stimuleringsfonds creatieve industrie

context

Reflectie en beschouwing zetten aan tot verdieping van de ontwerpende disciplines. Het is de missie van het fonds dit te stimuleren. In maart 2017 zette het fonds de Open Oproep Ruimte voor Ontwerpkritiek uit.

Sonja van der Valk biedt in dit artikel zicht op actuele discussies rondom de toekomst van kritiek en schetst een horizon waarbinnen de nieuwe mogelijkheden op het gebied van kritiek verkend worden.

editthispostweb.jpg

Een toekomst voor de kritiek - het pleit is nog niet beslecht

6 april 2017Een paar jaar geleden had de Engelse theatercriticus John Ellingsworth er opeens genoeg van. 'Steeds', zo schrijft hij in The Apparatus of the Mind, in de VALIZ bundel Spaces for Criticism; Shifts in Contemporary Art Discourses, 'kwam ik op debatten over kunstkritiek weer met mijn lijstje functies van de kritiek aandragen: bemiddelen tussen complexe kunstwerken en publiek; documentatie van het artistieke veld; getuigen van nieuwe artistieke ontwikkelingen; context bieden; feedback geven aan de kunstenaar; de criticus verrijkt de reflectieve cultuur van een land, en promoot humanistische waarden etc, etc. Het brengt het debat niet verder en de kunstkritiek niet terug op de krantenpagina’s.' Zijn eigen online tijdschrift had hem eerder arm dan rijk gemaakt, wat al evenzeer gold voor het geprinte vaktijdschrift dat hij een periode runde.


Door: Sonja van der Valk

Vervang ‘kunst’ door architectuur, vormgeving en digitale cultuur en een ongeveer zelfde lijst van functies voor de ontwerpkritiek valt te maken. Louise Schouwenberg is daar in haar column expliciet in.

Ellingsworth vertegenwoordigt een groep van denkers door alle disciplines heen die tornen aan het 18de-eeuwse format van kritiek op de kunst- en cultuur productie. In zijn visie moet het radicaal anders: kunnen kritische denkers hun bemiddelende talent niet beter inzetten om de PR machines, die tegenwoordig de presentatie van kunst- en cultuurproductie begeleiden, op te tillen tot een niveau dat context en beschouwing biedt? Laten zij een rol opeisen in educatieve projecten. En documenteren? Hoe interessant is het niet om – in navolging van de progressieve media – samen te werken met filmers, webdesigners, fotografen om multimediaal het kritische verhaal over kunst en cultuur te vertellen. Critici hebben er alles voor in huis en tenminste hebben ze zo een (redelijk) inkomen.

In het ongeveer 250-jarige bestaan van de kunstkritiek was de criticus een ‘zender’ (Kunstkritiek in Nederland 1885-2015), de kunstkritiek het eigendom van een kleine groep intellectuelen en kunstenaars. Bloggers, Facebook- en Twittergebruikers brachten als eerste veranderingen in dat eigendomsrecht. Vervolgens produceerden de grote online boekverkopers in groten getale (commerciële) boekrecensies. Over de gevolgen van die verschuiving is nog altijd een discussie gaande en het pleit is nog niet beslecht.

De afgelopen maanden verschenen in internationale kranten als The Guardian, The New Yorker opvallende door critici geschreven artikelen. Ze delen daarin hun treurnis en boosheid over de totale onverschilligheid van hun krant naar hun kritische werk: waarom in godsnaam nog kritieken schrijven als dat voor de krant de minst belangrijke kolommen zijn? Hun stem is die van vele (ex)kunstcritici. Maar anders dan Ellingsworth zetten de volhouders onder hen in op de eerder bewezen potentie van de kritiek: de kritiek verloor terrein aan de commercie en de algoritmen van bol.com en Amazon. Door vast te houden aan haar oorspronkelijke identiteit kunnen we wellicht terrein terugwinnen. Essayprijzen, zoals de Pruys Bekaert Prijs voor architectuurkritiek getuigen van dat geloof in de individuele zeggingskracht van de criticus. Evenals het Vlaams-Nederlandse initiatief De Nieuwe Garde, een platform voor essayistisch talent.

De jonge Nederlandse kunst- en ontwerpcritici die aan het woord komen in De nieuwe criticus is insider (Boekman 106 De Nieuwe Kunstkritiek) en in Beroep: Criticus (Utopia van de Kunstkritiek) geloven minder in het puur zenden van het kritische verhaal. De lezer is partner in een dialoog, en dus iemand met wiens culturele en intellectuele referentiekaders je rekening houdt. Zij en vele collega-beschouwers zijn zich daarbij sterk bewust van de veranderende leesgewoontes. Zonder afbreuk te willen doen aan de kracht van het woord, hopen ze het draagvlak voor kritische reflectie te vergroten en te verbreden door beeld, animatie en/of audio te gebruiken. Dit zijn ook de critici die bloggen, twitteren en op Facebook PR voor hun publicaties maken. Hun grote voorbeeld: het Amerikaanse fenomeen The Nerd Writer.

De optimistische kijk op de mogelijkheden van het net is ook de ondertoon in Kunstkritiek 2.0, een tekstuele samenballing van een denk exercitie in 2014 van het Laboratorium Actuele Kunstkritiek, een gelegenheidssamenwerking van het Vlaamse rekto:verso, Domein voor Kunstkritiek, Institute for Network Cultures, PublishingLab en redacties van een reeks Vlaamse en Nederlandse cultuurtijdschriften. Al debatterend en experimenterend zoekt het LAK de toekomst van de reflectie op kunst en cultuur in de internetcultuur.

Een rode draad in de recente teksten over kunstkritiek is het pleidooi de denkpiste - zoals de Vlamingen dat zo mooi zeggen - rond kunst en cultuur open te breken naar andere experts dan de kunstprofessionals. Immers die expertise kan een verrijkende en verdiepende werking hebben. Voor De Zendelingen (zij noemen zich een multimediaal kunstkritiekcollectief) is de stem van het publiek zelfs core bussiness. Dat kan na een voorstelling, concert of expositie zijn ervaringen en kritische opmerkingen kwijt in een Biechtstoel (letterlijk te nemen), waarna De Zendelingen een animatiefilmpje maken voor YouTube. Ook het Laboratorium Actuele Kunstkritiek experimenteert met prototypes van digitale tools die de beoogde ‘meerstemmigheid’ gangbaarder zouden kunnen maken. Momenteel worden er twee - Edit this Post en Debat Online - op bruikbaarheid en haalbaarheid getest.

Met name de denkers uit de academische wereld, ruim vertegenwoordigd in Spaces for Criticism leggen bij culturele instellingen een verantwoordelijkheid voor de publieke reflectie over kunst- en cultuurproductie. Die zouden, behalve produceren en presenteren, ook de dialoog over kunst moeten stimuleren, vrij van eigenbelang en in dienst van de gemeenschap.

Anderen gaan nog een stap verder en zien de criticus als een guerrilla die tot ver buiten de culturele sector zelf interventies pleegt om mensen aan het denken te krijgen. Hun voorbeeld: kunstenaars, ontwerpers en architecten, die volgens hen de ‘cues’ bezitten om ‘this unsafe territory' binnen te dringen. De ontwikkeling van de kunstkritiek tot een autonoom cultureel domein, was ooit revolutionair. Wat is de eerstvolgende revolutie? De criticus die zich plots in de directiekamer van de NS meldt, met in haar kielzog de gebruikers, en vraagt om een open gesprek over de architectuur van stations en de design van coupés?

Door: Sonja van der Valk, april 2017.

gerelateerd:

x
onderzoek en reflectie
bijeenkomstvormgeving2_th.jpg

Video bijeenkomst Vormgeving

Op donderdag 1 december 2016 organiseerde het Stimuleringsfonds een bijeenkomst rondom vormgeving in het A Lab in Amsterdam, bekijk hier de videoregistratie van de plenaire onderdelen van het programm... meer >
onderzoek en reflectie
OpenOproepRuimtevoorontwerpkritiek_th.jpg

Open Oproep Ruimte voor ontwerpkritiek

Vooruitstrevende architectuur, vormgeving en digitale cultuur zijn gebaat bij actuele en pluriforme ontwerpkritiek. Ontwerpkritiek zorgt voor groei van kwaliteit binnen de ontwerpende sectoren, waar h... meer >
onderzoek en reflectie
btn_th.jpg

Het belang van ontwerpkritiek - een column door Louise Schouwenberg

Design zegt iets over de wereld waarin we leven, zegt iets over ons menszijn – we zouden het bijna vergeten in een tijdperk waarin de raison d'être van nieuwe producten primair lijkt te schuilen in... meer >
onderzoek en reflectie
expertmeetingvormgevingstimuleringsfonds_th.jpg

Terugblik expertmeetings vormgeving 2016

In aanloop naar de huidige, nieuwe beleidsperiode 2017-2020 organiseerde het fonds in 2016 zeven expertmeetings om te reflecteren op een aantal disciplines binnen vormgeving. Met aanvragers, adviseurs... meer >
modesocial productgrafischsieradenillustratie & animatieonderzoek en reflectieinterieur & ruimtelijk
reflectiejennaarts_th.jpg

Subsidie voor reflectie & onderzoek

Reflectie en onderzoek zetten aan tot verdieping van de ontwerpende disciplines. Het is de missie van het fonds dit te stimuleren. De subsidieregelingen ondersteunen projecten van aanvragers waarin re... meer >
onderzoek en reflectie
jalilaessaidiweb_th.jpg

Selectie Open Oproep Fresh Perspectives

Vijf verrassende voorstellen van ontwerpers zijn geselecteerd uit 52 reacties op de Open Oproep Fresh Perspectives. Hiermee ondersteunt het Stimuleringsfonds de mogelijkheid om een innovatief concept ... meer >
productonderzoek en reflectiebio
36rafelranden_th.jpg

Het mooie van rafels | TextielMuseum & TextielLab

Het bijzondere aan het TextielMuseum in Tilburg is dat het een museum in bedrijf is. Hier worden niet alleen textielproducten tentoongesteld, ze worden er ook ter plekke ontwikkeld en gemaakt. En dat ... meer >
onderzoek en reflectietextiel, glas, keramiek
versieweb_th.jpg

Nieuwsbrief vormgeving - reflectie & beschouwing

De nieuwsbrief vormgeving van maart 2017 staat volledig in het teken van reflectie en beschouwing. Reflectie zet aan tot verdieping van de ontwerpende disciplines. Het is de missie van het fonds dit t... meer >
onderzoek en reflectie
WP1web_th.jpg

Verslag bijeenkomst illustratie

Op dinsdag 22 maart organiseerden het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie en het Nederlands Letterenfonds een besloten bijeenkomst over illustratie, kinder- en jeugdboekenillustratie, strips en grap... meer >
illustratie & animatieonderzoek en reflectie
AlessandraCovini2_th.jpg

Selectie Open Oproep Werkperiode Jan van Eyck Academie

In juni heeft het Stimuleringsfonds samen met Jan van Eyck Academie de Open Oproep Werkperiode Jan van Eyck Academie uitgezet. De oproep was gericht aan makers en ontwerpers om nieuw, onderzoekend wer... meer >
productgrafischprofessionaliseringonderzoek en reflectie
OnSecondThoughtsSCIDDW16_th.jpg

Verslag On Second Thoughts: Reflecteren op ontwerp

Tijdens het debat op maandagochtend 24 oktober bood het Stimuleringsfonds podium aan 'vijf aanjagers van ontwerpkritiek' om met het publiek te reflecteren op de toekomst van kritiek. De mogelijkheden ... meer >
onderzoek en reflectie
BijeenkomstVormgevingStimuleringsfonds_th.jpg

Verslag bijeenkomst Vormgeving @ Stimuleringsfonds

Afgelopen donderdag 1 december organiseerde het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie een publieke bijeenkomst over vormgeving in het A Lab in Amsterdam. Doel van de bijeenkomst was om samen met het v... meer >
onderzoek en reflectie
loader