stimuleringsfonds creatieve industrie
goudaasfaltweb.jpg

Selectie Open Oproep Stadslabs - proeftuinen voor vernieuwing

7 maart 2018
Eind vorig jaar schreef het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie voor de vierde en tevens laatste keer een open oproep uit gericht op het ontwikkelen en verder professionaliseren van bestaande stadslab initiatieven en het opzetten van nieuwe samenwerkingsvormen waarin op lokaal niveau met participatieprocessen wordt geëxperimenteerd.

Na de organisatie van een succesvolle reeks ProeftuinNL bijeenkomsten - gericht op het bevorderen van onderlinge samenwerking tussen lokale initiatiefnemers, overheden, kennisinstellingen en andere belanghebbende partijen - focuste deze oproep zich op stadslabs als proeftuinen voor vernieuwing van lokaal ruimtelijk beleid.

De Open Oproep Stadslabs - proeftuinen voor vernieuwing leverde 72 inzendingen op. Bij de beoordeling en selectie van de ingezonden voorstellen heeft het fonds zich laten adviseren door Jornt van Zuylen, projectleider Democratic Challenge (VNG); Annemarie Piscaer, stadslaborant en ontwerper Studio Dust; en Edwin van Uum, procesmanager bureau het Noordzuiden.

De geselecteerde labs richten zich op actuele opgaven rondom een klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte, herprogrammering van leegstaande binnenstedelijke gebieden en inpassingsvraagstukken rondom binnenstedelijke verdichting, maar ook op inclusieve planontwikkeling, sociale innovatie in relatie tot huisvestingsopgaven en gebiedsontwikkeling met behoud van kernwaarden. De voorstellen beschikken over aantoonbaar lokaal draagvlak, gaan interessante samenwerkingen aan en betrekken relevante expertises. Ontwerp vervult daarbij vaak een intermediaire, verbindende rol. Bij vervolg voorstellen van eerder ondersteunde stadslabs en andere initiatieven met een wat langere staat van dienst is er sprake van ontwikkeling en reflectie, waarbij aandacht wordt besteed aan het documenteren van werkwijzen en methoden en het toegankelijk maken en delen van opgedane kennis en ervaring.

Doorontwikkeling binnen huidig stadslab netwerk:

Stadslab Landtong Nieuwe Meer: placemaking en verbinding
Stichting Nieuw en Meer, Amsterdam
Stadslab Buiksloterham: Cirkels in de Wijk
Stichting Stadslab Buiksloterham, Amsterdam
Spijkerlab 2018
Bewonersplatform Spijkerkwartier Arnhem, Arnhem
GOUDasfalt: NEXT level
Stichting GOUDasfalt, Gouda
STADSLAB LOVI COOL-ZUID
David Dooghe, Rotterdam
Stadsinitiatief Rotsoord
Stadsinitiatief Utrecht, Utrecht

Uitbreiding stadslab netwerk:
Communitiy Land Trust Bijlmer
And The People, Amsterdam
De Investeringsmaatschappij Binckhorst
Sabrina Lindemann, Den Haag
Suikerwerken: voorbij de tijdelijkheid
Ploeg id3 B.V., Groningen
Levend Laboratorium Potmarge Leeuwarden
Anne Makkink, Leeuwarden
De toekomst van ZOHO
ZOHO Citizens Ondernemerscollectief, Rotterdam
Stadslab Maashaven
Vitibuck Architects, Rotterdam
Stadslab Hoogkwartier
Stout/Kramer, Rotterdam
't Lab van Weert
Gemeente Weert, Weert

algemene indruk
De adviseurs spreken hun waardering uit voor de energie die de initiatiefnemers in al deze open oproep voorstellen hebben gestoken. De herkomst van de voorstellen was behoorlijk divers, vanuit het hele land werden initiatieven aangedragen, toch werden vanuit de grote steden de meeste voorstellen ingediend. Vrijwel alle inzendingen stellen relevante opgaven aan de orde. Ze laten bovendien een zeer divers beeld aan centrale vraagstukken zien. Sommige voorstellen zijn vooral ruimtelijk, andere meer sociaal-maatschappelijk. Lokale overheden vervullen verschillende rollen; vaak als partner of belanghebbende participant en soms zelfs als initiator. Vaak kiest men in deze laatste categorie voor een hybride stadslab organisatie met een externe projectleider om de onafhankelijkheid te kunnen borgen. Maar er zijn ook stadslabs bij waarin voor een meer top-down aanpak wordt gekozen, die minder goed aansluit bij deze uitvraag.

Daarnaast viel het de adviseurs op dat er ook veel projecten zijn ingezonden die wel met meerdere partners worden uitgevoerd, maar waarbij geen sprake is van een open lab-setting, waarin met vernieuwende samenwerkingsvormen of participatieprocessen wordt geëxperimenteerd. Verder waren er voorstellen bij waarin niet specifiek op de rol van ontwerp werd gereflecteerd en waarin ook niet is aangegeven hoe de geplande activiteiten bijdragen aan de vernieuwing van lokaal ruimtelijk beleid (van ‘challenge’ naar ‘change’), welke algemene kennis het voorstel voor het stadslabnetwerk kan opleveren en hoe nieuwe inzichten eventueel ook elders kunnen worden toegepast.

context
Door de aantrekkende economie is ook de gebiedsontwikkeling weer opgang gekomen, dit zorgt ervoor dat in veel steden met nieuwe interesse naar gebieden wordt gekeken waar vastgoedontwikkelingen eerder waren stilgevallen. In de crisistijd zijn hier vaak nieuwe culturele en innovatieve productiemilieus ontstaan, waarbij alternatieve waarden zijn gecreëerd. Er is een groot aantal voorstellen dat specifiek op het behouden en inpassen van deze alternatieve waarden bij nieuwe gebiedsontwikkelingen is gericht.

aanbevelingen voor NOVI
De voorstellen uit deze open oproep selectie zullen bovendien worden opgenomen in het Stadslab manifest, waarin het Stimuleringsfonds de lessen uit de stadslabpraktijk vertaalt naar concrete aanbevelingen voor de Nationale Omgevingsvisie (NOVI). Het Stimuleringsfonds organiseert op 12 april 2018 een Open Dag, waarvoor alle geselecteerde stadslabs zijn uitgenodigd. Die dag zal ook het Stadslab manifest worden gepresenteerd.

ProeftuinNL e-zine
Binnen het netwerk van stadslabs die eerder door het Stimuleringsfonds zijn ondersteund is veel kennis en ervaring opgebouwd rondom het anders werken aan actuele ruimtelijke en sociaalmaatschappelijke opgaven in dorp, stad en land. De opgedane kennis en relevante lessen en tips zijn opgenomen in de ProeftuinNL e-zine.

onderzoek naar stadslabs
Naar aanleiding van haar betrokkenheid bij het Stadslab Luchtkwaliteit in Rotterdam heeft Annemarie Piscaer (Studio DUST) het onderzoek ’As a Designer, I’m an Expert, I’m an Amateur’ uitgevoerd, dat focust op de rol van ontwerper in een stadslab. In een tijd met ‘complexe urgente vraagstukken’ wordt design - door beeldend, oplossend en discipline overschrijdend vermogen - gezien als een katalysator in de voor deze problematieken noodzakelijke transdisciplinaire samenwerkingen. Stadslabs leveren een framewerk voor deze vormen van samenwerking, tussen bewoners, ondernemers, en institutionele partijen, waarbij grenzen tussen de traditionele rollen vervagen. Deze open experimenteerruimte levert juist door deze ‘vloeibare’ grenzen belangrijke nieuwe kennis en inzichten, doordat er kansen zijn voor ‘toeval’ en ‘bezieling’, kruisbestuiving tussen disciplines - en ver daarbuiten - en het laten ontstaan van lerende netwerken. Wat zijn de consequenties van deze ‘vloeibare’ grenzen voor de ontwerp-discipline en de rol van de ontwerper? De resultaten van het onderzoek kunt u hier downloaden.

Foto bovenaan: GOUDasfalt: NEXT level, Gouda

gerelateerd:

x
stad
x
stadslabs
001hoofd_th.jpg

Stadslabs zijn vrij maar niet ongebonden

Op dezelfde dag dat het Stimuleringsfonds de derde [http://stimuleringsfonds.nl/nl/subsidies/open_oproepen/open_oproep_stadslabs_samen_werken_aan_dorp_stad_en_land/ Open Oproep Stadslabs] uitschrijft,... meer >
stadstadslabs
StichtingNieuwenMeer2_th.jpg

Selectie Open Oproep Stadslabs

In september 2016 schreef het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie voor het derde achtereenvolgende jaar een Open Oproep uit gericht op Stadslabs. Onder de titel Samen werken aan dorp, stad en land w... meer >
stedenbouwstadgebiedsontwikkelingstadslabs
singelparkartistimpression_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs

Als je bedenkt dat een klein groepje gelijkgestemden, soms niet meer dan twee of drie, de eerste stap heeft gezet om een braakliggende terrein, een verwaarloosd gebouw of een veronachtzaamd probleem l... meer >
stadstadslabs
stadslabnijmegenweb1_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 1. Bekend en bemind

Maak je bekend en wees zichtbaar. Dat is zo ongeveer de eerste opdracht voor een stadslab. Het is zaak de buitenwacht te overtuigen van jouw nut en noodzaak en dat is een forse krachtsinspanning. ... meer >
stadstadslabs
b5mvh9572kopieweb_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 2. Ontwerpersdilemma’s

Inspraak organiseren als het plan al klaar ligt – dat is niet des stadslabs. Elk stadslab besteedt veel tijd aan communicatie met alle betrokkenen bij een locatie of project. Zij komen niet te snel ... meer >
stadstadslabs
stadsklas_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 3. Continuïteit

De initiatiefnemers steken jarenlang veel vrije tijd in het project. Zij creëren min of meer hun eigen onvervangbaarheid. Ook omdat de successen vaak aan personen hangen, de spreekwoordelijke ‘gek... meer >
stadstadslabs
stadslabmaastricht278229web_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 4. Relaties met overheden

De relaties tussen stadslabs en gemeenten variëren van vreedzame coëxistentie via voorzichtige toenadering tot innige verstrengeling, waarbij de eerste soort vaker voorkomt dan de laatste. Dat is oo... meer >
stadstadslabs
pontgoudasfaltlores_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 5. Financiën

Gemene deler van deze stadslabs is dat ze een bijdrage (sommige tweemaal) hebben ontvangen van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie om hun initiatief van de grond te krijgen en/of verder te ontwi... meer >
stadstadslabs
droombreda_th.jpg

Interview met Alfred Arbouw, wethouder stadsontwikkeling Breda

Achtentachtig dromen heeft Stadslab Breda ontvangen op de oproep DroomBreda. Het was de eerste actie van dit stadslab, waar ook de gemeente aan deelneemt. Een interview met Alfred Arbouw, wethouder st... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
baankwartierlores_th.jpg

Interview met Mattijs van Ruijven, hoofd stedenbouw gemeente Rotterdam

Hoofd stedenbouw Mattijs van Ruijven van de Rotterdamse dienst Stadsontwikkeling ziet de lucht opklaren. ‘We gaan weer bouwen, maar anders dan voor de crisis meer samen met stadmakers.’ ... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
stadslabmaastricht208192web_th.jpg

Interview met Jos Simons, manager Ruimte van Maastricht

Het begon met een experiment in de stadsontwikkeling: Maastricht-LAB. Nu gaan ook ambtenaren in andere sectoren hun alledaagse werk meer inrichten volgens de stadslab-methode. Een interview met Jos Si... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
b5mvh8068kopieweb_th.jpg

Stadslabs nestelen zich tussen bewoners en bestuurders

Zo’n zestig ervaren en verse stadmakers wisselden onder leiding van Francien van Westrenen ervaringen uit op de derde kennisbijeenkomst voor stadslabs die het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie o... meer >
stadstadslabs
stadslabmaastricht218205_th.jpg

Interview met Albert Meijer, hoogleraar Publieke innovatie aan de Universiteit Utrecht

Albert Meijer is als hoogleraar verbonden aan het departement bestuur en organisatiewetenschap van de Universiteit Utrecht. Over de bijdrage van stadslabs aan de vitaliteit van steden zegt hij: ‘Exp... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
dakparkvogelvlucht04web_th.jpg

Interview met Justus Uitermark, socioloog en onderzoeker

Socioloog en onderzoeker Justus Uitermark heeft zich verdiept in het fenomeen zelforganisatie. Het is zowel een inspirerend ideaal als een grillig gegeven.... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
b5mvh3731web_th.jpg

Leren van experimenteren in stadslabs | ProeftuinNL

Tijdens het Stadsmakerscongres werd in de eerste sessie van het Stimuleringsfonds, onder leiding van Edwin van Uum (Bureau het Noordzuiden), inzicht gegeven in de experimentele praktijk van stadslabs.... meer >
stadstadslabs
b5mvh5041web_th.jpg

Ontwerpen aan de stad

Het middagprogramma van het Stimuleringsfonds tijdens het Stadmakerscongres stond in het teken van het ontwerpend onderzoek. Sinds geruime tijd ondersteunt het fonds deze onderzoeksvorm waarbij ontwer... meer >
stadstadslabs
b5mvh8522web_th.jpg

Dilemma’s van het stadmaken

Het is een zoekende, pittige maar enthousiasmerende dialoog: de samenwerking tussen de informele wereld van de stadslabs en de formele wereld van de gemeente, de overheid of liever: de instituties. In... meer >
stadstadslabs
005representatieveafbeelding_th.jpg

Stadslab Hoogkwartier

Het Hoogkwartier is onderdeel van de oostelijke binnenstad van Rotterdam en door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in 2013 uitgeroepen tot wederopbouwgebied van nationaal belang. Zeven jaar ge... meer >
stedenbouwsocial architectuur
005representatieveafbeelding_th.jpg

Stadslab Buiksloterham: Cirkels in de Wijk

De transformatie van het Amsterdamse industriegebied Buiksloterham naar een woon- en werkwijk is volop gaande. Deze gebiedsontwikkeling wordt gekenmerkt door een open bestemmingsplan, veel mogelijkhed... meer >
stedenbouwsocial architectuur
005representatieveafbeelding_th.jpg

Stadslab Maashaven

Het stadslab Maashaven is ontstaan vanuit de behoefte van ondernemers en initiatiefnemers aan de Maashaven Zuidzijde om de publieke ruimte langs de kade aan te pakken. Aanleiding daarvoor was het gebr... meer >
stedenbouwsocial architectuur
loader