stimuleringsfonds creatieve industrie

context

Op 3 juni 2016 organiseerde het Stimuleringsfonds, samen met Maastricht-LAB, Pantopicon en ICIS / Universiteit Maastricht de werkbijeenkomst Werken aan Stadslabs. Binnen het AARO programma Innovatieve vormen van opdrachtgeverschap zijn de stadslabs een belangrijk speerpunt. In 2014 schreef het Stimuleringsfonds de Open Oproep Experimenteren met Stadslabs en in 2015 de Open Oproep Stadslabs – Anders werken aan urgente opgave uit. Stadslabs zijn vrije organisatievormen waarin collectieven van bewoners, ontwerpers en andere professionals in samenwerking met lokale overheden en bedrijven experimenteren met 'stad maken'.

StadsLabMaastricht148106web.jpg

Tussen denken en doen

16 juni 2016
Stadslabs zijn inmiddels zo’n wijdverbreid fenomeen dat er een Europees onderzoeksprogramma aan gewijd is: [email protected] Vier universiteiten, vijf steden en vijf stadslabs werken hierin samen. Naast Maastricht zijn dat Leoben, Malmö, Graz en Antwerpen. Een van de meer praktische onderdelen van het academisch onderzoek is het ontwikkelen van een toolkit, een set van strategische vragen die (toekomstige) stadslabs kunnen gebruiken om hun werkwijze aan te scherpen en om te leren van andermans ervaringen. Vrijdag 3 juni kregen de 27 stadslabs ‘van’ het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie tijdens het werkcongres 'Werken aan stadslabs' een voorproefje van deze toolkit. Dat leidde tot een geanimeerde discussie tussen denkers en doeners.
Toen Saskia Beer begon met ZO!City, haar project om het doodse kantorengebied Amstel III nieuw leven in te blazen, had zij er geen enkele ervaring mee. ‘Achteraf’, zegt zij, ‘maar goed ook dat je niet weet wat je te wachten staat.’ De meeste van de 27 stadslabs in het netwerk van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie zijn ook ‘gewoon’ met frisse blik begonnen. Zij wilden vooral iets doen of veranderen. Zonder zich al te veel vragen vooraf te stellen, maar wel met een concreet doel voor ogen: schonere lucht, een oud industrieel gebouw behouden, een leegstaand kantoor reanimeren.

Zij opereren veelal zonder opdrachtgever, in vrijheid en onafhankelijkheid. Maar willen zij iets gedaan krijgen dan moeten de stadslabs blokkades doorbreken, obstakels omzeilen, dilemma’s het hoofd bieden. Zij moeten onderhandelen en agenderen, verbeelden en overtuigen. Een en al strategische keuzes dus: Waarom begin je eigenlijk een stadslab? Is dat wel de meest geschikte vorm? Wat is de ambitie van je lab? Hoe ga je het aanpakken? Hoe krijg je iedereen mee?
StadsLabMaastricht138077web.jpg

Intuïtie versus analyse
Waar veel van de deelnemers zeggen deze keuzes intuïtief te maken, op gevoel, willen de wetenschappers beslissingen juist benoemen en analyseren. Door ze expliciet te maken, kunnen nieuwe initiatieven en labs die een nieuwe weg in willen slaan er gebruik van maken. Zwart-op-wit bieden ze inspiratie en reflectie.

De onderzoekers van [email protected] concentreren zich in Europees verband op stedelijke labs, gelieerd aan het lokaal bestuur. De experimentele aanpak van de labs, die ruimte biedt om te falen – iets wat in het lokaal bestuur bepaald niet gebruikelijk is, zegt onderzoeker Christian Scholl van de universiteit Maastricht (ICIS), is een van de vernieuwende aspecten. Net als de hybride vormen die de labs aannemen op het snijvlak van stadsbestuur, maatschappij en kennisinstellingen en de verdergaande betrokkenheid van burgers – zij praten niet alleen mee, zij doen mee.

De onderzoekers hebben drie grote vragen: welke onderwerpen zijn geschikt voor stadslabs; hoe zijn stadslabs georganiseerd in termen van structuur, proces en participatie; hoe kunnen stadslabs integreren in de brede structuur van het lokale bestuur? Dat is de moeilijkste vraag, zegt Scholl.

Natuurlijk komen de uitkomsten van het onderzoek terecht in een paper (augustus 2017), maar belangrijker nu is de toolkit die onder leiding van Nicole Rijkers van het Antwerpse bureau Pantopicon wordt ontwikkeld. Vandaag ligt de eerste versie voor. Hij is nog lang niet af, waarschuwt Rijkers. Maar het onderzoek is user related, dus, al is het met de nodige wetenschappelijke reserve, dan moet het ook aan de user voorgelegd worden.

De LAB-kit bestaat uit drie fases: de strategische schets Lay-out, de organisatie van het stadslab Assemble en Boost, hoe je het stadslab levend houdt. Vandaag gaat het om de Lay-outfase. In kleine groepjes becommentariëren de stadslabs de set vragen om daarna in de plenaire sessie hun opmerkingen samen te vatten. Ter overdenking voor de makers van de toolkit, maar zeker ook als reflectie op de eigen praktijk.

StadsLabMaastricht87521web.jpg

Kwartetten met keuzes
Na een eerste blik op het grote vel met alle expliciete keuzes, klinkt de verzuchting: ‘Als ik dit allemaal te voren had geweten, was ik er nooit aan begonnen.’ Gevolgd door een snel: ‘Bij wijze van spreken dan’. Want iemand die er in slaagt een stadslab op te zetten, is niet snel uit het veld geslagen.

‘Dit’ is een schema bestaande uit sets gekleurde kaarten. Elke set bundelt een serie mogelijke antwoorden op een strategische vraag. Bijvoorbeeld Paars: Wat is je ambitie met het lab? Gesuggereerde antwoorden zijn: het verdiepen van democratie, institutionele innovatie, maatschappelijke vernieuwing, verandering van perceptie.

Of lichtblauw: Waar ligt de focus van je lab? Op de stad, het thema, de buurt, of de methode. Op welke doelgroepen richt je je? Welke rol neem je als stadslab op je? Partner, agendabepaler, mediator? Aan de achterkant van elke antwoordkaart, komen verhalen en ervaringen te staan van collega-stadslabs die voor het betreffende antwoord hebben gekozen. Zo wordt er een staalkaart aan strategische keuzes verzameld, waarmee iedereen die het spel meespeelt een eigen hand kan samenstellen.

StadsLabMaastricht128075web.jpg

Het organiseren van een stadslab staat bol van strategische keuzes, niet alleen in de startfase, maar lang daarvoor en lang daarna. Hoe uitputtend de wetenschappers de Lay-outfase ook hebben ontleed, het roept veel reacties op.

‘Wanneer is iets eigenlijk een stadslab?’
'Je ziet dat er een leemte is, dat gemeente dingen laat liggen en je springt in dat gat. Het proces voorafgaand aan een stadslab is heel belangrijk. Dat is het verhaal van wie er aan tafel komt te zitten en wat die gaan doen.'
'Hoe zorg je voor evenwicht in verhoudingen tussen partners; hoe zorg je voor legitimiteit?'
'Welke partner mag absoluut niet ontbreken?'
'Co-creatie is een democratisch proces, maar hoe organiseer je besluitvorming?'
'Helpt geld? Subsidie verschaft statuur en schept vertrouwen, maar ook verplichtingen.'
'Hoe ontdek je verborgen agenda’s? Hoe voorkom je belangenverstrengeling? Hoe houd je de verhoudingen zuiver?'
'Hoe ga je om met tegenstanders?'

Uit de rijke oogst aan verzamelde reacties vanuit de aanwezige stadslabs blijkt waardering voor de heldere presentatie van het woud aan strategische keuzes waar stadslabs voor staan: ‘Nuttig schema voor snelle analyse’ en ‘goed om zo’n gestructureerd overzicht te hebben’.

Interessant in de discussie die zich ontspint is de variatie in rol en positie van stadslabs. De toolkit wordt in Europees verband ontwikkeld door wetenschappers voor stadslabs die mede geïnitieerd zijn door lokaal bestuur. De stadslabs in de zaal zijn meer activistisch van aard: ‘De meesten van ons hebben een heel concreet uitgangspunt’.

Een verschil in positie dat direct zichtbaar is in het taalgebruik. In overeenstemming met de doelgroep is de woordkeus van de toolkit tamelijk abstract en op enige afstand van de dagelijkse praktijk; in ieder geval in de ogen van een aantal van de aanwezige stadslabs, die als initiatief vanuit de samenleving zijn ontstaan.

Ook het lineaire schema van de toolkit is toegesneden op de ‘ambtelijke’ stadslabs. De aanvullingen hierop van de ‘activistische’ labs spruiten ook vooral voort uit hun minder volgordelijke manier van werken: ‘Er kan meer ruimte voor organische groei ingebouwd worden, voor vragen over hoe je aanzet tot actie, hoe je omgaat met chaos en falen waar elk lab mee te maken krijgt, hoe je iets concreets bereikt.’

De toolkit is nog een werk in wording en de onderzoekers verwelkomen de reacties van gebruikers. Met deze imput kan de toolkit een breder spectrum van stadslabs bedienen.

Gepubliceerd op 15 juni 2016. Door: Marijke Bovens

Lees meer

Na afloop van de bijeenkomst Werken aan stadslabs organiseerde partner Maastricht-LAB een fietstour langs diverse projecten en gebiedsontwikkelingen. Lees ook het artikel 'Op Stadslab-safari'.

De dag werd afgesloten met een rondetafelgesprek georganiseerd door Maastricht-LAB. Lees ook het verslag Sadslabs & lokaal bestuur.

gerelateerd:

x
stadslabs
StadslabNijmegen_th.jpg

Stichting Lenteveld - Stadslab Nijmegen

Stadslab Nijmegen is een gezamenlijk initiatief van Stichting Lenteveld, de Commissie Beeldkwaliteit Nijmegen en Architectuur Centrum Nijmegen (ACN). Het heeft tot doel bottom-up initiatieven en top-d... meer >
stadslabs
Dordrecht_th.jpg

Platform Duurzaamheid Dordrecht - Stadslab water in de Dordtse ruimte, Dordrecht

Platform Duurzaamheid Dordrecht wil een pilot voor een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting van de stad uitvoeren. Het klimaatbestendig en waterrobuust maken van de stad is een optelsom van v... meer >
stadslabs
stadslabLuchtkwaliteit_th.jpg

Coöperatie STEK - Stadslab Luchtkwaliteit, Rotterdam

De Rotterdamse ‘s-Gravendijkwal is na de Haagse Javastraat Nederlands slechtste straat qua gemeten luchtkwaliteit. Plannen om de weg te overkappen, en zo de leef- en verblijfskwaliteit voor omwonend... meer >
stadslabs
StadsLabMaastricht278229web_th.jpg

Stadslabs & lokaal bestuur

Op 3 juni organiseerde het Stimuleringsfonds, Maastricht-LAB, Pantopicon en ICIS / Universiteit Maastricht de werkbijeenkomst [http://www.stimuleringsfonds.nl/nl/urbanisatie/tussen_denken_en_doen Werk... meer >
stadslabs
001hoofd_th.jpg

Stadslabs zijn vrij maar niet ongebonden

Op dezelfde dag dat het Stimuleringsfonds de derde [http://stimuleringsfonds.nl/nl/subsidies/open_oproepen/open_oproep_stadslabs_samen_werken_aan_dorp_stad_en_land/ Open Oproep Stadslabs] uitschrijft,... meer >
stadstadslabs
StadslabRoermond_th.jpg

Stadslab Roermond – Het stadslab-denken: onderzoek in outrospectief

Stadslab Roermond is begin 2013 opgericht en functioneert als open platform en kennisnetwerk voor nieuwe stedelijke opgaven. In 2015 heeft ze met steun van het Stimuleringsfonds onderzoek gedaan naar ... meer >
stadslabs
Nijmegen_th.jpg

Maatschap Lentekracht - Stadslab Nijmegen 2016

Stadslab Nijmegen is een gezamenlijk initiatief van Stichting Lentekracht, de Commissie Beeldkwaliteit Nijmegen en Architectuur Centrum Nijmegen (ACN). Het heeft tot doel bottom-up initiatieven en top... meer >
stadslabs
Makeroom_th.jpg

Stichting Gastvrij Amsterdam - MAKE ROOM, Amsterdam

Stichting Gastvrij Amsterdam verkent de mogelijkheden voor het herbestemmen van leegstand vastgoed in Amsterdam voor permanente opvang en huisvesting van vluchtelingen. In dit kader werkt een ontwerpt... meer >
stadslabs
StichtingNieuwenMeer2_th.jpg

Selectie Open Oproep Stadslabs

In september 2016 schreef het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie voor het derde achtereenvolgende jaar een Open Oproep uit gericht op Stadslabs. Onder de titel Samen werken aan dorp, stad en land w... meer >
stedenbouwstadgebiedsontwikkelingstadslabs
Haarlem_th.jpg

Atelier Oostwaarts - Stent in Oost!, Haarlem

Het oostelijke deel van Haarlem vormt een belangrijke schakel in de verbinding tussen het oude centrum van Haarlem en Amsterdam. Het gebied wordt gekenmerkt door een onlogische wegenstructuur en een s... meer >
stadslabs
StadslabBaankwartierKaartSmallsitestimuf_th.jpg

Stichting KOOL - Stadslab Baankwartier, Rotterdam

Het Rotterdamse Baankwartier is in transitie en onderlinge afstemming tussen de verschillende ontwikkelingen blijkt nauwelijks plaats te vinden. De nieuwe marktontwikkelingen lijken weinig aan te slui... meer >
stadslabs
singelparkartistimpression_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs

Als je bedenkt dat een klein groepje gelijkgestemden, soms niet meer dan twee of drie, de eerste stap heeft gezet om een braakliggende terrein, een verwaarloosd gebouw of een veronachtzaamd probleem l... meer >
stadstadslabs
stadslabnijmegenweb1_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 1. Bekend en bemind

Maak je bekend en wees zichtbaar. Dat is zo ongeveer de eerste opdracht voor een stadslab. Het is zaak de buitenwacht te overtuigen van jouw nut en noodzaak en dat is een forse krachtsinspanning. ... meer >
stadstadslabs
b5mvh9572kopieweb_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 2. Ontwerpersdilemma’s

Inspraak organiseren als het plan al klaar ligt – dat is niet des stadslabs. Elk stadslab besteedt veel tijd aan communicatie met alle betrokkenen bij een locatie of project. Zij komen niet te snel ... meer >
stadstadslabs
stadsklas_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 3. Continuïteit

De initiatiefnemers steken jarenlang veel vrije tijd in het project. Zij creëren min of meer hun eigen onvervangbaarheid. Ook omdat de successen vaak aan personen hangen, de spreekwoordelijke ‘gek... meer >
stadstadslabs
devechtvlub_th.jpg

Stichting De Vechtclub - Herontwikkeling OPG-terrein, Utrecht

In 2012 is een leegstaand gebouw op het voormalige OPG-terrein in Transwijk, Utrecht getransformeerd tot Vechtclub NL; een ketenbroedplaats voor creatieve ondernemers. Het terrein is eigendom van de g... meer >
stadslabs
Leiden_th.jpg

Stadslab Leiden - Stadssessies Leiden

Stadslab Leiden is een initiatief van twee inwoners die hun stad mooier en leuker wilden maken en is in zes jaar tijd uitgegroeid tot een groot vrijwilligersnetwerk van bewoners, ondernemers, ontwerpe... meer >
stadslabs
StudioStrakPlan_th.jpg

Studio Strak Plan - Aan de Buurt - De Zuiderpassage, 's-Hertogenbosch

Studio Strak Plan was finalist bij een prijsvraag van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, waarin werd gevraagd innovatieve concepten aan te dragen voor de revalidatie van winkelstrips in wedero... meer >
stadslabs
stadslabmaastricht278229web_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 4. Relaties met overheden

De relaties tussen stadslabs en gemeenten variëren van vreedzame coëxistentie via voorzichtige toenadering tot innige verstrengeling, waarbij de eerste soort vaker voorkomt dan de laatste. Dat is oo... meer >
stadstadslabs
StimuleringsfondsVrijdagHannekeWetzer1_th.jpg

Verslag bijeenkomst Proeftuin Eindhoven

Vernieuwen met beleid Stadslabs poppen op in steeds meer steden, mede met steun van het Stimuleringsfonds. Samen met het VPRO Medialab en Baltan Laboratories organiseerde het fonds op 23 oktober ti... meer >
regiogebiedsontwikkelingstadslabs
loader
pagetype:page-program
pagesubtype:pagesub-item
singletype:single-normal
Array
(
    [0] => http://content.stimuleringsfonds.nl/data3/?get=tree&p=/nl/&format=L
    [1] => http://content.stimuleringsfonds.nl/data3/?get=expressions&p=/nl/
    [2] => http://content.stimuleringsfonds.nl/data3/?get=projectvormen&p=/nl/
    [3] => http://content.stimuleringsfonds.nl/data3/?get=regelingen&p=/nl/
    [4] => http://content.stimuleringsfonds.nl/data3/?get=programmes&p=/nl/
    [5] => http://content.stimuleringsfonds.nl/data3/?get=granted_years&p=/nl/
    [6] => http://content.stimuleringsfonds.nl/data3/?get=domains&p=/nl/
    [7] => http://content.stimuleringsfonds.nl/data3/?get=subdisciplines&p=/nl/
    [8] => http://content.stimuleringsfonds.nl/data3/?get=single&p=/nl/urbanisatie/tussen_denken_en_doen/
    [9] => http://content.stimuleringsfonds.nl/data3/?get=single&p=/nl/urbanisatie/
)
totalload:1500727166.2916t/m
Array
(
    [0] => http://content.stimuleringsfonds.nl/data3/?get=tree&p=/nl/&format=L
    [1] => http://content.stimuleringsfonds.nl/data3/?get=expressions&p=/nl/
    [2] => http://content.stimuleringsfonds.nl/data3/?get=projectvormen&p=/nl/
    [3] => http://content.stimuleringsfonds.nl/data3/?get=regelingen&p=/nl/
    [4] => http://content.stimuleringsfonds.nl/data3/?get=programmes&p=/nl/
    [5] => http://content.stimuleringsfonds.nl/data3/?get=granted_years&p=/nl/
    [6] => http://content.stimuleringsfonds.nl/data3/?get=domains&p=/nl/
    [7] => http://content.stimuleringsfonds.nl/data3/?get=subdisciplines&p=/nl/
    [8] => http://content.stimuleringsfonds.nl/data3/?get=single&p=/nl/urbanisatie/tussen_denken_en_doen/
    [9] => http://content.stimuleringsfonds.nl/data3/?get=single&p=/nl/urbanisatie/
)