stimuleringsfonds creatieve industrie
jacominedelangewebsite.jpg

Interview met Jacomine de Lange (Lector Transities in de zorg)

4 juli 2017
Jacomine de Lange is verrast hoe ontwerpers met een aantal slimme, relatief eenvoudige ingrepen de openbare ruimte toegankelijk weten te maken voor mensen met dementie. ‘Het is natuurlijk niet de ultieme oplossing voor het zorgvraagstuk, maar wel voor de behoefte om alleen naar buiten kunnen.’
‘Het is niet alleen de politiek die er op aanstuurt dat we langer thuis blijven wonen, omdat de zorgkosten anders de pan uit rijzen. Mensen met dementie willen het zelf ook, al kan het voor mantelzorgers zwaar zijn’, zegt Jacomine de Lange, lector Transities in zorg aan Hogeschool Rotterdam, met als hoofdonderwerp mensen met dementie. Zij is ook betrokken bij het Langer Thuis project van de gemeente Rotterdam.

Langer thuis, dat is een motto dat iedereen onderschrijft. Maar hoe krijg je dat voor elkaar? Hoe zorg je dat mensen met dementie langer voor zichzelf kunnen zorgen, mee blijven doen in de wijk, en zelfstandig naar buiten kunnen – zonder de angst om te verdwalen? Vast staat volgens De Lange dat de overheid niet meer moet bezuinigen op de zorg thuis, maar juist investeren in de thuisomgeving. Het onderzoek Dementie in de Openbare Ruimte past in dat toekomstbeeld.

andere blik
‘Tot nog toe lag de focus bij langer thuis wonen vooral op zorg en welzijn. Maar dat is niet altijd de oplossing. Het is goed als ontwerpers ook meedenken over dit vraagstuk. In de zorg zegt men al snel: dat kan zo niet. Ontwerpers kijken met andere blik, en dat werkt verfrissend.’ Ze noemt als voorbeeld de tuinkamer die in een Amsterdams verzorgingshuis is ingericht, in het kader van de open oproep ‘The Art and Science of Dementia Care’ die het Stimuleringsfonds in 2015 samen met zorginstelling Cordaan organiseerde. ‘Een woonvertrek was omgevormd tot buitenruimte, waarbij de deur halverwege was doorgezaagd – zoals bij een boerenschuur. Het werkte heel uitnodigend; door de gang lopend zag je ineens die groene kamer, je hoorde de vogelgeluiden, en bewoners gingen er daadwerkelijk zitten. Een zorgprofessional zou nooit op het idee komen om een deur door te zagen.’
17mxtlandschapsarchitectenenhelmavanrijn.jpg
Ontwerpers Helma van Rijn en Marnix Tavenier brengen de natuur naar binnen in de zorginstelling met het project Tuin aan tafel.

Een tweede reden om ontwerpers te betrekken, is dat mensen met dementie gevoelig zijn voor non-verbale communicatie. ‘Ze hebben moeite om de juiste woorden te vinden, maar reageren wel op kleuren, vormen, en activiteiten als dansen en zingen. Design biedt een andere ingang om contact te maken.’

Bij het interieurontwerp van zorggebouwen worden architecten steeds vaker betrokken, ziet De Lange. De buurt is nog een onontgonnen gebied. Hoe zou de ideale wijk voor deze doelgroep eruit zien? ‘Het zou mooi zijn als mensen met dementie zich in hun buurt kunnen gedragen alsof het hun huis was, waarbij zij geholpen worden door slimme ontwerpingrepen én de buurtbewoners. Het ontwerp zou zich dus niet alleen moeten richten op het creëren van ruimtes die praktisch zijn, maar ook op vermindering van het stigma, en het durven vragen om en aanbieden van hulp.’

gespreksonderwerp
Ze is enthousiast over de plannen die de ontwerpteams presenteerden. ‘Het idee om ANWB-praatpalen te plaatsen, vind ik leuk, ook vanwege het hergebruik. De app, waarmee je je eigen routes door de buurt kunt vastleggen, is ook aardig, al denk ik dat de verhaaltjes die erbij worden verteld tijdens de wandeling verwarrend kunnen werken. Mensen met dementie zijn snel afgeleid. Het vergeet-me-niet-pad voor op de stoep zou goed kunnen werken, en vormt – net als de ANWB-paal - een gespreksonderwerp, dat de discussie over dementie op gang kan brengen. Daarbij is het direct uitvoerbaar.’
Is het aanpassen van de openbare ruimte voor mensen met dementie zo simpel als de voorgestelde ingrepen suggereren? ‘In zekere zin wel, ja. Het is natuurlijk niet de ultieme oplossing voor het zorgvraagstuk, maar wel voor de behoefte om alleen naar buiten kunnen.’

De samenwerking van ontwerpers, gebruikers en de gemeente is volgens De Lange niet alleen belangrijk om te toetsen of een bepaalde oplossing werkt, maar ook om mensen met dementie meer te betrekken bij de buurt en zichtbaar te maken voor andere bewoners. Het co-creatieve aspect mag van haar nog meer nadruk krijgen. ‘Nu zijn de ontwerpen slechts op een of twee personen uitgeprobeerd, terwijl mensen met dementie heel verschillend zijn. Eigenlijk zou er een testpanel in Rotterdam moeten komen, maar het is lastig om geschikte kandidaten te vinden, die mobiel zijn, en goed kunnen praten. Het kost tijd en inspanning om zo’n onderzoek op te zetten. Als je bedenkt dat de ontwerpers voor dit traject slechts drie maanden tijd hadden, vind ik deze resultaten al heel mooi.’

Beeld: Sofie van Greevenbroek

praatpaalmarc27website.jpg
Kenmerkend voor het traject was het co-creatieve karakter, waarbij samen met de gebruiker werd ontworpen en getest.

gerelateerd:

x
zorg in de wijk
x
ontwerpen voor dementie
colklein_th.jpg

Collectieve Open Leefomgeving

Collectieve Open Leefomgeving is een pleidooi voor een dementievriendelijke wijk. Het schetst een ambitieus vergezicht voor een alternatieve maatschappelijke en stedenbouwkundige manier om zorg te org... meer >
informele zorgontwerpen voor dementiezorg in de wijk
joopvonkwebsite_th.jpg

Interview met Joop Vonk (Alzheimer Nederland)

Joop Vonk, mantelzorger en als vrijwilliger werkzaam bij Alzheimer Nederland, keek als ervaringsdeskundige mee met het project Dementie in de openbare Ruimte. Was hij aanvankelijk licht sceptisch over... meer >
ontwerpen voor dementiezorg in de wijk
praatpaalnieuwsbericht_th.jpg

De Praatpaal | Anne van Abkoude & Marc Andrews

De gele praatpaal langs de snelweg, ken je hem nog? Dit jaar haalt de ANWB 3300 praatpalen weg. Anne van Abkoude en Marc Andrews geven de ‘paal voor pech onderweg’ een tweede leven: voor de oudere... meer >
ontwerpen voor dementiezorg in de wijk
presentatiepraatpaal_th.jpg

Terugblik Dementie in de openbare ruimte

Hoe maken we de openbare ruimte toegankelijker en bruikbaarder voor mensen met dementie? Op 20 juni 2017 presenteerden acht ontwerpers vijf oplossingsrichtingen als resultaat van het onderzoekstra... meer >
ontwerpen voor dementiezorg in de wijk
OODementieindeopenbareruimte_th.jpg

Open Oproep Dementie in de Openbare Ruimte

Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie en de gemeente Rotterdam nodigen ontwerpers uit deel te nemen aan een onderzoekstraject gericht op het verbeteren van de openbare ruimte voor mensen met demen... meer >
ontwerpen voor dementiezorg in de wijk
tegels1_th.jpg

Geworteld | Lotte van Laatum

Zelfstandig naar buiten kunnen gaan kan bij ouderen het gevoel van autonomie versterken. Een veilig, vertrouwd gevoel rondom de woning of zorg-wooninstelling is hierbij van belang. ‘Geworteld’ is ... meer >
ontwerpen voor dementiezorg in de wijk
oodementieindeopenbareruimte_th.jpg

Over Dementie in de openbare ruimte

Op 4 april 2017 startten acht ontwerpers met een onderzoekstraject gericht op het verbeteren van de toegankelijkheid en bruikbaarheid van de openbare ruimte voor mensen met dementie. Het ontwerpend o... meer >
ontwerpen voor dementiezorg in de wijk
riknieuwsbericht_th.jpg

Interview Rik de Nooijer (Stadsontwikkeling gemeente Rotterdam)

Rik de Nooijer, landschapsontwerper bij de gemeente Rotterdam, is positief over de manier waarop het project Dementie in de openbare ruimte bijdraagt aan Rotterdam’s ambitie om een (meer) toegankeli... meer >
ontwerpen voor dementiezorg in de wijk
dewandeling2_th.jpg

Loop-Met-Me-Mee app | Arzu Ayikgezmez en Marlou de Jong ☺

De Loop-Met-Me-Mee app is een verhalende wandelapp voor de toekomstige generatie ouderen. Arzu Ayikgezmez en Marlou de Jong ontdekten dat mensen met lichte dementie vaak een wandelingetje maken aan de... meer >
ontwerpen voor dementiezorg in de wijk
deweganja11_th.jpg

Verbetering van voetgangersstelsel en -paden | Anja Guinée

Angst om te vallen en om te verdwalen, belemmeren voor een deel van de ouderen het gebruik van de openbare ruimte. Landschapsarchitect Anja Guinée maakte samen met een buurtbewoner en zijn rollator d... meer >
ontwerpen voor dementiezorg in de wijk
krijtpad_th.jpg

Vergeet-mij-niet-pad | Gerjanne van Gink en Sanne Janssen

Het onderzoek van Gerjanne van Gink en Sanne Janssen richt zich op het tempo van de stad. Het vergeet-mij-niet-pad zorgt voor meer bewustwording van dementie in de samenleving. ... meer >
ontwerpen voor dementiezorg in de wijk
OOHetNieuweGasthuisprojectplan2_th.jpg

Carebnb

Het zorglandschap in Nederland is aan het veranderen. Voor kwetsbare groepen dreigen de bezuinigingen grote effecten te hebben op de mogelijkheden om noodzakelijke zorg tegen lage kosten te kunnen ont... meer >
informele zorghet nieuwe gasthuiszorg in de wijk
G4A9164klein_th.jpg

Tactiel Textiel

Wendy Fietelaars, productontwikkelaar bij Kobe, Jacobine Wegink, zorgverlener bij Cordaan en omgevingspsychologe Fiona de Vos onderzoeken op zorglocatie Eben Haëzer te Amsterdam de tactiele behoeften... meer >
ontwerpen voor dementiezorginterieur
VanBergenKolpa_th.jpg

Familie-erf, Familie-hof, Familie-huis - Van Bergen Kolpa

Recent hebben enkele zorgvernieuwers een langetermijnvisie voor de zorg opgesteld. De visie is mensgericht, economisch houdbaar en maatschappelijk ingebed. Begrippen als zelfzorg en samenredzaamheid s... meer >
FORESTIkopie_th.jpg

Werk voor mensen met een beperking - FORESTI

Het onderzoek besteedt aandacht aan de werk- en woonsetting van mensen met een beperking. Per 1 januari 2015 treedt de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) in werking. De middelen die de Rijksover... meer >
BureauRitsema_th.jpg

Grijstinten in de Tussenmaat - Bureau Ritsema

De Nederlandse samenleving verandert van een verzorgingsstaat naar een participatiemaatschappij, waarin van burgers wordt verwacht dat zij meer eigen initiatief ontplooien. Door aanpassingen in het zo... meer >
IMG2969web_th.jpg

Samen oud worden op antroposofische grondslag

In Zutphen werken drie woongemeenschappen samen aan de ontwikkeling van een omvangrijke leef- en zorgomgeving op antroposofische grondslag. Voor architect Evelien van Veen vormt de begeleiding daarvan... meer >
informele zorgzorg in de wijk
Mobile3klein_th.jpg

Voor het nu

Een belangrijke oorzaak van onrust bij dementerende mensen is ‘onderprikkeling’: het ervaren van te weinig prikkels. Op basis van wetenschappelijke onderzoeken hoe kleur en beweging invloed hebben... meer >
ontwerpen voor dementiezorginterieur
031klein_th.jpg

Tuin aan tafel

Op zorglocatie Eben Haëzer brengt het team Tuin aan Tafel de natuur van buiten naar binnen.... meer >
ontwerpen voor dementiezorginterieur
072klein_th.jpg

Resultaten The Art and Science of Dementia Care

Zes interdisciplinaire teams van ontwerpers, wetenschappers, producenten en zorgprofessionals onderzochten vanaf het najaar van 2014 de verbetering van de leefomgeving van dementerenden. Simpele ingre... meer >
ontwerpen voor dementiezorginterieur
loader