stimuleringsfonds creatieve industrie

context

In de periode 2014-2016 schreef het Stimuleringsfonds drie Open Oproepen uit, waarbij het fonds opriep voorstellen in te dienen voor het opzetten, dan wel doorontwikkelen en professionaliseren van stadslabs.

Het fonds organiseert regelmatig bijeenkomsten voor de 37 ondersteunde stadslabs om kennis en ervaring uit te wisselen.

Lees ook de verslagen van eerdere bijeenkomsten:

Tussen denken en doen (juni 2016)
Stadslabs zijn vrij maar niet ongebonden (oktober 2016)

De drie Open Oproepen werden uitgezet binnen het programma Innovatieve Vormen van Opdrachtgeverschap.

b5mvh8068kopieweb.jpg

Stadslabs nestelen zich tussen bewoners en bestuurders

28 maart 2017
Zo’n zestig ervaren en verse stadmakers wisselden onder leiding van Francien van Westrenen ervaringen uit op de derde kennisbijeenkomst voor stadslabs die het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie op 20 maart 2017 in Utrecht organiseerde. Bottom-up is voorbij, de Omgevingswet komt er aan.
Met de veertien stadslabs die voor de derde ronde ‘Samenwerken aan dorp, stad en land’ van de Open Oproepen zijn geselecteerd, ondersteunt het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie inmiddels 37 initiatieven. Een fractie van wat er in het land gebeurt, zegt Maarten Tas van het Stimuleringsfonds, want net als in de eerste twee rondes kwamen er nu weer negentig inzendingen binnen. Hij kondigde aan dat er dit najaar nog een vierde Open Oproep volgt, waarin het accent ligt op beleidsthema’s, publiek-private samenwerking en de aansluiting bij lokale overheden.

Rol van ontwerp
Bottom-up heeft zijn langste tijd gehad, steeds meer labs nemen een tussenpositie in (middle-up-down) en zijn georganiseerd als een netwerk, waarin de verschillende rollen (overheid, ondernemer, bewoner) niet meer zo relevant zijn. Dit constateert Bas van der Pol, programmamaker AIR en een van de fondsadviseurs die de inzendingen selecteerde. Een andere observatie is dat veel stadslabs moeite hebben om het ontwerp een plek in het proces te geven.

De rol van ontwerpers is een van de aspecten die aan bod komen in het artikel dat freelance journaliste Marijke Bovens schreef in opdracht van het Stimuleringsfonds. Zij ondervroeg de stadslabs naar hun praktijk en destilleerde uit alle gegevens een serie dilemma’s die stadslabs ervaren op het gebied van financiën, draagvlak, continuïteit en in de relatie met overheden. Lees het artikel van Marijke Bovens hier.
b5mvh8155kopieweb.jpg
Bas van der Pol. Foto: Maarten van Haaff
Participatie

'Stadslabs en gemeenten zijn op de as van activistisch naar statelijk tegenhangers, maar tegenstanders zijn het niet', typeert Marijke Bovens de relatie. De Omgevingswet die in 2019 wordt ingevoerd, kan heel interessant zijn voor de stadslabs en voor de gemeenten. Niemand weet nog precies hoe de wet in de praktijk uitpakt, maar zeker is dat er minder regels zullen zijn en veel meer ruimte voor maatwerk per stad en dorp. En voor samenspraak met burgers, want participatie is verplicht.

De experimenten die nu al gaande zijn – ontwerptafels, keukentafelgesprekken, dialogen – komen dicht in de buurt van stadslabpraktijken. Bijvoorbeeld de wijksessies die stadslab Leiden organiseert, of de rondetafel in het Rotterdamse Cool-Zuid. Gemeenten zoeken manieren om contact met burgers vorm te geven. Stadslabs kunnen hier op inspringen, was de boodschap van Bovens.

b5mvh8344kopieweb.jpg
Marijke Bovens. Foto: Maarten van Haaff
Open en transparant

Een van de oprichters van Cool-Zuid, Joost van Dijk ging dieper in op het organiseren van commitment. Stadslab Cool-Zuid is ontstaan uit de wens om deze wat verloren buurt in het centrum van Rotterdam een duidelijk gezicht en plek te geven. Het stadslab heeft bewoners, overheid, bedrijven, instanties – van de grote vastgoedontwikkelaars, het Oogziekenhuis tot de scholen en winkeliers - uitgenodigd om samen een visie te formuleren op de toekomst van deze buurt. Hij vatte zijn ervaringen met deze rondetafelgesprekken samen:

Wees voorspelbaar en beperk je – kondig bijeenkomsten ruim van te voren aan en schets het gehele traject, zodat vooraf inzichtelijk is welke tijdsinvestering gevraagd is. Vertrek vanuit een onafhankelijke positie en wees helder over de verwachtingen. Geef duidelijk aan waar het gesprek wel en niet over gaat – niet over zwerfvuil, wel over verkeersstromen en vergroening van straten. Probeer de machtsverschillen aan tafel zo veel mogelijk te neutraliseren – iedereen krijgt dezelfde informatie. En heel belangrijk: zorg voor goed eten.

b5mvh8419kopieweb.jpg
Joost van Dijk. Foto: Maarten van Haaff
Communicatietechnologie

Carst Abma van Dorpslab Castricum opende een perspectief op technologische hulpmiddelen voor de stadslabs. Inmiddels zijn veel labs in hun werking afhankelijk van nieuwe communicatiemiddelen zoals WhatsApp. Iedereen kent de bitcoins, maar de technologie achter deze munt, de blockchain, is minder gemeengoed, terwijl dit model interessante vergezichten opent.

Een blockchain, legt Abma uit, lijkt op hoe WhatsApp werkt. Een groep gebruikers wisselt mededelingen uit en bouwt zo een collectief geheugen op van alle transacties, die voor iedereen te controleren zijn. De mogelijkheden van dit hulpmiddel zijn breed, zegt Abma. In Castricum wordt er met een zorgapp geëxperimenteerd in de mantelzorg. Omdat groepsleden alle mededelingen kunnen zien en terugzoeken (dus ook controleren), is een aparte pgb-administratie overbodig. Dat scheelt. Blockchains zijn zo heel handig om privacygevoelige informatie online te delen, je kunt immers mensen wel of niet toegang gunnen.

b5mvh8646kopieweb.jpg
Carst Abma. Foto: Maarten van Haaff
Inclusief

De meeste stadslabs zijn nog lang geen afspiegeling van de Nederlandse samenleving. Niet zo zeer uit keuze, maar omdat inclusiviteit niet vanzelf gaat. Amal Abbass-Saal van Inspiratie Inc riep de zaal op uit de comfortzone stappen. Op de vraag hoe je dat doet, had zij een simpel en doeltreffend antwoord: ‘Maak kennis met iemand buiten je groep. Spreek iemand aan. Erken de privileges die je op basis van je afkomst, gezondheid, opleiding geniet en zet die privileges in om kansen voor anderen te creëren.’ Dat is wat Amal Abbass doet in Almere, met inclusieve buurttuinen, het Buurt-Thuis en de wooncoöperatie Diamondiaal in de experimentele wijk Oosterwold.

b5mvh8730kopieweb.jpg
Amal Abbass-Saal. Foto: Maarten van Haaff

In de vier werksessies kwamen een paar hete hangijzers naar boven én nuttige adviezen.

Hieronder een samenvatting:

Crisis is voorbij

Hoe houd je stand nu de economie weer aantrekt?
Hoe zorg je dat een deel van de opbrengst van jouw inspanningen (meerwaardecreatie) ook bij het stadslab terecht komt?
Marktpartijen en overheid gaan weer voor snel en makkelijk geld.

Stadslabs en buurt
Vragen over de verhouding tot buurtbewoners lopen uiteen van: hoe krijg je buurtbewoners enthousiast voor je initiatief, hoe krijg je ze zover dat ze mee-doen, tot hoe ga je om met tegenstanders? Is een Facebookmodel een optie? Een platform waar iedereen bij elkaar komt, maar hoe start je zoiets en hoe hou je het vol? Voordeel van een fysieke plek is zichtbaarheid in de stad.

Omgang met ambtenaren
Participatie is leuk maar veeleisend en inspannend. Voor ambtenaren en burgers. Ambtenaren moeten leren om te gaan met burgers. Burgers op hun beurt weten niet wat zij wel en niet mogen/kunnen.

Kennisdelen
Kennis en ervaring is versnipperd. Mooiste zou zijn naast bijeenkomsten een website/platform waar kennis kan worden gedeeld. Database van vragen en antwoorden; beschrijven van manieren en methodieken die resultaat opleveren. Een advies schrijven aan ambtenaren over hoe om te gaan met stadslabs is nodig. Inventariseren welke ‘scholen’ en uitwisselingen er zijn voor stadslabs: Stadmakersschool in Amsterdam, Stadmakersacademie in Maastricht, netwerk in Utrecht, congres in Rotterdam etc.

b5mvh9114kopieweb.jpg
Werksessies. Foto: Maarten van Haaff

Nuttige adviezen
• ‘De’ gemeente bestaat niet. Er zijn raadsleden – ambtenaren – wethouders met elk heel verschillende rollen
• Doe je huiswerk. Ken de regels en verdiep je in het beleid van de gemeente.
• Verzeker je ervan dat je met de juiste ambtenaar praat
• Weet hoe je een businesscase opzet en presenteert; doe mee aan een tender
• Laat je netwerk zien. Laat weten dat je geld/steun hebt, dat schept vertrouwen
• Weet voor welk probleem jouw stadslab een antwoord is/zoekt.
• Maak een belangenkaart. Geeft inzicht in betrokkenheid partijen
• Ga bij elkaar op visite. Nodig stadslabs uit om ervaringen te delen
• Zoek contact met tegenstanders en tegenstribbelaars. Praten werkt - meestal
• Overweeg formalisering: richt een coöperatie op of denk aan Bedrijven Investeringszone

b5mvh9644kopieweb.jpg
Werksessies. Foto: Maarten van Haaff

Tekst: Marijke Bovens | maart 2017

gerelateerd:

x
stadslabs
x
stad
001hoofd_th.jpg

Stadslabs zijn vrij maar niet ongebonden

Op dezelfde dag dat het Stimuleringsfonds de derde [http://stimuleringsfonds.nl/nl/subsidies/open_oproepen/open_oproep_stadslabs_samen_werken_aan_dorp_stad_en_land/ Open Oproep Stadslabs] uitschrijft,... meer >
stadstadslabs
StichtingNieuwenMeer2_th.jpg

Selectie Open Oproep Stadslabs

In september 2016 schreef het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie voor het derde achtereenvolgende jaar een Open Oproep uit gericht op Stadslabs. Onder de titel Samen werken aan dorp, stad en land w... meer >
stedenbouwstadgebiedsontwikkelingstadslabs
singelparkartistimpression_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs

Als je bedenkt dat een klein groepje gelijkgestemden, soms niet meer dan twee of drie, de eerste stap heeft gezet om een braakliggende terrein, een verwaarloosd gebouw of een veronachtzaamd probleem l... meer >
stadstadslabs
stadslabnijmegenweb1_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 1. Bekend en bemind

Maak je bekend en wees zichtbaar. Dat is zo ongeveer de eerste opdracht voor een stadslab. Het is zaak de buitenwacht te overtuigen van jouw nut en noodzaak en dat is een forse krachtsinspanning. ... meer >
stadstadslabs
b5mvh9572kopieweb_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 2. Ontwerpersdilemma’s

Inspraak organiseren als het plan al klaar ligt – dat is niet des stadslabs. Elk stadslab besteedt veel tijd aan communicatie met alle betrokkenen bij een locatie of project. Zij komen niet te snel ... meer >
stadstadslabs
stadsklas_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 3. Continuïteit

De initiatiefnemers steken jarenlang veel vrije tijd in het project. Zij creëren min of meer hun eigen onvervangbaarheid. Ook omdat de successen vaak aan personen hangen, de spreekwoordelijke ‘gek... meer >
stadstadslabs
stadslabmaastricht278229web_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 4. Relaties met overheden

De relaties tussen stadslabs en gemeenten variëren van vreedzame coëxistentie via voorzichtige toenadering tot innige verstrengeling, waarbij de eerste soort vaker voorkomt dan de laatste. Dat is oo... meer >
stadstadslabs
pontgoudasfaltlores_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 5. Financiën

Gemene deler van deze stadslabs is dat ze een bijdrage (sommige tweemaal) hebben ontvangen van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie om hun initiatief van de grond te krijgen en/of verder te ontwi... meer >
stadstadslabs
droombreda_th.jpg

Interview met Alfred Arbouw, wethouder stadsontwikkeling Breda

Achtentachtig dromen heeft Stadslab Breda ontvangen op de oproep DroomBreda. Het was de eerste actie van dit stadslab, waar ook de gemeente aan deelneemt. Een interview met Alfred Arbouw, wethouder st... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
baankwartierlores_th.jpg

Interview met Mattijs van Ruijven, hoofd stedenbouw gemeente Rotterdam

Hoofd stedenbouw Mattijs van Ruijven van de Rotterdamse dienst Stadsontwikkeling ziet de lucht opklaren. ‘We gaan weer bouwen, maar anders dan voor de crisis meer samen met stadmakers.’ ... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
stadslabmaastricht208192web_th.jpg

Interview met Jos Simons, manager Ruimte van Maastricht

Het begon met een experiment in de stadsontwikkeling: Maastricht-LAB. Nu gaan ook ambtenaren in andere sectoren hun alledaagse werk meer inrichten volgens de stadslab-methode. Een interview met Jos Si... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
stadslabmaastricht218205_th.jpg

Interview met Albert Meijer, hoogleraar Publieke innovatie aan de Universiteit Utrecht

Albert Meijer is als hoogleraar verbonden aan het departement bestuur en organisatiewetenschap van de Universiteit Utrecht. Over de bijdrage van stadslabs aan de vitaliteit van steden zegt hij: ‘Exp... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
dakparkvogelvlucht04web_th.jpg

Interview met Justus Uitermark, socioloog en onderzoeker

Socioloog en onderzoeker Justus Uitermark heeft zich verdiept in het fenomeen zelforganisatie. Het is zowel een inspirerend ideaal als een grillig gegeven.... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
b5mvh3731web_th.jpg

Leren van experimenteren in stadslabs | ProeftuinNL

Tijdens het Stadsmakerscongres werd in de eerste sessie van het Stimuleringsfonds, onder leiding van Edwin van Uum (Bureau het Noordzuiden), inzicht gegeven in de experimentele praktijk van stadslabs.... meer >
stadstadslabs
b5mvh5041web_th.jpg

Ontwerpen aan de stad

Het middagprogramma van het Stimuleringsfonds tijdens het Stadmakerscongres stond in het teken van het ontwerpend onderzoek. Sinds geruime tijd ondersteunt het fonds deze onderzoeksvorm waarbij ontwer... meer >
stadstadslabs
b5mvh8522web_th.jpg

Dilemma’s van het stadmaken

Het is een zoekende, pittige maar enthousiasmerende dialoog: de samenwerking tussen de informele wereld van de stadslabs en de formele wereld van de gemeente, de overheid of liever: de instituties. In... meer >
stadstadslabs
goudaasfaltweb_th.jpg

Selectie Open Oproep Stadslabs - proeftuinen voor vernieuwing

Eind vorig jaar schreef het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie voor de vierde en tevens laatste keer een open oproep uit gericht op het ontwikkelen en verder professionaliseren van bestaande stadsl... meer >
stadstadslabs
005representatieveafbeelding_th.jpg

Stadslab Hoogkwartier

Het Hoogkwartier is onderdeel van de oostelijke binnenstad van Rotterdam en door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in 2013 uitgeroepen tot wederopbouwgebied van nationaal belang. Zeven jaar ge... meer >
stedenbouwsocial architectuur
005representatieveafbeelding_th.jpg

Stadslab Buiksloterham: Cirkels in de Wijk

De transformatie van het Amsterdamse industriegebied Buiksloterham naar een woon- en werkwijk is volop gaande. Deze gebiedsontwikkeling wordt gekenmerkt door een open bestemmingsplan, veel mogelijkhed... meer >
stedenbouwsocial architectuur
005representatieveafbeelding_th.jpg

Stadslab Maashaven

Het stadslab Maashaven is ontstaan vanuit de behoefte van ondernemers en initiatiefnemers aan de Maashaven Zuidzijde om de publieke ruimte langs de kade aan te pakken. Aanleiding daarvoor was het gebr... meer >
stedenbouwsocial architectuur
loader