie waren Sacha van Tongeren, Paulien Dresscher, Adriaan de Jongh, Klaas Kuitenbrouwer en Joris Weijdom.
bijeenkomstdigitalecultuur.jpg
Joris van Ballegooijen, Margriet Schavemaker en Tijmen Schep voor een volle zaal. Foto: Mohamed Najah

Kennisdeling
Een diverse samenstelling van deelnemers en uiteenlopende onderwerpen impliceert geheid een verscheidenheid aan input. Echter, een aantal terugkerende thema's kwamen in meerdere sessies aan bod. Zo werd het belang van kennisdeling en -overdracht benadrukt in alle deelsessies. Het vakgebied hecht waarde aan (fysieke) plekken waar kennis bewaard en gedeeld wordt. Platforms, festivals, werkplaatsen, labs en makerspaces spelen binnen deze context een cruciale rol aangezien experiment, onderzoek en ontwikkeling hier vooropstaat. Dergelijke plekken geven makers, ontwerpers en ontwikkelaars de mogelijkheid kennis over een product en/of proces onderling te delen, over te dragen op een jonge nieuwe generatie of te koppelen met onderwijsinstellingen en de markt. Daarnaast kwam, met name in de deelsessies 'games' en 'storytelling', het belang van kennisdeling naar voren op gebied van marketing, PR en distributie. Voor veel makers blijft dit een pijnpunt binnen hun artistieke praktijk.

Experiment
Een ander terugkerend thema was het resultaatgerichte karakter van subsidieaanvragen, en daardoor het vakgebied in het algemeen. Wil men onderzoek stimuleren en het vakgebied vernieuwen, dan moet er meer ruimte zijn om te experimenteren en te falen zonder alleen oog te hebben voor resultaten.

Het publiek merkte op dat subsidies bij voorkeur worden verleend aan eindproducten in plaats van ontwikkelingsfases, wat spanning veroorzaakt door de inherente exploratieve aard van artistiek werk. Enige geluiden uit de zaal gaven echter aan dat het Stimuleringsfonds hierin een voortrekkersrol speelt. Het fonds verleent immers regelmatig startsubsidies ter ontwikkeling van een maker of project of projectsubsidies waar onderzoek vooropstaat. De regeling Talentontwikkeling voorziet een budget voor pas afgestudeerde makers ten behoeve van eigen ontwikkeling, het ontwikkelen van kennis op het gebied van praktijkontwikkeling en een eindpresentatie.

Daarbij benadrukte het publiek in nagenoeg alle deelsessies de waarde van ruimte om te mislukken en experimenteren, projecten met open eindes en onderzoeksprocessen met een hoog risico. Het Stimuleringsfonds stelde dat doelstellingen zoals onder andere onderzoek en experiment in de volgende cultuurplanperiode 2017-2020 wordt opgenomen in het beleidsplan van het fonds.

In de deelsessie 'podiumkunsten' opperden de deelnemers dat uitgerekend een fonds durfkapitaal moet hebben, en experimenten en onderzoeken waarbij de uitkomst onzeker is, moet financieren. Ook in de game-industrie stootte men op het obstakel dat bedrijven en afnemers niet genoeg risico's durven nemen bij de ontwikkeling van artistieke games. Tenslotte kwam de looptijd van 24 maanden van een project ter sprake als een hindernis in de sessie 'platforms'. Sommige onderzoeken nemen nu eenmaal meer tijd in beslag, meenden de deelnemers.

Educatie
De vraag naar nauwere samenwerkingsverbanden tussen onderwijsinstellingen en het fonds bleek groot. Volgens het publiek liggen hier nog veel kansen om kennis uit te wisselen wat een verdere ontwikkeling voor beide sectoren kan impliceren. Het Stimuleringsfonds kan echter op formele gronden geen educatieve projecten ondersteunen. Daarbij is het budget van het fonds beperkt toereikend om subsidies te verlenen aan projecten in kader van een opleiding. Dit behoort niet tot de kerntaken van het fonds. Het publiek reageerde hierop terughoudend en merkte op dat bijgevolg een potentieel deel aanvragers tussen wal en schip valt.

Afronding
Na afloop van de sessies koppelden de gespreksleiders de belangrijkste conclusies terug aan het publiek. De betrokkenheid van de deelnemers bij ieder onderwerp was groot, evenals de feedback. De verscheidenheid aan invalshoeken en disciplines tonen de breedte van het werkterrein digitale cultuur, wat onder de deelnemers als sterkte werd beschouwd. Tijmen Schep sloot de dag af met een eindreflectie waarin hij nogmaals het belang, de potentie en de vitaliteit van de sector benadrukte.

Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie organiseert tweejaarlijks een publieke evaluatie. De volgende editie staat gepland voor 2018. Volg het nieuws over digitale cultuur bij het Stimuleringsfonds en meld je aan voor de nieuwsbrief.

Videoregistratie

Deel 1: Inleiding door Janny Rodermond; Projectpresentaties door Floris Kaayk, Matthias Oostrik, Driessens en Verstappen en Monobanda; Reflectie door Tijmen Schep.

Deel 2: Terugkoppeling van de deelsessies; Rondvraag en afsluitende reflectie door Joris van Ballegooijen, Margriet Schavemaker en Tijmen Schep.

meer nieuws

maatregelencovid19.jpg

Maatregelen Stimuleringsfonds i.v.m. het coronavirus

26 maart 2020
Laatste update

De COVID-19-crisis raakt en ontwricht de gehele samenleving en de gevolgen zullen nog lange tijd wereldwijd merkbaar zijn. Het Stimuleringsfonds probeert een bijdrage te leveren om de gevolgen voor de Nederlandse ontwerpsector minder groot te laten zijn. We zullen daarom voorlopig gewoon doorgaan met het in behandeling nemen van aanvragen bij alle regelingen, behalve bij de Deelregeling Internationalisering en bij de Vouchers Presentaties Buitenland. We zijn daarnaast continu in overleg met de overheid, de collega-cultuurfondsen en het veld om gepaste maatregelen te nemen.

In de alinea's hieronder zet het Stimuleringsfonds alle maatregelen van het fonds op een rij.

Coulance: steunmaatregelen voor makers, instellingen en festivals
Met betrekking tot projecten die nu zijn ondersteund en te maken krijgen met de gevolgen van het coronavirus stelt het fonds zich coulant op. Dat wil zeggen dat uitstel, aanpassingen of verplaatsing van het project in principe worden geaccepteerd. Dat geldt ook voor het vergoeden van reeds gemaakte subsidiabele kosten indien het project niet meer kan worden uitgevoerd.

Hierbij geldt:
• Als je evenement of project definitief is afgelast of verzet, mail dan je contactpersoon bij het fonds.
• Als je een automatisch gegenereerd bericht van het Stimuleringsfonds ontvangt over eindverantwoording, maar je evenement of project is afgelast of verzet, mail dan je contactpersoon.
• Je hoeft geen contact op te nemen met het fonds als er twijfel is of je evenement of project doorgaat of niet. Pas bij definitief afgelasten of verzetten, mail je met je contactpersoon.

let wel:
Het Stimuleringsfonds kan inkomstenderving van zzp-ers in verband met nog te maken uren binnen een gesubsidieerd project dat niet meer doorgaat niet vergoeden. Hiervoor verwijzen we naar de extra ondersteuning voor zelfstandig ondernemers van het rijk op deze pagina.

aanvragen
Het fonds is gewoon operationeel en bereikbaar via mail en telefoon, ondanks dat de fondsmedewerkers de komende tijd zoveel mogelijk vanuit huis werken. We doen ons uiterste best alle werkzaamheden zoveel mogelijk normaal te laten verlopen.

• Het secretariaat is telefonisch bereikbaar en kan je doorverbinden met je contactpersoon bij het fonds, maar in de regel is het handiger om direct met je contactpersoon te mailen.
• De sluitingsdata zijn ongewijzigd en te vinden bij de informatie over subsidie op de website.
• De commissievergaderingen gaan door zoals gepland, maar zullen alleen niet live op het fonds plaatsvinden maar in de vorm van een videoconferentie.
• Alle fysieke bijeenkomsten van het Stimuleringsfonds zijn tot nader order uitgesteld.
• De behandeltermijn van een aanvraag blijft ongewijzigd. 10 weken vanaf de sluitingsdatum van de deelregeling, ontvang je per mail een bericht met de uitslag. Houd er rekening mee dat je project niet eerder mag beginnen dan dat je de uitslag hebt ontvangen.

reeds ingediende aanvragen
Met betrekking tot aanvragen voor projecten die nog moeten worden voorgelegd aan een van de commissies geldt, dat de mogelijke invloed van de corona-uitbraak op de uitvoerbaarheid van het project niet wordt meegenomen in de beoordeling van de commissie. Bij een positief advies door de commissie wordt in dat geval eerst contact opgenomen met de aanvrager.

internationale projecten
De Deelregeling Internationalisering en de Vouchers Presentaties Buitenland zijn tot nader order opgeschort. Er kunnen voorlopig geen aanvragen worden ingediend. Deze maatregel neemt het Stimuleringsfonds vanwege de reisbeperkingen die zijn opgelegd in verband met COVID-19, waardoor zeer veel projecten en presentaties niet kunnen plaatsvinden in het buitenland. Deze maatregel geldt ook voor de Voucherprocedure Internationalisering Actieagenda Ruimtelijk Ontwerp.

beleid richting 2021
We zullen alles in het werk stellen om, met de beperkte mogelijkheden die we hebben, de impact van deze crisis voor de sector zo beheersbaar mogelijk te houden. Dat betekent dat we aanvullende initiatieven gaan ontplooien om de sector een boost te geven om van de COVID-19-crisis te kunnen herstellen. We onderzoeken die mogelijkheden de komende periode en nodigen de sector nadrukkelijk uit met ons mee te denken. Interesse? Mail dan Syb Groeneveld.

Lees ook de Veelgestelde vragen en antwoorden over de gevolgen voor de culturele en creatieve sector op de site van de Rijksoverheid.
sciaankondigingwebsite.gif

Jaarverslag 2019: vijf keer de kracht van ontwerp

26 maart 2020

Terwijl COVID-19 de wereld in zijn greep houdt en grote impact heeft op ons dagelijks leven, kunnen we ons haast niet meer voorstellen dat we er een aantal weken geleden heel anders voor stonden. Ook de cultuursector is ongemeen hard geraakt. Het Stimuleringsfonds wil in deze onzekere tijd een stabiele factor blijven waar ontwerpers met hun creativiteit terecht kunnen. Dat we ons juist nu meer dan ooit richten op wat komen gaat, maakt het vreemd om terug te kijken.
Toch publiceert het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie vandaag het jaarverslag 2019, met vijf portretten van ontwerpers en makers over de wijze waarop zij zich verhouden tot een voortdurend veranderende wereld. Ze buigen zich onder meer over de actuele maatschappelijke opgaven waar steden voor staan, verduurzaming van de textielindustrie en het welzijn van patiënten in ziekenhuizen. Aan het woord komen Michelle Provoost van Independent School for the City, oprichter van Knitwear Lab Thijs Verhaar, muzikant en artiest Chagall, kunstenaar Siba Sahabi en ontwerper Sjoerd ter Borg.

BEKIJK HIER HET DIGITALE JAARVERSLAG 2019

Naast de portretten bevat het jaarverslag geanimeerde infographics die inzicht geven in de verdeling van het voor 2019 beschikbare budget en de behaalde resultaten. Met 1741 behandelde en 752 toegekende aanvragen, kwam het honoreringspercentage afgelopen jaar op 43%. Dat is hoger dan de twee voorgaande jaren. In totaal kende het fonds in 2019 € 16,1 miljoen subsidie toe aan ontwerpers, culturele instellingen en festivals. Daarmee leverde het fonds in 2019 opnieuw een wezenlijke bijdrage aan de kwaliteit van de professionele ontwerppraktijk. En hoewel de omstandigheden momenteel geheel anders zijn, zal het Stimuleringsfonds dat ook in 2020 blijven doen en gaan we door met het in behandeling nemen van aanvragen bij alle regelingen (met uitzondering van de Deelregeling Internationalisering en de Vouchers Presentaties Buitenland die voorlopig opgeschort zijn) en zetten wij ons ervoor in om de gevolgen van de COVID-19-crisis voor de Nederlandse ontwerpsector minder groot te laten zijn.

Veel inspiratie, creativiteit en gezondheid gewenst. Samen zetten we er de komende periode de schouders onder.

Syb Groeneveld, directeur-bestuurder
Stimuleringsfonds Creatieve Industrie
oonieuwewoonconcepten.jpg

Open Oproep Nieuwe woonconcepten voor dak- en thuisloze jongeren

22 maart 2020

Het Stimuleringsfonds nodigt ontwerpers uit om deel te nemen aan een ontwerptraject gericht op de ontwikkeling van nieuwe woonconcepten voor dak- en thuisloze jongeren. Vijf ontwerpteams zullen in het traject intensief samenwerken met jongeren, gemeenten en hun lokale partners aan integrale oplossingen. Dit gebeurt via een ontwerpend onderzoek waarin nieuwe wegen en mogelijkheden worden verkend. (Interieur)architecten, stedenbouwkundigen en (social) designers kunnen tot en met woensdag 6 mei een voorstel indienen.
Het CBS schatte dat er op 1 januari 2016 in Nederland 10.700 jongeren dak- en thuisloos waren. Dat is onacceptabel, en daarom lanceerde het ministerie van VWS in maart 2019 het Actieprogramma Dak- en Thuisloze Jongeren. Als onderdeel van dit programma worden in veertien pilotgemeenten lokale jongeren op basis van hun persoonlijke behoeften ondersteund in het vinden van woonruimte. De pilotgemeenten zijn Almere, Amsterdam, Alkmaar, Arnhem, Den Haag, Dordrecht, Enschede, Groningen, Haarlem, Maastricht, Leiden, Purmerend, Rotterdam en Utrecht. De begeleiding van de pilotgemeenten is in handen van het Instituut voor Publieke Waarden. Met betrekking tot deze pilots stimuleert het Stimuleringsfonds de inzet van ontwerpkracht en de samenwerking tussen ontwerpers en de pilotgemeenten om tot structurele ontwerpoplossingen te komen.

Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie roept (interieur)architecten, stedenbouwkundigen en (social) designers op om deel te nemen aan deze open oproep en met een groeiend netwerk van partijen de opgave te onderzoeken. De open oproep biedt ruimte aan vijf ontwerpteams.

beschikbaar budget en planning
Uit de inzendingen selecteert het fonds op advies van een externe commissie maximaal vijf ontwerpteams. Per geselecteerd team stelt het fonds een maximumbedrag van € 25.000 incl. btw beschikbaar voor een eerste fase.

De planning van het traject is onder voorbehoud van eventuele wijzingen in verband met ontwikkelingen rondom de uitbraak van COVID-19. Mogelijke aanpassingen op de planning zullen zo spoedig als mogelijk worden gecommuniceerd.

indienen
Geïnteresseerde (interieur)architecten, stedenbouwkundigen en (social) designers kunnen tot en met woensdag 6 mei 2020 een voorstel indienen via de online aanvraagomgeving van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie. Selecteer hierbij de Open Oproep Nieuwe woonconcepten voor dak- en thuisloze jongeren.

Lees hier meer over deze oproep en hoe hiervoor in te dienen.
960x640.gif

Nieuw beleidsplan: Ruimte voor verbinding

17 maart 2020

Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie presenteert het beleidsplan voor de periode 2021–2024. De uitgangspunten van het nieuwe beleid spelen in op tendensen die de afgelopen jaren werden gesignaleerd. We blijven gericht op het stimuleren van artistieke kwaliteit, experiment/onderzoek en het proces van maken, naast het bevorderen van goed opdrachtgeverschap. Daarbij zet het fonds zich in om het unieke talent van ontwerpers, makers en kunstenaars te verbinden aan sectoren binnen én buiten het culturele domein, nationaal en internationaal.
Directeur-bestuurder Syb Groeneveld:
'Het Stimuleringsfonds ziet de periode 2021–2024 als een uitdaging om samen met alle partners verder te werken aan een sterkere, veerkrachtigere en innovatievere ontwerpsector. Ontwerpkracht kan een grotere rol spelen dan het nu doet, en op die manier meer betekenen voor mens, maatschappij en technologie. Daarom geven we ruimte aan verbinding en ruimte aan nieuwe perspectieven op actuele opgaven. Natuurlijk blijven we ook continueren wat goed gaat, zoals de basisregelingen voor vormgeving, architectuur en digitale cultuur, en binnen de keten van talentontwikkeling.'

In de komende beleidsperiode stelt het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie een aantal nieuwe ondersteuningsmiddelen beschikbaar.

experimenteerregeling
Inspelend op de behoefte aan een snelle procedure voor kleine subsidieaanvragen waarin experiment en conceptontwikkeling centraal staan, introduceert het Stimuleringsfonds een experimenteerregeling. Hiermee wordt ruimte gecreëerd voor verfrissende alternatieve denkrichtingen en interdisciplinair werken.

4-jarige instellingssubsidie
De afgelopen jaren zijn veel instellingen binnen de creatieve industrie geprofessionaliseerd. Tegelijkertijd zien we dat de culturele infrastructuur al jaren op slot zit. Doel van de nieuwe Regeling Vierjarige Instellingssubsidie 2021–2024 is het versterken van de culturele infrastructuur en het creëren van doorgroeimogelijkheden. De regeling is een aanvulling op de bestaande regelingen voor culturele instellingen bij het Stimuleringsfonds, en vormt een nieuwe top van een oplopende keten van 1-, 2- of 4-jarige ondersteuningsmogelijkheden voor instellingen binnen de creatieve industrie.

festivalregeling
Om ervoor te zorgen dat belangstelling en kennis over de ontwerpdisciplines in de regio wordt gestimuleerd en versterkt, nieuw publiek wordt bereikt en andere verhalen worden verteld, wordt het beschikbare budget van de festivalregeling per jaar over de vijf landsdelen beschikbaar gesteld, dat wil zeggen Noord, Oost, Midden, Zuid en West. Hiermee geeft het Stimuleringsfonds een impuls aan de creatieve industrie op lokaal en regionaal niveau.

nieuw programma
Programmatisch werken komt steviger op de agenda te staan. Doel hiervan is het inbedden en verduurzamen van de inzet van ontwerpkracht in sectoren buiten het culturele domein, zoals de bouw-, energie- en zorgsector. We spelen daarmee in op ontwikkelingen in het veld en het toenemende aantal ontwerpers en makers dat systeemverandering wil bewerkstelligen. Naast de participatie binnen de Actieagenda Ruimtelijk Ontwerp start het fonds daarom in 2021 met een apart programma dat de positie van ontwerpkracht binnen actuele maatschappelijke opgaven versterkt. Via onder meer thematische open oproepen zetten we in op het stimuleren van intensieve samenwerkingen tussen ontwerpers en samenwerkende partijen, die moeten leiden tot een verankering van ontwerpresultaten bij de opdrachtgevende partij(en).

internationalisering
In 2021–2024 zal er een uitgebreid programma Internationalisering Ontwerpsector worden uitgevoerd binnen het internationaal cultuurbeleid (ICB) waarin naast de deelregeling ruimte is voor talentontwikkeling, residencies en deelname aan internationale manifestaties.

Buiten de genoemde belangrijkste vernieuwingen, zal het Stimuleringsfonds in de beleidsperiode 2021–2024 bestaande regelingen en programma's continueren en aanscherpen om invulling te geven aan onze stimulerende rol, en in de breedte oog houden voor fair practice en governance.

dialoog
Gedurende de nieuwe beleidsperiode zal het fonds natuurlijk ook in gesprek blijven met het veld en zich blijven inspannen voor inclusiviteit in de sector. In de periode 2017 tot en met 2019 discussieerde het Stimuleringsfonds tijdens meerdere bijeenkomsten met makers en instellingen in de creatieve industrie over wat er speelt in het veld, wat er gebeurt in het buitenland en welke ontwikkelingen zichtbaar zijn binnen de verschillende disciplines. Uitkomsten van deze bijeenkomsten zijn meegenomen in het beleidsplan 2021–2024.

Bekijk hier het Beleidsplan 2021-2024: Ruimte voor verbinding
kamer9.jpg

Mens centraal in selectie Chronisch Gezond

16 maart 2020

Op zoek naar nieuwe producten, ruimtelijke interventies of gezondheidsconcepten die mensen met (nog g)een chronische aandoening meer de regie geven over hun dagelijks leven, schreven het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie en het Agis Innovatiefonds een open oproep uit. De belangstelling bleek groot. Zes voorstellen voor ontwerpend onderzoek, met een breed scala aan doelgroepen werden geselecteerd.
In reactie op de Open Oproep Chronisch Gezond ontvingen het Stimuleringsfonds en het Agis Innovatiefonds ruim zestig voorstellen. De inzendingen zijn voorgelegd aan een onafhankelijke en divers samengestelde commissie bestaande uit social designer Tabo Goudswaard, voorzitter van de raad van bestuur van Stichting Humanitas Rotterdam Gijsbert van Herk, conservator design bij Museum Boijmans van Beuningen Annemartine van Kesteren en Jeroen Boelhouwer, programmaleider gezondheid en welzijn bij het Sociaal Cultureel Planbureau.

behoeften als vertrekpunt
Uit het grote aantal inzendingen concluderen het Stimuleringsfonds en Agis Innovatiefonds dat de wens om écht vanuit de behoeften van mensen zelf te komen tot verbeteringen en nieuwe gezondheidsconcepten, groot is. En dat er veel belangstelling is om hierbij de creativiteit van ontwerpers in te zetten. Dit wordt door de commissie een beloftevolle ontwikkeling genoemd. De vraag hoe mensen in hun dagelijks leven meer zelfregie kunnen krijgen, werd door een brede diversiteit aan betrokken partners op uiteenlopende manieren beantwoord. De potentiële impact van deze projectvoorstellen is groot. Voor zowel mensen zelf, als hun omgeving en het gezondheidssysteem als zodanig.

van beperkingen naar kansen
Ontwerpers – zoals (interieur)architecten, productontwerpers, social designers of digitale makers – kunnen een belangrijke rol spelen in het in gang zetten van de beoogde veranderingen door hun creatieve en mensgerichte insteek. Zij hebben de mogelijkheid nieuwe werkwijzen en denkrichtingen te introduceren, in co-creatie met de doelgroep tot oplossingen te komen, en beperkingen om te zetten in kansen. Dit blijkt bijvoorbeeld uit het geselecteerde voorstel 'Kamer 9', gericht op dementerende ouderen die niet langer thuis kunnen wonen en daarom naar een verpleeghuis verhuizen. Sociaalontwerpbureau Morgenmakers kruipt in de huid van deze doelgroep door een week lang te verblijven in kamer 9 van een verpleeghuis. Hoe kan het verlies van eigenheid en zelfregie in deze overgangsperiode worden beperkt of vertraagd? In co-creatie met de andere bewoners en hun naasten, onderzoekt en ontwikkelt Morgenmakers mogelijke interventies. Hierbij zijn zorgorganisatie Oktober en Smith advies&consultancy betrokken.

Hele andere doelgroepen staan centraal in de overige geselecteerde voorstellen. Zo is '(On)gewoon goed wonen' gericht op mensen met een (ernstige) psychische aandoening. Wat maakt dat zij er goed kunnen wonen, een sociaal netwerk hebben en gebruik kunnen maken van lokale voorzieningen? In samenwerking met onder meer GGz Centraal, patiënten en buurtbewoners doet Caro van Dijk Architectuur onderzoek naar de ggz-vriendelijke wijk. Het voorstel speelt onder andere in op de gedeeltelijke verschuiving van de ggz-zorg van de kliniek naar de wijk. De 'FysiekFabriek' draait juist om zorg voor mensen met lichamelijke beperkingen. Het project van Aurore Brard heeft tot doel tools te ontwikkelen waarmee zorgorganisaties, in dit geval FokusWonen, ervaringsdeskundigheid van de eigen cliënten en hulpverleners kunnen ontsluiten. Deze kennis wordt vervolgens direct in de praktijk ingezet bij het realiseren van praktische oplossingen op maat voor het uitvoeren van alledaagse activiteiten van mensen met een lichamelijke beperking. Dit gebeurt in teams bestaande uit lokale makers, hulpverleners én cliënten.

De drie overige geselecteerde voorstellen zijn gericht op jongeren. Ontwerpbureau Open Concept richt zich op kinderen en jongeren met chronische aandoeningen met vermoeidheidsklachten, in het bijzonder jongeren met reuma. In samenwerking met het Wilhelmina Kinderziekenhuis en Jeugdreuma Vereniging Nederland wil Open Concept handvatten ontwikkelen die jongeren met deze ziektes helpt zo goed mogelijk op hun eigen manier te participeren in de maatschappij. In het project 'Vastlopen tijdens de adolescentie' gaan Parnassia Groep en Reframing Studio samen aan de slag om een platform te ontwikkelen dat bij adolescenten de drempel wegneemt om over hun psychische problemen te praten en waar advies kan worden ingewonnen. 'Spiegel Stem' van Monobanda in samenwerking met onder andere zorgorganisatie Pluryn, Kingmaschool en Stichting Steim, helpt juist kinderen en jongeren met 'een rugzak' in bijvoorbeeld het speciaal basisonderwijs die moeite hebben met het kanaliseren van en uiting geven aan hun emoties. De installatie biedt een veilige en uitnodigende plek om onrust en agressie te ontladen en tot rust en creativiteit te komen. Tegelijkertijd wordt dat wat het kind lichamelijk en verbaal uit, direct vertaald naar beeld, zodat het hier zelf ook inzicht in krijgt.

beoordeling
De commissie is onder de indruk van de hoeveelheid en de hoge kwaliteit van de voorstellen. De aanvragen zijn beoordeeld op vraagstelling, plan van aanpak, mate van vernieuwing, betrokken partijen en expertise, samenwerking met de doelgroep en de rol van de ontwerpers. Belangrijk daarbij was de vraag welke voorstellen het verschil kunnen maken, kunnen zorgen voor een verschuiving en de reguliere manieren van werken overstijgen. Aan de vorming van goede coalities tussen ontwerp- en andere deelnemende partijen, gebaseerd op een gelijkwaardige insteek, is tot slot veel waarde gehecht omdat dit van groot belang is voor de praktische toepasbaarheid van resultaten.

selectie
De geselecteerde voorstellen ontvangen subsidie voor de eerste fase die loopt tot en met november 2020 en resulteert in een uitgewerkt (project)plan waarmee subsidie kan worden aangevraagd voor de vervolgfase. Deze tweede fase is gericht op de realisatie van gestelde doelen en het implementeren van ontwerpen en werkwijzen.

De geselecteerde projecten zijn:
(On)gewoon goed wonen – ontwerpen aan een ggz-vriendelijke wijk
Caro van Dijk Architectuur
Kamer 9
morgenmakers
FysiekFabriek
Aurore Brard
Vastlopen tijdens de adolescentie
Reframing Studio
Eigen regie op vermoeidheid
Open Concept
Spiegel Stem
Monobanda
loader

het fonds

subsidies

actueel