stimuleringsfonds creatieve industrie
StimuleringsfondsVrijdagHannekeWetzer1.jpg

Verslag bijeenkomst Proeftuin Eindhoven

29 september 2015
Vernieuwen met beleid

Stadslabs poppen op in steeds meer steden, mede met steun van het Stimuleringsfonds. Samen met het VPRO Medialab en Baltan Laboratories organiseerde het fonds op 23 oktober tijdens de Dutch Design Week 2015 een debat met vertegenwoordigers van de labs, bedrijfsleven, overheid en onderwijs. Zijn de stadslaboranten autonome game changers of moeten hun experimenten passen in het overheidsbeleid? Hoe kunnen bottom-up en top-down elkaar vinden, helpen en de weg wijzen? Geert-Jan Bogaerts van het VPRO Medialab vroeg het aan 7 panelleden in het debat Proeftuin Eindhoven.
Verslag: Willemijn de Jonge

Het MU waar het debat plaatsvindt is voor de gelegenheid door de designers van Studio KNOL toepasselijk ingericht als ruimtelijk experiment. De aanwezigen balanceren op blauwe foamblokken, die vandaag voor het eerst deze week in een logische opstelling staan – van laag naar hoog. Als ze andersom hadden gestaan, zoals eerder deze week, waren de aanwezigen dan aan het schuiven gegaan? Gezien de aard van het publiek is dat niet onwaarschijnlijk. Dit is een groep bij wie experimenteren in het bloed zit. Dit zijn de mensen uit stads-, fab- en medialabs die gewend zijn grenzen op te rekken door de dingen anders dan anders aan te pakken.

Vorig jaar organiseerde het Stimuleringsfonds een eerste Open Oproep voor het opzetten van stadslabs: plekken waar iedereen met een goed idee voor zijn woonomgeving terecht kan. Platforms waar verbindingen worden gelegd tussen partijen die iets voor elkaar kunnen betekenen, waar op een nieuwe manier wordt nagedacht over maatschappelijke en ruimtelijke vraagstukken. Ze kregen 89 aanvragen waarvan er 17 subsidie kregen. Een jaar later, tijdens het vijfde en laatste debat van het Stimuleringsfonds op de Dutch Design Week gaat het over hoe bottom-up en top-down elkaar kunnen vinden, helpen en de weg wijzen.

Regisseursrol
Hoe verhouden spontane burgerinitiatieven en grassroots-projecten zich tot wat de overheid voor een stad in petto heeft? Moeten stadslabs passen in het beleid dat de overheid uitzet? En moeten overheden hierin een regisserende rol nemen of moeten zij de stadslabs juist zoveel mogelijk met rust laten en bezien waar dat toe leidt? Er blijkt op dit punt consensus te bestaan tussen de aanwezige ambtenaren en stadslaboranten. “Terughoudend maar faciliterend” luidt het devies. De labs moeten de ruimte krijgen om met vernieuwende concepten aan de slag te gaan. Een te sturend optreden van de overheid zou die ruimte kunnen inperken en daarmee vernieuwing in de weg staan.

Het Imec, het ‘technologielab’ voor micro-elektronica in Leuven, wordt daarentegen als geslaagd voorbeeld genoemd waarbij de Belgische overheid juist wel stevig heeft gestuurd en mede daardoor een internationaal succes is geworden. Toch zou deze klassieke aanpak niet werken voor de Nederlandse stadslabs, zeggen de panelleden Ton van Gool van de Stichting Cultuur Eindhoven en Koen Snoeckx van Baltan Laboratories. Men is hier niet wars van regie, maar wel met mate. Eindhoven mag heus af en toe op haar strepen gaan staan, en kiezen wie ze wel en niet willen ondersteunen, zegt Snoeckx, wiens lab overigens wel gesteund wordt door de gemeente.

Stad, provincie en land
De volgende vraag voor een nieuw panel is in hoeverre de stadslabs ook moeten passen in het regionale of landelijke beleid. Frans van Dooremalen, directeur van het Brabant C Fonds, praat vanuit de provincie. Zijns inziens moet je als overheid een netwerk bouwen over de steden heen en is coördinatie wenselijk om te voorkomen dat elke stad exact hetzelfde ontwikkelt. Maar als regionale overheid heeft het weinig zin plannen te gaan maken op dit gebied zegt hij: “Onze rol is vooral die van katalyseren en aanjagen.”

Hermineke van Bockxmeer, directeur van Media & Creatieve Industrie van OCW, ziet de overheid ook vooral als facilitator. En die rol kan op alle niveaus gespeeld worden. “Het begint niet per se landelijk of lokaal, maar je ziet wel dat er op een natuurlijke manier clusters ontstaan.” Ze noemt Utrecht/Hilversum als mediaregio, Arnhem als modestad, Amsterdam als hoofdstad van gaming. En ze wijst op de trend die zich hier in Eindhoven op de DDW steeds duidelijker manifesteert: “De creatieve sector is in staat om nieuwe oplossingen te bedenken voor maatschappelijke problemen. Die kracht wordt wel steeds meer gezien, maar dat verhaal wordt nog niet goed genoeg verteld. Wellicht kan het VPRO Medialab hier op Strijp S daar een mooie rol in spelen.”

Storytelling
Het vertellen van het juiste verhaal is een terugkerend thema tijdens het debat. Veel van het succes van deze nieuwe samenwerkingen staat of valt bij storytelling, bevestigt digital storyteller Jonathan Marks, die als criticus reageert op de geponeerde stellingen. Hij benadrukt het enorme potentieel van de creatieve sector – in Eindhoven maar ook in Nederland als geheel. Maar hoe goed we ook zijn in design en in vruchtbare cross-overs met de andere topsectoren, we zijn volgens Marks matige storytellers. “We zouden ons veel meer moeten concentreren op het uitdragen van onze kennis en kunde door aansprekende en informatieve verhalen te vertellen,” aldus Marks. “Niet voortdurend reclame maken over ‘wat’ we hebben gedaan, maar meer ingaan op het hoe en waarom. Ook in het buitenland zal men geïnteresseerd zijn in die kennis en willen weten hoe je niet ‘voor’ maar ‘met’ het publiek kunt samenwerken.”

Ondanks de kritische noot is Marks optimistisch. Hij treft in Nederland steeds meer mensen die de taal van informele groepen begrijpen en van daaruit de vertaalslag kunnen maken naar de overheid, het bedrijfsleven en het onderwijs. De creatieve sector kan volgens hem een rol spelen bij het vinden en stimuleren van “verklarende talenten”. Een leerpunt voor alle aanwezigen, dat nog eens wordt benadrukt door de directeur van het Stimuleringsfonds Janny Rodermond: investeer in het op orde krijgen van je verhaal, richt je daarmee niet alleen tot de stad, de provincie of het land, maar ook tot het buitenland. Pas als je anderen kunt raken en overtuigen met je verhaal, kunnen stadslabs meer worden dan speldenprikken op de kaart.

Natuurlijke ecosystemen
Tot slot wordt gepraat over de aansluiting van stadslabs bij een andere belangrijke speler in het maatschappelijk domein: het onderwijs. Zo vindt Ben Veld, van het Fontys FutureMediaLab dat het onderwijs de labs actief moet benaderen. Daar worden immers relevante vragen gesteld waarmee studenten aan de slag kunnen. Het FutureMediaLab heeft om die reden de handen ineen geslagen met Baltan Laboratories, STRP Biennale en het VPRO Medialab; deze stadslabs voeden de studenten van Fontys nu met onderzoeksonderwerpen.

De rode draad door de discussie heen is dat er gaandeweg als vanzelf – al dan niet met overheidssteun – nieuwe ecosystemen ontstaan waarin de verschillende actoren hun eigen plek vinden en claimen. En dat kost nou eenmaal tijd: in het bedrijfsleven hebben innovaties zo'n 10 tot 20 jaar nodig om rendabel te worden. Zo hebben de stadslabs ook baat bij beleidsmatige consistentie, geduld en lange termijn keuzes. Ondertussen zullen alle experimentele labs ongetwijfeld hun eigen koers blijven varen in de innovatiecyclus. Sander Lieftink, directeur van TMC en Founded by All, heeft op dat punt nog een Darwinistisch advies voor de laboranten in de zaal: “It is not the strongest of the species that survives, nor the most intelligent; it is the one that is most adaptable to change.”

Debat: Proeftuin Eindhoven
Datum: 23 oktober 2015

Deelnemers:
Hermineke van Bockxmeer, Ministerie van OCW
Geert-Jan Bogaerts, VPRO Medialab
Samantha Castano, VPRO Medialab
Frans van Dooremalen, Brabant C Fonds
Ton van Gool, Stichting Cultuur Eindhoven
Harmke de Groot, Holst Centre
Sander Lieftink, TMC + Founded by All
Jonathan Marks, Critical Distance
René Paré, MAD emergent art center
Janny Rodermond, Stimuleringsfonds Creatieve Industrie
Koen Snoeckx, Baltan Laboratories
Ben Veld, Fontys FutureMediaLab

Vervolg
Het VPRO Medialab is een van de 17 stadslabs die het Stimuleringsfonds in 2015 heeft ondersteund. Op dit moment is er een nieuwe Open Oproep voor stadslabs actief; voorstellen kunnen tot 8 december a.s. worden ingezonden en hebben betrekking op ondersteuning in het jaar 2016. De stadslabs maken deel uit van een groeiend netwerk, waarin kennis en ervaring worden uitgewisseld. Het Stimuleringsfonds faciliteert dit netwerk door de stadslabs tijdens werkbijeenkomsten met elkaar in contact te brengen. Ontwikkelde kennis over werkwijzen, methodieken en resultaten delen wij bovendien op een digitaal platform dat begin januari online zal gaan. De stadslabs worden ondersteund vanuit het AARO programma Innovatieve Vormen van Opdrachtgeverschap, waarin veranderende rollen van ontwerpers, marktpartijen, instellingen en overheden in het proces van stad maken worden onderzocht.


Videoregistratie: Citytv

Fotografie: Hanneke Wetzer
gecombineerdproeftuinkopie.jpg
Samantha Castano en Ben Veld
StimuleringsfondsVrijdagHannekeWetzer6.jpg
Hermineke van Bockxmeer en Frans van Dooremalen
StimuleringsfondsVrijdagHannekeWetzer5.jpg
Janny Rodermond
StimuleringsfondsVrijdagHannekeWetzer4.jpg
René Paré
StimuleringsfondsVrijdagHannekeWetzer2.jpg
Ton van Gool

gerelateerd:

x
gebiedsontwikkeling
x
stadslabs
x
regio
StichtingNieuwenMeer2_th.jpg

Selectie Open Oproep Stadslabs

In september 2016 schreef het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie voor het derde achtereenvolgende jaar een Open Oproep uit gericht op Stadslabs. Onder de titel Samen werken aan dorp, stad en land w... meer >
stedenbouwstadgebiedsontwikkelingstadslabs
SiebeSwartNieuwbouwwijkNoorderplassen_th.jpg

Stimuleringsfonds lanceert nieuw Erfgoed en Ruimte ontwerpprogramma

Op een duurzame manier het verleden met het heden verbinden: dat is het uitgangspunt van het Erfgoed en Ruimte ontwerpprogramma (2017-2018). Met dit nieuwe programma geeft het Stimuleringsfonds Creati... meer >
stadregiocirculaire economiegebiedsontwikkelingtuin en landschap
droombreda_th.jpg

Interview met Alfred Arbouw, wethouder stadsontwikkeling Breda

Achtentachtig dromen heeft Stadslab Breda ontvangen op de oproep DroomBreda. Het was de eerste actie van dit stadslab, waar ook de gemeente aan deelneemt. Een interview met Alfred Arbouw, wethouder st... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
baankwartierlores_th.jpg

Interview met Mattijs van Ruijven, hoofd stedenbouw gemeente Rotterdam

Hoofd stedenbouw Mattijs van Ruijven van de Rotterdamse dienst Stadsontwikkeling ziet de lucht opklaren. ‘We gaan weer bouwen, maar anders dan voor de crisis meer samen met stadmakers.’ ... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
stadslabmaastricht208192web_th.jpg

Interview met Jos Simons, manager Ruimte van Maastricht

Het begon met een experiment in de stadsontwikkeling: Maastricht-LAB. Nu gaan ook ambtenaren in andere sectoren hun alledaagse werk meer inrichten volgens de stadslab-methode. Een interview met Jos Si... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
stadslabmaastricht218205_th.jpg

Interview met Albert Meijer, hoogleraar Publieke innovatie aan de Universiteit Utrecht

Albert Meijer is als hoogleraar verbonden aan het departement bestuur en organisatiewetenschap van de Universiteit Utrecht. Over de bijdrage van stadslabs aan de vitaliteit van steden zegt hij: ‘Exp... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
dakparkvogelvlucht04web_th.jpg

Interview met Justus Uitermark, professor sociologie aan de UvA

Socioloog Justus Uitermark heeft zich verdiept in het fenomeen zelforganisatie. Het is zowel een inspirerend ideaal als een grillig gegeven.... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
IABR2016expo1_th.jpg

Werken aan de stad van morgen | IABR 2016

Het was alweer de zevende editie: in 2016 was het thema van de Internationale Architectuur Biennale Rotterdam ‘The Next Economy’. Op de manifestatie en in de aanloop ernaartoe ging het over de rel... meer >
stadregiocirculaire economiegebiedsontwikkelinginternationaal
flevopolder_th.jpg

Open Oproep Nieuwe energie voor het landschap

Het Stimuleringsfonds roept ontwerpers, lokale overheden, cultuurhistorici, uitvoerende partijen en wetenschappers op concrete voorstellen in te dienen voor een integrale benadering van de energietran... meer >
stadregiogebiedsontwikkeling
flexibelewaterkeringspakenburgdeingenieu_th.jpg

Open Oproep Stedenbouw voor extremen

Het Stimuleringsfonds roept ontwerpers, lokale overheden, cultuurhistorici, uitvoerende partijen en ingenieurs op concrete voorstellen in te dienen voor een integrale benadering van het klimaatvraagst... meer >
stadregiogebiedsontwikkeling
006representatieveafbeelding_th.jpg

Feeding the City - Circular Landscapes

Samen met Trends & Concepts voert Circular Landscapes een ontwerpend onderzoek uit dat zich richt op nieuwe analysemethoden, ruimtelijke concepten en ontwerpinstrumenten voor de organisatie van de vo... meer >
regiocirculaire economievoedselketens
stek_th.jpg

Coöperatie STEK - Stadslab Luchtkwaliteit, Rotterdam

De Rotterdamse ‘s-Gravendijkwal is na de Haagse Javastraat Nederlands slechtste straat qua gemeten luchtkwaliteit. Plannen om de weg te overkappen, en zo de leef- en verblijfskwaliteit voor omwonend... meer >
stadslabs
maastricht_th.jpg

Gemeente Maastricht - Maastricht-LAB Next, Maastricht

Het M-lab is sinds 2012 actief als externe denktank van de gemeente Maastricht. Het is opgericht om de transitie naar nieuwe vormen van stadsontwikkeling te stimuleren en een impuls te geven aan stede... meer >
stadslabs
oostendeweb_th.jpg

De Stadsklas neemt je mee op expeditie

Wat zie je als je met een kunstenaar door Oostende loopt? Hoe krijg je een onbenut stukje grond tussen twee flatgebouwen in Brussel op de politieke agenda? En wat kun je leren over gemeenschapsvorming... meer >
stadgebiedsontwikkeling
StadsLabMaastricht148106web_th.jpg

Tussen denken en doen

Stadslabs zijn inmiddels zo’n wijdverbreid fenomeen dat er een Europees onderzoeksprogramma aan gewijd is: [email protected] Vier universiteiten, vijf steden en vijf stadslabs werken hierin samen. Naast Maas... meer >
stadslabs
Roermond_th.jpg

Stadslab Roermond - Van experiment naar realisatie, Roermond

Stadslab Roermond is begin 2013 opgericht en functioneert als open platform en kennisnetwerk voor nieuwe stedelijke opgaven. In 2015 wil ze onderzoek doen naar haar eigen organisatie en positionering ... meer >
stadslabs
StadslabNijmegen_th.jpg

Stichting Lenteveld - Stadslab Nijmegen

Stadslab Nijmegen is een gezamenlijk initiatief van Stichting Lenteveld, de Commissie Beeldkwaliteit Nijmegen en Architectuur Centrum Nijmegen (ACN). Het heeft tot doel bottom-up initiatieven en top-d... meer >
stadslabs
Dordrecht_th.jpg

Platform Duurzaamheid Dordrecht - Stadslab water in de Dordtse ruimte, Dordrecht

Platform Duurzaamheid Dordrecht wil een pilot voor een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting van de stad uitvoeren. Het klimaatbestendig en waterrobuust maken van de stad is een optelsom van v... meer >
stadslabs
StadsLabMaastricht278229web_th.jpg

Stadslabs & lokaal bestuur

Op 3 juni organiseerde het Stimuleringsfonds, Maastricht-LAB, Pantopicon en ICIS / Universiteit Maastricht de werkbijeenkomst [http://www.stimuleringsfonds.nl/nl/urbanisatie/tussen_denken_en_doen Werk... meer >
stadslabs
Ghana1_th.jpg

Urban Labs - van plan naar implementatie

In 2015 startte UN-Habitat en het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie een samenwerking op waarbij 20 ontwerpers de kans kregen om samen met partners in vijf Urban Labs te werken aan opgaven in Accra... meer >
stedenbouwgebiedsontwikkelinginternationaalun-habitat
loader