stimuleringsfonds creatieve industrie
dummy
Innovatielabs: vernieuwing na corona
daarbijdiemolenweb.jpg

Innovatielabs: vernieuwing na corona

17 juni 2021

Het coronavirus is op z'n retour en het culturele leven komt weer op gang. Maar keert alles daarmee terug bij het oude? Zeker is dat - naast enorme schade – de crisis ook de nodige vernieuwingen bracht. Digitale programma's bijvoorbeeld, maar ook slim ruimtegebruik. Met een programma van innovatielabs wil minister Van Engelshoven de culturele en creatieve sector dit najaar aanmoedigen om de beweging door te zetten. De Boekmanstichting sprak met Syb Groeneveld (directeur-bestuurder Stimuleringsfonds Creatieve Industrie) en Bart Ahsmann (directeur-bestuurder CLICKNL) over de voorbereidingen.
Is er door corona iets onomkeerbaars veranderd voor de culturele en creatieve sector?
Bart Ahsmann: 'Zeker, maar dat geldt niet alleen voor cultuur. Het gemak waarmee we online vergaderingen regelen gaat echt niet meer veranderen. In het verlengde daarvan ligt de opkomst van hybride evenementen. Het gaat steeds gewoner worden om bijeenkomsten te hebben met deels aanwezigen in de fysieke ruimte en deels deelnemers via het scherm. Die digitale ontwikkelingen zijn heel snel gegaan en zullen alleen maar verder gaan. Maar dat brengt ook nieuwe uitdagingen met zich mee, bijvoorbeeld op het gebied van participatie en inclusie. De digitalisering van het aanbod heeft voor een aantal mensen die minder vaardig zijn, de toegankelijkheid juist verlaagd. Ondertussen wachten ná corona ook de grote transitieopgaven die er al voor de crisis lagen: het klimaat, duurzaamheid, de inrichting van de zorg etc.'

Syb Groeneveld: 'Het gaat inderdaad om het leggen van de verbinding met maatschappelijke ontwikkelingen. Zo blijkt uit een recent rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving dat door corona de leegstand van kantoren en winkels met 50 % toeneemt met alle gevolgen voor de leefbaarheid van de binnensteden. Online winkelen was al in opkomst, maar die ontwikkeling is door corona versterkt. Leegstand is niet alleen een economisch vraagstuk. Je kunt het ook als een creatieve ontwerpopgave zien waarbij je samen met stadsontwikkelaars gaat nadenken over een programmering die beter aansluit bij deze tijd. Dat brengt me op een andere transitie die door corona is veroorzaakt. We kijken nu heel anders tegen reizen aan. Waarom de wereld overvliegen voor een presentatie van een halve dag? Voortaan vragen we ons af: is zo'n reis wel nodig of is er een goed digitaal alternatief? Minder vervuilende mobiliteit is voor de klimaattransitie enorm belangrijk.'

Maar waarom specifiek voor de culturele en creatieve sector deze innovatielabs?
Syb Groeneveld: 'De Raad voor Cultuur heeft vorig jaar al vastgesteld dat de sector voor een aantal forse transitieopgaven staat. Corona dwingt tot een fundamentele herbezinning op hoe we produceren en consumeren. Daar zitten artistieke, maar ook sociale, economische en ruimtelijke dimensies aan. Al die aspecten dagen uit om nieuwe en positieve toekomstperspectieven te ontwikkelen. Dat kan alleen maar door te experimenteren en door mensen uit verschillende disciplines bij elkaar te brengen. Met innovatielabs voor drie kernthema's – digitalisering, ruimtegebruik en productdifferentiatie – gaan de rijkscultuurfondsen dit proces faciliteren en versnellen. Het Stimuleringsfonds wordt penvoerder van dit programma waarvoor de minister – op advies van de Raad – € 5 miljoen beschikbaar heeft gesteld.'

Het wordt een programma samen met CLICKNL. Waarom deze samenwerking?
Bart Ahsmann: 'CLICKNL is het kennisinstituut voor de creatieve industrie. We hebben in het kader van het topsectorenbeleid binnen eerdere innovatietrajecten de nodige ervaring opgebouwd met het verbinden van experiment en kennisdeling. Door systematisch de activiteiten binnen de labs te combineren met kennisuitwisseling willen we ervoor zorgen dat de verzamelde inzichten breder kunnen worden toegepast en dat werkbare oplossingen gedeeld worden in alle delen van het land. Dit proces van kenniscumulatie, maar ook de monitoring en onderzoek worden daarom integraal deel van het uitvoeringsplan.'

'We brengen op een interdisciplinaire manier uiteenlopende partners bij elkaar om samen oplossingen voor de toekomst te bedenken.'


Hoe krijgt het plan concreet vorm?
Syb Groeneveld: 'De drie kernthema's zijn benoemd, maar zonder verder op voorhand de uitkomsten te definiëren. Momenteel laten we voor elk thema omschrijven wat de centrale opgaves zijn. Dat doen we met kwartiermakers die per thema samen met een aantal sleutelorganisaties de problematiek gaan concretiseren. Bij digitalisering denken bijvoorbeeld DEN en Beeld en Geluid mee. Voor ruimtelijk ontwerp hebben we onder meer de Dutch Design Foundation en Architectuur Lokaal gevraagd. De praktische uitwerking kan vervolgens per thema gaan verschillen. Worden het bij digitalisering kleinere projecten en bij de productdifferentiatie juist vooral een paar grote? Gaat het ene thema voor een lange looptijd van anderhalf jaar en is het andere binnen acht maanden klaar? Dat gaan we zien op basis van de rapportages van de kwartiermakers.

Na de zomer maken we op basis van dit voorwerk voor elk thema een bredere uitvraag bekend die open staat voor het hele culturele veld. Tot november kunnen aanvragers dan een plan opstellen waarin steeds het leren van elkaar en het delen van kennis goed is gedefinieerd. In december gaat ten slotte een commissie de aanvragen beoordelen en per thema projecten selecteren.'

Bart Ahsmann: 'Ook de kennisdeling gaat in nauwe samenspraak het veld. De kern van een innovatielab is het ontwerpend onderzoek. Het is een proces van 'triple loop learning': je komt tot oplossingen, je snapt daardoor het probleem beter én je ontwikkelt methodologische kennis waarmee je ook weer volgende problemen kunt aanpakken. Om dat proces zo goed mogelijk te laten verlopen zijn samenwerking en intervisie nodig, maar ook interactie tussen verschillende projecten én een parallel onderzoekstraject. Het gaat straks dus in elk project nadrukkelijk niet alleen om activiteiten, maar ook om reflectie daarop. Bijzonder is verder dat het overkoepelende kennistraject mede wordt ondersteund door het regieorgaan SIA dat zich richt op het praktijkgericht onderzoek van hogescholen.'

Verschillende opgaven die jullie noemen, vragen om samenwerking van de culturele en creatieve sector met maatschappelijke partijen. Krijgen die ook een rol in het geheel?
Bart Ashmann: 'Dat kan zeker onderdeel worden van de call. Dit worden geen naar binnen gekeerde experimenten. Als het gaat om het herontwerp van een winkelstraat ligt het natuurlijk voor de hand om de regionale ondernemers en de woningcorporatie of beheersorganisatie erbij te betrekken.'

Wat wordt het unieke aan deze aanpak ten opzichte van andere programma's of regelingen?
Syb Groeneveld: 'Uniek voor de culturele en creatieve sector wordt dat we collectief experiment gaan faciliteren rond grote thema's met een aanpak die gericht is op de toekomst en op schaalbaarheid. Vaak hebben individuele projecten wel vergelijkbare bedoelingen, maar mist er de samenhang. Die samenhang komt er wel met dit programma. We brengen op een interdisciplinaire manier uiteenlopende partners bij elkaar om samen oplossingen voor de toekomst te bedenken. En de resultaten worden breed toepasbaar gemaakt.'

Meer weten? Kijk op innovatielabs.org
Of lees ook 'Verkenning innovatielabs culturele en creatieve sector van start'


De Boekmanstichting haalt in alle hoeken en gaten van de culturele sector onderzoeksvragen én antwoorden op over de impact van de coronacrisis op de culturele sector: boekman.nl

Foto bovenaan: De app 'Daar bij Die Molen' is een hulpmiddel om de energietransitie voor Nederland te versnellen.
'Daar bij die molen' is een project van v-eld, uit het Erfgoed en Ruimte ontwerpprogramma Stimuleringsfonds Creatieve Industrie

meer nieuws

oproepenfreshperspectives6.png

Open Oproep Fresh Perspectives #6

16 september 2021

Het Stimuleringsfonds roept mid-career makers en ontwerpers uit de creatieve industrie op om met een samenwerkingspartner een voorstel in te dienen, gericht op de aanpak van een actuele maatschappelijke opgave. Met de Open Oproep Fresh Perspectives stimuleert het fonds ontwerpers met een goed concept, om een samenwerking aan te gaan met een gerenommeerd bedrijf, organisatie of kennisinstelling. Indienen kan tot en met woensdag 27 oktober 2021.
Het doel van deze oproep is ontwerpers en partijen met een sterke maatschappelijke of kennispositie samen te brengen. Het fonds daagt de partijen uit om vanuit deze samenwerking tot innovatieve, verrassende oplossingen te komen voor ontwerpopgaven van nu.

Afhankelijk van de opgave kunnen de uitkomsten van de samenwerking uiteenlopend van vorm zijn. Te denken valt aan een product, interventie of dienst. Het is mogelijk met internationale partners samen te werken. Wel moet de aanvrager in Nederland gevestigd zijn en moet er in het project sprake te zijn van een overwegend Nederlands belang.

Voor deze open oproep stelt het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie € 270.000 beschikbaar. De maximale bijdrage per project is € 45.000. Let op: dit bedrag wordt in drie fasen verleend.

fasering
De open oproep kent drie fasen:

Fase 1: startfase – formalisering van samenwerking(en), financiering, planning en onderzoekskader (3 tot maximaal 6 maanden). Voor deze fase is een bedrag van maximaal € 10.000 per voorstel beschikbaar.
Voor de aanvraag voor deze fase beschrijf je de activiteiten die bijdragen aan het scherpstellen van de inhoud en organisatorische kant van het project. In de startfase wordt het partnerschap bestendigd en inhoudelijk en financieel draagvlak voor het project in fase 2 geborgd. De startfase is er ook om vooronderzoek te doen, samenwerkingsovereenkomsten op te stellen en eventueel een eerste proof of concept uit te werken.
Fase 2: implementatiefase – Verdere uitwerking en implementatie van het project (maximaal 2 jaar). Voor deze fase is een bedrag van maximaal € 30.000 per voorstel beschikbaar.
Fase 3: impact-/presentatiefase – mogelijkheid voor extra financiering om de impact van het project te versterken buiten het domein van de creatieve industrie (maximaal 6 maanden). Voor deze fase is een bedrag van maximaal € 5.000 per voorstel beschikbaar.

indienen
De aanvraag voor fase 1 kan tot en met 27 oktober 2021 worden ingediend.
Lees hier meer over deze open oproep en hoe hiervoor in te dienen.
basketclub.jpg

Derde update Tijdelijke Procedure Internationaal Samenwerken

16 september 2021

Op 6 september opende een nieuwe doorlopende ronde van de Tijdelijke Procedure Internationaal Samenwerken. De 29 voorstellen die de afgelopen periode werden ondersteund, geven een goed beeld van het doel van deze regeling en van het soort projecten dat in aanmerking komt voor ondersteuning. Coördinator Roxanne Minten reflecteert op de afgelopen doorlopende ronde.
Met de Tijdelijke Procedure Internationaal Samenwerken ondersteunt het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie projecten die inhoudelijk bijdragen aan het ontwikkelen, profileren en versterken van de internationale positie van de Nederlandse creatieve industrie. In de afgelopen doorlopende ronde zijn 29 projecten ondersteund; samen met de 18 projecten die we al eerder publiceerden werden er in deze doorlopende ronde in totaal 47 projecten ondersteund. De verdeling over de drie werkvelden van het fonds – vormgeving, architectuur en digitale cultuur – is vrijwel evenredig. De diversiteit aan voorstellen is groot: van de effecten van klimaatverandering op de eigen leefomgeving in de regio van de Nederlandse en Duitse Wadden tot het betrekken van bewoners bij stedelijke ontwikkeling van een wijk in de Franse gemeente Villeurbanne, een pop-upmuseum dat de staat van democratie onderzoekt te beginnen in Polen en een onderzoek naar reststromen die ontstaan bij de verwerking van PET-vilt in Turkije. Opvallend is de aandacht voor inclusie en representatie van vrouwen in de volgende twee projecten:

Database of women not wearing bikinis – Bente de Bruin en Monica Alcazar-Duarte
Fotograaf Monica Alcazar-Duarte (Mexico/Verenigd Koninkrijk) en data- en codeprogrammeur Bente de Bruin onderzoeken in een videoinstallatie de impact van bevooroordeelde zoekmachines en sociale media-algoritmen op het Mexicaanse vrouwbeeld. De installatie zal bestaan uit responsieve portretten aangevuld met een AR-app die zowel de vooroordelen van de huidige algoritmen laat zien als de alternatieve crowdsourced-database die bijdraagt aan een positiever beeld van Mexicaanse vrouwen. Daarnaast toont de installatie een door codes gegenereerde film. De installatie zal in maart 2022 te zien zijn tijdens de biënnale voor actuele fotografie in Mannheim, Duitsland.
databaseofwomennotwearingbikinis.jpg
Database of women not wearing bikinis – Bente de Bruin en Monica Alcazar-Duarte

Variable Type as object – Studio Charlotte Rohde
Charlotte Rohde en Vera van de Seyp werpen een eigentijdse kijk op Nederlandse en Duitse typografie en letterontwerp. Ze doen dat met behulp van opkomende technologieën zoals variable type en creatieve codering. Volgens de ontwerpers worden vrouwen ondervertegenwoordigd in zowel letterontwerp als codering. Het project zal daarom vanuit een feministisch perspectief worden uitgevoerd, waarbij ze een kritisch statement willen maken naar de Nederlandse en Duitse typografie en letterontwerp. De resultaten zullen in Berlijn worden gepresenteeerd.

De volgende drie projecten geven een beeld van de breedte van de aangesneden thematiek:

Peace by Design – MUST Stedebouw
Ontwerpbureau MUST is door het Cooper Hewitt Smithsonian Design Museum in New York uitgenodigd om gezamenlijk te werken aan een onderdeel van de tentoonstelling 'Designing Peace'. Deze expositie brengt ontwerpen vanuit de hele wereld bij elkaar die allen op unieke wijze laten zien hoe ontwerpers zich samen met gemeenschappen, individuen en ngo's inzetten om blijvende vrede te creëren. MUST zal hieraan een bijdrage leveren met Startblok Elzenhagen, een tijdelijk huisvestingsproject in Amsterdam Noord, geïnitieerd door Woonstichting De Key en Eigen Haard in nauwe samenwerking met het ontwerpbureau. In Startblok Elzenhagen leven Nederlandse jongeren samen met jonge statushouders. Het voorziet in betaalbare woningen voor jongeren die op zoek zijn naar een plek in de stad, die sociaal geëngageerd zijn en actief willen werken aan het creëren van een mooie, gezonde en veilige leefomgeving.

Basketclub
De Nederlandse ontwerper Adrianus Kundert is op Instagram samen met Canadese ontwerper Jamie Wolfond een digitaal platform begonnen over mandenvlechten (ook 'basketry' genoemd). Het doel van het platform is door het uitwisselen van kennis over mandenvlechten mogelijkheden voor Nederlandse ontwerpers te creëren en aansluiting te vinden bij internationale makers. Dit jaar wil het team de impact van het platform vergroten door een eigen website en netwerk op te bouwen met de betrokken makers. Het eerste deel van dit project bestaat uit een concept en onderzoeksfase, waarin Kundert en Wolfond digitaal kennismaken met de betrokkenen, om vervolgens een netwerk op te zetten en een plan te kunnen formuleren. Het tweede deel is gericht op de uitwerking van het concept naar een website.

budhadityaweb.jpg
Dhvāni – Budhaditya

Dhvāni – Budhaditya
In zijn project 'Dhvāni' – resonantie in het Sanskriet – richt Budhaditya Chattopadhyay zich op sonische rituelen en premoderne luistermethodologieën. Dat wil hij doen in een reeks zelfregulerende en autonome mediakunstwerken bestaande uit traditionele en rituele objecten uit Zuid-Azië, zoals tempelklokken, een boeddhistische gong, een windgong en belletjesbanden. Voor zijn installatie maakt Budhaditya gebruik van Machine Learning-modellen. Het algoritme dat hieruit voortkomt zal met datasets van geluiden van de tempelklokken en de aanwezigheid van het publiek fungeren als een dirigent van de ervaring die de installatie voortbrengt. Budhaditya werkt met verschillende partijen samen: Rewire Festival (Nederland), Mur.at – vereniging voor Netart en Netwerkcultuur in Oostenrijk en stichting Serendipity Arts uit New Delhi in India.

Bekijk hier de gehele selectie.

budget lopende ronde
Het beschikbare budget binnen de Tijdelijke Procedure Internationaal Samenwerken is tot en met 5 november 2021 € 325.000. Als een positief advies vóór 5 november 2021 leidt tot overschrijding van het subsidieplafond van € 325.000, stopt de Tijdelijke Procedure Internationaal Samenwerken per direct en worden eventuele voorstellen die zijn ingediend na het project waarmee het subsidieplafond is overschreden niet meer in behandeling genomen.

procedure
Projecten die in aanmerking komen voor Tijdelijke Procedure Internationaal Samenwerken moeten gericht zijn op nieuwe vormen van internationaal samenwerken in aansluiting op een concrete buitenlandse vraag of opgave. De aanvrager is een Nederlandse ontwerppartij die met één of meerdere internationale partners samenwerkt. Een project kan maximaal zes maanden duren. Aanvragen worden in volgorde van binnenkomst behandeld.

blauw2020.png

26 okt: Online Get a Grant event

16 september 2021

Wanneer kan je een bijdrage aanvragen, hoe gaat dit in z'n werk en waar moet je op letten? Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie en Mondriaan Fonds organiseren in 2021 opnieuw gezamenlijk een online voorlichtingsbijeenkomst over bijdragemogelijkheden voor beginnende ontwerpers en kunstenaars. Meld je aan en neem 26 oktober 2021 van 15.00 tot 16.00 uur deel aan het online vraaggesprek.
Het online Get a Grant Event geeft een overzicht van wat het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie en het Mondriaan Fonds te bieden hebben voor startende creatieve professionals. Medewerkers van beide fondsen vertellen over de subsidiemogelijkheden: wanneer kan je subsidie aanvragen, hoe gaat dit in z'n werk en waar moet je op letten? Twee aanvragers van beiden fondsen vertellen over hun ervaringen bij het indienen van een aanvraag en beantwoorden vragen die worden gesteld via de chatfunctie.

datum: 26 oktober 2021
tijd: 15.00 – 16.00 uur
deelname: Meld je hier aan.

voertaal: Engels
moderator: Femke Dekker (curator, moderator, (radio) DJ en docent op verschillende kunstacademies)
sprekers: to be continued
fondsmedewerkers: to be continued

get a grant events
Sinds 2015 organiseren het Stimuleringsfonds en het Mondriaan Fonds een aantal keer per jaar gezamenlijke Get a Grant Events. Met de bijeenkomsten willen we startende ontwerpers en kunstenaars, studenten en alumni informeren over de subsidiemogelijkheden van beide fondsen.
Deze bijeenkomst wordt online georganiseerd in verband met de coronamaatregelen.
Lees hier het verslag van het online spreekuur in oktober 2020.

Regeling Talentontwikkeling
De talentontwikkelingsbeurs van het Stimuleringsfonds kan eenmaal per jaar worden aangevraagd. De sluitingsdatum van komend jaar zal naar verwachting eind 2021 bekend zijn. Houd daarvoor onze website en nieuwsbrief in de gaten.

Kunstenaar Start
De regeling Kunstenaar Start van het Mondriaan Fonds is voor kunstenaars die minimaal 1 tot maximaal 4 jaar professioneel werkzaam zijn en hun kunstpraktijk verder willen ontwikkelen. De regeling kan het hele jaar door worden aangevraagd.
informatiebijeenkomstvro.jpg

1 okt: Online informatiebijeenkomst Voucherregeling Ruimtelijk Ontwerp

16 september 2021

Op vrijdag 1 oktober lanceert het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie met een online informatiebijeenkomst maar liefst drie open oproepen in het kader van de Voucherregeling Ruimtelijk ontwerp: Duurzame economie en ruimte #2, Ruimte voor klimaat en energie #2 en Toekomstbestendig landelijk gebied #2. Tijdens deze interactieve bijeenkomst komen alle drie de oproepen uitgebreid aan bod. We vertellen over de insteek en mogelijkheden van de oproepen, lichten de praktische kant van de aanvraag toe en blikken vooruit op het flankerende activiteitenprogramma. In aparte break-out sessies, die zich specifiek richten op een van de drie open oproepen, bieden we potentiële aanvragers verdiepende informatie over de betreffende oproep en wordt begeleiding geboden bij het voorbereiden en schrijven van een aanvraag.

Meld u hier aan
Informatiebijeenkomst
We beginnen de online informatiebijeenkomst plenair met de lancering van de Open Oproepen Duurzame economie en ruimte #2, Ruimte voor klimaat en energie #2 en Toekomstbestendig landelijk gebied #2 en vervolgens vertellen we meer over de Voucherregeling Ruimtelijk Ontwerp, waar deze oproepen onderdeel van zijn. Hoe hangen de oproepen samen met de voucherregeling? Wat voor partijen heb je nodig om een goede aanvraag in te dienen? Wat zijn belangrijke voorwaarden en wat zijn mogelijke aandachtspunten? We bespreken het allemaal, en natuurlijk is er ook ruim tijd om eigen vragen te stellen. Mocht u al een vraag hebben, dan kunt u deze stellen in uw aanmelding voor de informatiebijeenkomst.

Na een toelichting op de open oproep thema's, blikken we voorruit op het activiteitenprogramma, waarmee wij inhoudelijke verdieping op die thema's aanbrengen en kennisuitwisseling stimuleren.

Verdiepende break-out sessies per open oproep
Aansluitend op de plenaire informatiebijeenkomst bieden we de mogelijkheid om in een aantal break-out sessies aanvullende informatie over de open oproep van uw keuze te krijgen. In deze sessies laten we onder andere aan de hand van een aantal geselecteerde projecten uit de eerste ronde zien welke deelopgaven bij de verschillende open oproepen zouden kunnen aansluiten, maar er is ook ruimte om vragen te stellen of uw projectidee alvast aan een fondsmedewerker voor te leggen. Wij geven u graag gerichte feedback en kunnen helpen bij het aanscherpen van uw vraagstelling, zodat u de volgende stap kunt zetten. Tot slot geven wij inzage in de planning van het activiteitenprogramma.

Kortom, wilt u:
• meer informatie over de Open Oproepen Duurzame economie en ruimte, Ruimte voor klimaat en energie en Toekomstbestendig landelijk gebied?
• begeleiding bij het voorbereiden en schrijven van uw aanvraag?

Meld u dan aan voor de bijeenkomst

Online informatiebijeenkomst
Vrijdag 1 oktober
15.00 - 15.45 uur

Break-out sessie 1: Duurzame economie en ruimte #2
15.45 - 16.30 uur

Break-out sessie 2: Ruimte voor klimaat en energie #2
15.45 - 16.30 uur

Break-out sessie 3: Toekomstbestendig landelijk gebied #2
15.45 - 16.30 uur

Over Voucherregeling Ruimtelijk Ontwerp
Met de open oproepen van de Voucherregeling Ruimtelijk Ontwerp nodigt het Stimuleringsfonds (semi)publieke organisaties en ruimtelijk ontwerpers uit om samen een aanvraag in te dienen voor een innovatievoucher. Met de voucher kunnen (semi)publieke organisaties extra ontwerpkracht van ruimtelijk ontwerpers inschakelen bij het verkennen en versterken van hun beleid. Het biedt de mogelijkheid om de kosten van een ontwerpend onderzoek naar een concrete casus of ontwerpvraag te financieren, waarbij ook specifiek aandacht uitgaat naar de manier waarop wordt samengewerkt en resultaten en inzichten worden gedeeld.
onlinelezingismfontysgagarchitect.jpg

Crisis creëert ruimte voor meer solidariteit in cultuursector

16 september 2021

Net vóór de coronapandemie in 2020 uitbrak, presenteerde het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie het nieuwe beleidsplan voor de periode 2021–2024: 'Ruimte voor verbinding'. Dat kon anderhalf jaar geleden deels direct de prullenbak in. Wat veranderde er in de afgelopen anderhalf jaar tijdens de covid-19-crisis voor makers en instellingen in de ontwerpsector en wat heeft het Stimuleringsfonds kunnen doen om hen te ondersteunen? We blikken terug en kijken vooruit met directeur-bestuurder Syb Groeneveld.
De covid-19-crisis is van grote impact op de culturele sector. Hoe heeft het fonds getroffen instellingen en makers kunnen helpen?

Toen de crisis uitbrak, zijn we – de fondsen, OCW, de door Kunsten '92 gestarte Taskforce, provincies en gemeentes – eerst bezig geweest met de gevolgen in kaart te brengen van het wegvallen van een groot deel van de publieksinkomsten bij culturele instellingen. OCW heeft toen een regeling gemaakt die alle via de Basisinfrastructuur (BIS) en bij de fondsen meerjarig ondersteunde instellingen deels compenseerde voor het wegvallen van die inkomsten. Het is daarbij belangrijk om vast te stellen dat de schade die de crisis heeft veroorzaakt in de brede culturele sector vele malen groter is dan de overheid met steun kan helen.
Het Stimuleringsfonds heeft die ministeriële regeling uitgevoerd voor de door ons meerjarig ondersteunde instellingen. Dat heeft er in belangrijke mate toe bijgedragen dat een festival als de Dutch Design Week in Eindhoven of Pakhuis de Zwijger in Amsterdam of de Internationale Architectuur Biënnale in Rotterdam financieel konden blijven programmeren in de crisis.

En hoe was de steun richting de makers?

Het grootste deel van de steunpakketten voor de culturele en creatieve sector is naar de instellingen gegaan en heeft ertoe bijgedragen dat vitale onderdelen van de infrastructuur overeind bleven. Dat was als eerste actie heel belangrijk en indirect werden en worden heel veel makers ook door de steun aan de instellingen geholpen. Tegelijkertijd heeft de minister terecht, op aandringen van heel veel partijen, ervoor gekozen om ook specifiek voor makers middelen vrij te maken in de steunpakketten, omdat zij veel minder opdrachten hadden en zich ook op een andere manier creatief inspirerend moesten gaan manifesteren.

Wij hebben als Stimuleringsfonds voor een aantal regelingen gekozen om makers en ontwerpers te ondersteunen.

Zo werden we al in april-mei 2020 binnen onze Regelingen Vormgeving, Architectuur, en Digitale cultuur direct geconfronteerd met een forse toename van het aantal aanvragen. Dat terwijl we allemaal thuis werkten en commissievergaderingen op afstand moesten gebeuren. Gelukkig kon iedereen individueel digitaal zijn werk blijven doen en ook de commissieleden konden in deze nieuwe digitale situatie op een redelijk goede manier al die adviezen bespreken en met elkaar beoordelen. Het blijft bizar dat het gelukt is al onze processen en interacties zonder fysiek contact te continueren. Mijn waardering voor alle collega's en adviseurs die in deze moeilijke omstandigheden met zoveel hart en ziel hun werk zijn blijven doen is enorm. We hebben in 2020 uiteindelijk honderden extra aanvragen ontvangen binnen onze regelingen. We hebben daarom zo snel mogelijk een deel van de steunpakketten binnen deze regelingen ingezet waardoor we alleen al in 2020 zo'n tachtig extra projecten in deze basisregelingen hebben kunnen ondersteunen.

De Regeling Internationalisering hebben we in de zomer van 2020 veranderd naar TPIS, de Tijdelijke Procedure Internationale Samenwerking. Er kon niet internationaal gereisd worden, maar wél internationaal worden samengewerkt. Mensen konden op relatief eenvoudige wijze een aanvraag doen bij deze tijdelijke regeling om die internationale samenwerking juist op te zoeken. Sinds de zomer van 2020 zijn er binnen TPIS meer dan honderd internationale samenwerkingen mogelijk gemaakt. Dit heeft de sector wendbaarder en weerbaarder gemaakt en zorgt ervoor dat er bij de herstart van het reizen al veel nieuwe internationale netwerken zijn aangeboord. Dat is voor de ontwerpsector ontzettend belangrijk

Begin 2021 introduceerden we ook de Regeling Experiment voor makers die met een eenvoudig in te dienen aanvraag en na een verkorte adviesprocedure bij een positief besluit direct aan de slag konden gaan. Dat leidt tot verrassende en vernieuwende projecten van makers die vaak niet eerder een aanvraag bij het fonds hadden gedaan. Van de meer dan honderd aanvragen sinds februari dit jaar zijn er inmiddels meer dan dertig experimenten gestart.

Vanuit de extra steunmiddelen zijn ook twee open oproepen uitgezet voor de professionalisering van de ontwerppraktijk. We hebben ontwerpbureaus en makers uitgenodigd: 'Ga nadenken over wat de crisis voor gevolgen heeft voor de wijze waarop je je praktijk organiseert. Dat kan over samenwerking gaan of over dienstverlening, dat kan eigenlijk over van alles gaan, maar vraag hulp of betrek expertise van anderen daarbij'. Ook hiermee hebben we tientallen bureaus en makers kunnen helpen. Binnen Talentontwikkeling hebben we met de covid-19-steun dit jaar zo'n twintig extra beurzen beschikbaar gesteld voor de lichting 2022. Juist voor talenten was het in de lockdown lastig om aan hun netwerk te bouwen en het werk te laten zien en zich verder te ontwikkelen. De komende post-covid jaren zal talentontwikkeling binnen en buiten het kunstvakonderwijs voor het fonds een belangrijk speerpunt blijven.

Daarnaast zijn we met forse extra bedragen uit de steunpakketten twee nieuwe programma's gestart: Bouwen aan talent (BAT) en de Vouchers Ruimtelijk Ontwerp (VRO). In BAT investeren we een kleine twee miljoen en in VRO zo'n zes miljoen.

Bouwen aan talent (BAT) gaat over het creëren van nieuwe verbindingen tussen jonge ontwerpers en de gevestigde bureaus. We zagen al langere tijd binnen de architectuursector dat zij elkaar niet goed weten te vinden. We zijn daarom in 2020 gestart met een kleine oproep waarbinnen we bureaus vroegen wat voor onderzoek ze gedurende drie maanden zouden willen begeleiden in samenwerking met een startende ontwerper. We hebben toen twaalf bureaus gekoppeld aan twaalf ontwerpers, met heel verrassende resultaten. Afgelopen voorjaar hebben we de oproep verbreed naar het gehele ontwerpveld, dus nu ook gericht op vormgeving en digitale cultuur. Uit de vele aanvragen zijn 31 bureaus geselecteerd. 148 jonge ontwerpers hebben op hun onderzoeksvoorstellen gereageerd. Die brede oproep herhalen we momenteel nog eens. Met dit programma stimuleren we vijf dingen die voor de sector heel belangrijk zijn: verdieping van de praktijk van de startende ontwerper, verbreding vanuit het bureauperspectief en nieuwe vormen van opdrachtgeverschap, ondernemersvaardigheid van startende talenten en nieuwe netwerken.

'We willen daar de kracht van ontwerp inzetten omdat dat kan zorgen voor nieuwe perspectieven, voor nieuwe vormen van verbeelding.'


Het andere grote programma, de Vouchers Ruimtelijk Ontwerp (VRO), koppelt ontwerpkracht aan de vier centrale thema's van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI). Europa staat midden in een aantal grote maatschappelijke transitieopgaven – de problematiek van energietransitie, klimaatadaptatie, mobiliteit en verdichting of juist krimp. We willen daar de kracht van ontwerp inzetten omdat dat kan zorgen voor nieuwe perspectieven, voor nieuwe vormen van verbeelding. Maar ook constateren we dat de kennis over die ontwerpkracht, of toegang tot ontwerpkracht bij decentrale overheden in het hele land, nog vaak niet goed genoeg wordt gebruikt. Daarvoor hebben wij de vouchers ontworpen, zodat decentrale overheden en semipublieke organisaties die ontwerpkracht kunnen inschakelen. We hebben een breed netwerk van partijen die met deze problematiek van transitie bezig zijn, en we zijn actief bezig om die overheden aan hen te koppelen. Want je wil dat goede voorbeelden ook op andere plekken kunnen worden toegepast. Dat je net als in de wetenschap elkaars kennis deelt en kijkt hoe je oplossingen wellicht elders voor minder geld kan toepassen. Dit doen we met verschillende open oproepen. Nu vijf maanden sinds de start van het programma hebben we honderden geïnteresseerden weten te bereiken en dat zullen we in de komende periode continueren.

Minstens zo belangrijk is de Open Oproep Research, Act en Reflect. We beogen hiermee grassroots organisaties te bereiken die andere perspectieven vertegenwoordigen op onze samenleving en zich niet automatisch een plek hebben toegeëigend in het systeem van de BIS of de door het fonds meerjarig ondersteunde instellingen, maar die wel een belangrijke stem zijn in het veld en met hun programma's bijdragen aan een meer cultureel diverse en inclusieve creatieve industrie. Ook daarvoor hebben we een aparte procedure ontworpen waarbij we een grote investering in een aantal instellingen hebben kunnen doen zoals The Black Archives in Amsterdam en het Teaching Design-onderzoek uit Rotterdam. Dit najaar herhalen we deze oproep nog een keer. We hopen dat deze groep instellingen uiteindelijk een vast deel van de infrastructuur uitmaken van het ontwerpveld dat we vertegenwoordigen.

Was in het begin van de crisis coulance en directe ondersteuning van belang, wat kon het fonds betekenen voor de creatieve sector toen duidelijk werd dat deze crisis er een van een lange(re) termijn is?

De covid-19-crisis heeft ons continu gedwongen adaptief te reageren op wat we kunnen betekenen voor de sector. Ook nu anderhalf jaar in deze crisis, kijken we naar onze rol in de komende jaren. Moeten we nieuwe accenten aanbrengen in ons beleidsplan? Wij denken op basis van wat wij zien, dat de drie thema's talentontwikkeling, professionalisering en internationalisering de komende jaren heel belangrijk zullen zijn om de ontwerpsector verder te ontwikkelen. De komende maanden gaan we daarover meer gesprekken voeren om te zien of dat budgettair tot verschuivingen leidt in onze meerjarenbegroting voor deze beleidsperiode. En ik hoop ook heel erg dat we de ruimte krijgen om deze beleidsperiode te verlengen, omdat het raar voelt om volgend jaar al te gaan schrijven aan een volgende beleidsperiode. We, en dan bedoel ik de volle breedte van de culturele en creatieve industrie, zijn net weer opgestart en hebben meer tijd nodig.

Waar geld wordt verdeeld, ontstaat ook kritiek. Hoe kijk jij aan tegen de mogelijkheden die zijn geboden, en aan wat ermee is gedaan binnen de sector?

Je kunt niet alles repareren wat deze crisis doet. In het begin was iedereen heel bang dat de instellingen zouden omvallen en wat we daarmee zouden kwijtraken niet zouden kunnen herstellen. Het kritische rapport van de Boekmanstichting 'Ongelijk getroffen, ongelijk gesteund' refereert ook aan de noodzaak om toen te kiezen voor het in stand houden van een basisdeel van de culturele infrastructuur. Met de reserves die sommige instellingen hebben opgebouwd door de steun, kunnen ze de komende jaren sterker uit de crisis komen. Je hoopt tegelijkertijd op solidariteit in de sector waarbij de instellingen hun zzp'ers van opdrachten zijn blijven voorzien. Solidariteit is een belangrijk principe dat linkt aan de Fair Practice Code. Zonder solidariteit zal je zien dat veel zzp'ers voorgoed uit de cultuursector verdwijnen en gaan werken in andere sectoren zoals de bouw of retail waar een grote schaarste aan personeel is en je vaak beter betaald wordt. Dat zou een enorme aderlating voor de sector betekenen in termen van kracht en talent. We moeten beter omgaan met de mensen die met passie in onze sector werken anders creëren we onze eigen variant van de 'brain drain' uit de wetenschap en de zorg. Het is daarom heel belangrijk dat de Fair Practice Code in de culturele sector juist nu gaat worden nageleefd. Wij als fonds hebben een verantwoordelijkheid om aanvragen en ook lopende ondersteuningen te toetsen op toepassing van de code in de gehele keten van de sector. Dat betekent dat cultuurproducties op fatsoenlijke en realistische begrotingen zijn gebaseerd. De consequentie hiervan is dat er bij een gelijkblijvend budget voor de sector minder gesubsidieerde producties tot stand kunnen komen maar dat we als sector wel veerkrachtiger worden.

Hoe kan de creatieve sector sterker uit de crisis komen en welke lessen kunnen er geleerd worden uit die crisis?

Er zijn natuurlijk ongelofelijk veel lessen te trekken. Als je kijkt naar ons werkveld: de publieke ruimte heeft een ander blikveld gekregen door de anderhalvemetersamenleving, evenementen en publiekspresentaties worden hybride georganiseerd, muziek wordt uitgevoerd gericht op andere vormen van beleving, kijk bijvoorbeeld naar de projecten uit de Regeling Upstream: Music x Design. Dat betekent dat de sector naar allerlei nieuwe vormen van dienstverlening gaat en daar zullen we ons op blijven richten. Onlangs hebben de zes rijkscultuurfondsen met CLICKNL in opdracht van minister van Engelshoven de innovatielabs gelanceerd, waarbinnen de komende tijd grote onderzoeksprojecten starten over wat we kunnen leren van de afgelopen anderhalf jaar op het gebied van digitalisering, ruimtelijke inrichting en nieuwe werkwijzen of verdienmodellen bij producties. De open call met een budget van zo'n drie miljoen euro opent 30 september 2021.

Waar wil je als fonds de nadruk op leggen in de komende tijd?

We voelen een grote verantwoordelijkheid naar en voor de sector. De jaarbegroting is in 2021 van twintig miljoen naar meer dan dertig miljoen gegaan. De organisatie is uitgebreid om alle aanvragen te begeleiden en kennisdeling te ondersteunen. We hebben honderden extra projecten mogelijk kunnen maken en hebben gezorgd dat die extra gelden geland zijn bij de ontwerpers die we bedienen. We zijn hard bezig om de kennis die uit al deze ondersteunde projecten komt te bundelen en toegankelijk te maken.

Op de lange termijn zullen we gericht blijven op het stimuleren van artistieke kwaliteit, experiment/onderzoek en het bevorderen van professionalisering en goed opdrachtgeverschap. Want als wij kunnen bijdragen aan de koppeling van het kwaliteitsbegrip vanuit de ontwerpwereld aan actuele thema's, dan denk ik dat we precies doen waarvoor we als fonds zijn opgericht. We blijven ons inzetten om het unieke talent van ontwerpers en makers te verbinden aan sectoren binnen én buiten het culturele domein, nationaal en internationaal. En natuurlijk blijven we met name het intrinsieke talent een duwtje geven om naar vrije ruimte op zoek te gaan. Dat is het mooiste wat we als fonds kunnen betekenen.


Foto: Online lezing GAG Architect met architect Donna van Milligen Bielke i.s.m. Fontys
loader

het fonds

subsidies

actueel