stimuleringsfonds creatieve industrie

context

In 2014, 2015 en 2016 schreef het Stimuleringsfonds drie Open Oproepen uit, waarbij initiatiefnemers van stadslabs uitgenodigd werden voorstellen in te dienen voor het opzetten, dan wel doorontwikkelen en professionaliseren van initiatieven waarin stadmakers samenwerken aan oplossingen voor urgente ruimtelijke opgaven. De drie Open Oproepen werden uitgezet binnen het programma Innovatieve Vormen van Opdrachtgeverschap.

Marijke Bovens ging in gesprek met diverse stadslabs en schreef in opdracht van het Stimuleringsfonds de tekst 'Reflectie op de praktijk van de stadslabs'.

Inleiding
1. Bekend en bemind
2. Ontwerpersdilemma’s
3. Continuïteit
4. Relaties met overheden
5. Financiën

stadsklas.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 3. Continuïteit

14 maart 2017
De initiatiefnemers steken jarenlang veel vrije tijd in het project. Zij creëren min of meer hun eigen onvervangbaarheid. Ook omdat de successen vaak aan personen hangen, de spreekwoordelijke ‘gek’. Het is een bekend fenomeen. De ‘leraren’ van de Stadsklas, een stadslab in de vorm van een spoedcursus stadsontwikkeling georganiseerd door Stroom Den Haag, noemen hem/haar de Überhost. Deze Überhost, zeggen zij in een interview met Archis/Volume, kan met programmering een grote groep mensen langdurig betrekken bij de dingen die gaande zijn, hij/zij kan top en bottom, belangen en disciplines verbinden.
Stadmakers nemen op persoonlijke titel aanzienlijke risico’s. Financieel (persoonlijke aansprakelijkheid is een heikel punt, dat via verzekering en afspraken kan worden ingedamd), maar ook economisch (stadslabs zijn vaak initiatieven van ondernemers met een eigen praktijk (architect, stedenbouwkundige, grafische vormgever): zij hebben een zakelijke naam hoog te houden. En sociaal: in kleine steden of in stadswijken steek je je nek uit.

‘Ik ga met jou geen boodschappen doen, dat duurt eeuwig. Je staat met iedereen te praten’, aldus een kind van een stadmaker.


De minder leuke communicatie verloopt meestal via de sociale media. Er zijn er genoeg die alleen maar onvrede uitzenden en niet schuwen om op de man/vrouw te spelen. Liefst via Twitter. Negeren is dan het devies, tenzij er onwaarheden worden verspreid.

‘Verzanden in een twittertwist, dat nooit.’


Het politieke bestuur is onzeker
Een wethouder zit er voor vier jaar en soms een stuk korter. De wethouder met wie een band was opgebouwd, kan plotseling weg zijn. Wisseling van de wacht, van partij en politieke wind; niets is zeker. Anita Groenink een van de initiatiefnemers van stadslab MidWest in Amsterdam-West kan er over meepraten. ‘Let op Anita, de overheid kan onbetrouwbaar zijn. Ik werd regelmatig gewaarschuwd, maar zelf zag ik dat nooit. We werkten zij aan zij met goede ambtenaren en bestuurders om de wijk leefbaar te houden. Ik beschouwde het als een publiek-private samenwerking in het klein.’

Anita Groenink vertelt over de ontwikkeling van de verloederde basisschool tot een bruisend buurthart. ‘Het is een heel lang project geweest, er stond veel op papier. Stadsdeel West heeft er constant in gezeten, maar de laatste handtekening is nooit gezet.’ En toen kwam de grote verandering: meer macht naar de centrale stad. De kwestie van de financiering van MidWest kwam op het bureau van die wethouder. Plus de politieke kleur van de stad verschoot van PvdA naar VVD en D66. De blik op de stad werd economischer. Amsterdam ging vastgoed verkopen en ambtenaren bekeken de voorgenomen plannen voor MidWest met andere blik: marktconforme prijs in plaats van een sociale financieringsconstructie (zie hoofdstuk Financiën).

‘Na het besluit van het college hebben we nog ingesproken in de raad, waar we steun kregen van alle partijen behalve de VVD, en we zijn ook op zoek gegaan naar investeerders’, zegt Groenink. Het was gelukkig dus niet het einde, maar daarover later. De persoonlijke les voor Groenink was tweeledig: ‘Laat een proces niet te lang duren. Binnen twee jaar moet de zaak staan. En, wees niet te goed van vertrouwen.’

In Gouda viel in het voorjaar van 2016 het gehele college. Inclusief de wethouder die het stadslab GOUDasfalt altijd een warm hart had toegedragen. Drie lange maanden duurde het voor er een nieuw college was gevormd. In de tussentijd lag de politieke besluitvorming stil en er werden dus geen knopen doorgehakt over de toekomst van het terrein. Lastige opgave om dan het vuurtje warm te houden. Want, een stadslab dat een paar maanden onzichtbaar is, verspeelt veel krediet.
midwestbuurtondernemingamsterdamwest.jpg
Foto: stadslab MidWest
Continuïteit is niet alleen een punt van de politiek

Ook in organisaties met een stabielere natuur zoals ambtelijke diensten en corporaties kunnen zich cruciale wijzigingen voordoen. ‘Het was vrij extreem’, kenschetst Frank Metsemakers van Stadslab St. Joseph in Eindhoven de situatie die zich aldaar plots aandiende. Samen met bewoners en ondernemers en in opdracht van de gemeente en het Woonbedrijf was het stadslab gestart met de bottom-upontwikkeling van de wijk Doornakkers.

Vrij snel achter elkaar vonden er personeelswisselingen plaats bij het Woonbedrijf en bij het projectteam van de gemeente Eindhoven. Tegelijkertijd werd de nieuwe Woningwet van kracht, die corporaties dwingt zich te concentreren op de sociale verhuur en minder op de leefbaarheid. Metsemakers: ‘De nieuwe mensen aan de besliskant trapten op de rem. Besluitvorming werd uitgesteld en dat bracht een heleboel onzekerheid met zich mee. Het is lastig voor nieuwkomers om commitment te voelen. Maar als nieuwe mensen gemaakte afspraken ter discussie stellen, dan raak je het momentum kwijt.’

Tegen een ongelukkige samenloop kun je niet veel doen en over wie er op welke stoel komt te zitten heb je evenmin iets te zeggen maar, denkt Metsemakers achteraf, een nauwere band met de wethouder had misschien geholpen. ‘Als we hem dichter bij het project hadden gehouden, had hij mogelijk een verschil kunnen maken.’ Ondernemers willen pas investeren als er zekerheid is. Het Stadslab St. Joseph heeft wel degelijk geleid tot kleine bedrijfjes en andere vruchtbare bewoners- en ondernemersinitiatieven. Alleen zijn de meeste verhuisd, omdat de ondernemers geen zekerheid kregen over de ontwikkelingen in het gebied.

goudasfalt.jpg
Foto: Goudasfalt
Organiseer je eigen misbaarheid

Niemand is onmisbaar. Maar een initiatiefnemer van een stadslab die wegvalt, laat wel een gat achter. Wees zelf geen bron van discontinuïteit, zeggen de landschapsarchitecten van gebiedslab Veluwse Stoofpot. De landschapsarchitecten van bureau Zijaanzicht wisten van het bureaucratisch moeras waarin de verlangens van de Uddelse gemeenschap naar een groener dorp waren verzand.

Als betrokken buitenstaanders hebben zij de zaak weer aardig vlot kunnen trekken. Sandra Schuit: ‘De mannen van Uddels Belang, de dorpsvereniging van deze SGP-gemeente, stelden zich tussen ons en het dorp op. Wij waren de onzichtbare katalysator en zij kregen de credits van hun dorpsgenoten voor het werk. (…) Dat was prima. Want wij haakten maar een jaartje aan. Het zou een vereiste moeten zijn voor alle labs die getrokken worden door mensen die geen belanghebbende zijn, of niet in het dorp of de buurt wonen: organiseer je eigen misbaarheid. Zorg dat het plan niet verkommert als je weg bent. Draag het over aan de dorpsvereniging of de wijk.’
Inmiddels zijn zij alweer anderhalf jaar weg uit Uddel, maar zij houden de vinger aan de pols. Het Klompenpad wordt begin 2017 geopend, maar de complexere plannen voor het Uddelermeer gaan traag.

Lees hier de andere hoofdstukken

Inleiding
1. Bekend en bemind
2. Ontwerpersdilemma’s
3. Continuïteit
4. Relaties met overheden
5. Financiën


Tekst: Marijke Bovens
Foto bovenaan pagina: Stadsklas, STROOM Den Haag

gerelateerd:

x
stad
x
stadslabs
001hoofd_th.jpg

Stadslabs zijn vrij maar niet ongebonden

Op dezelfde dag dat het Stimuleringsfonds de derde [http://stimuleringsfonds.nl/nl/subsidies/open_oproepen/open_oproep_stadslabs_samen_werken_aan_dorp_stad_en_land/ Open Oproep Stadslabs] uitschrijft,... meer >
stadstadslabs
StichtingNieuwenMeer2_th.jpg

Selectie Open Oproep Stadslabs

In september 2016 schreef het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie voor het derde achtereenvolgende jaar een Open Oproep uit gericht op Stadslabs. Onder de titel Samen werken aan dorp, stad en land w... meer >
stedenbouwstadgebiedsontwikkelingstadslabs
singelparkartistimpression_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs

Als je bedenkt dat een klein groepje gelijkgestemden, soms niet meer dan twee of drie, de eerste stap heeft gezet om een braakliggende terrein, een verwaarloosd gebouw of een veronachtzaamd probleem l... meer >
stadstadslabs
stadslabnijmegenweb1_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 1. Bekend en bemind

Maak je bekend en wees zichtbaar. Dat is zo ongeveer de eerste opdracht voor een stadslab. Het is zaak de buitenwacht te overtuigen van jouw nut en noodzaak en dat is een forse krachtsinspanning. ... meer >
stadstadslabs
b5mvh9572kopieweb_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 2. Ontwerpersdilemma’s

Inspraak organiseren als het plan al klaar ligt – dat is niet des stadslabs. Elk stadslab besteedt veel tijd aan communicatie met alle betrokkenen bij een locatie of project. Zij komen niet te snel ... meer >
stadstadslabs
stadslabmaastricht278229web_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 4. Relaties met overheden

De relaties tussen stadslabs en gemeenten variëren van vreedzame coëxistentie via voorzichtige toenadering tot innige verstrengeling, waarbij de eerste soort vaker voorkomt dan de laatste. Dat is oo... meer >
stadstadslabs
pontgoudasfaltlores_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 5. Financiën

Gemene deler van deze stadslabs is dat ze een bijdrage (sommige tweemaal) hebben ontvangen van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie om hun initiatief van de grond te krijgen en/of verder te ontwi... meer >
stadstadslabs
droombreda_th.jpg

Interview met Alfred Arbouw, wethouder stadsontwikkeling Breda

Achtentachtig dromen heeft Stadslab Breda ontvangen op de oproep DroomBreda. Het was de eerste actie van dit stadslab, waar ook de gemeente aan deelneemt. Een interview met Alfred Arbouw, wethouder st... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
baankwartierlores_th.jpg

Interview met Mattijs van Ruijven, hoofd stedenbouw gemeente Rotterdam

Hoofd stedenbouw Mattijs van Ruijven van de Rotterdamse dienst Stadsontwikkeling ziet de lucht opklaren. ‘We gaan weer bouwen, maar anders dan voor de crisis meer samen met stadmakers.’ ... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
stadslabmaastricht208192web_th.jpg

Interview met Jos Simons, manager Ruimte van Maastricht

Het begon met een experiment in de stadsontwikkeling: Maastricht-LAB. Nu gaan ook ambtenaren in andere sectoren hun alledaagse werk meer inrichten volgens de stadslab-methode. Een interview met Jos Si... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
b5mvh8068kopieweb_th.jpg

Stadslabs nestelen zich tussen bewoners en bestuurders

Zo’n zestig ervaren en verse stadmakers wisselden onder leiding van Francien van Westrenen ervaringen uit op de derde kennisbijeenkomst voor stadslabs die het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie o... meer >
stadstadslabs
stadslabmaastricht218205_th.jpg

Interview met Albert Meijer, hoogleraar Publieke innovatie aan de Universiteit Utrecht

Albert Meijer is als hoogleraar verbonden aan het departement bestuur en organisatiewetenschap van de Universiteit Utrecht. Over de bijdrage van stadslabs aan de vitaliteit van steden zegt hij: ‘Exp... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
dakparkvogelvlucht04web_th.jpg

Interview met Justus Uitermark, socioloog en onderzoeker

Socioloog en onderzoeker Justus Uitermark heeft zich verdiept in het fenomeen zelforganisatie. Het is zowel een inspirerend ideaal als een grillig gegeven.... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
b5mvh3731web_th.jpg

Leren van experimenteren in stadslabs | ProeftuinNL

Tijdens het Stadsmakerscongres werd in de eerste sessie van het Stimuleringsfonds, onder leiding van Edwin van Uum (Bureau het Noordzuiden), inzicht gegeven in de experimentele praktijk van stadslabs.... meer >
stadstadslabs
b5mvh5041web_th.jpg

Ontwerpen aan de stad

Het middagprogramma van het Stimuleringsfonds tijdens het Stadmakerscongres stond in het teken van het ontwerpend onderzoek. Sinds geruime tijd ondersteunt het fonds deze onderzoeksvorm waarbij ontwer... meer >
stadstadslabs
b5mvh8522web_th.jpg

Dilemma’s van het stadmaken

Het is een zoekende, pittige maar enthousiasmerende dialoog: de samenwerking tussen de informele wereld van de stadslabs en de formele wereld van de gemeente, de overheid of liever: de instituties. In... meer >
stadstadslabs
goudaasfaltweb_th.jpg

Selectie Open Oproep Stadslabs - proeftuinen voor vernieuwing

Eind vorig jaar schreef het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie voor de vierde en tevens laatste keer een open oproep uit gericht op het ontwikkelen en verder professionaliseren van bestaande stadsl... meer >
stadstadslabs
005representatieveafbeelding_th.jpg

Stadslab Hoogkwartier

Het Hoogkwartier is onderdeel van de oostelijke binnenstad van Rotterdam en door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in 2013 uitgeroepen tot wederopbouwgebied van nationaal belang. Zeven jaar ge... meer >
stedenbouwsocial architectuur
005representatieveafbeelding_th.jpg

Stadslab Buiksloterham: Cirkels in de Wijk

De transformatie van het Amsterdamse industriegebied Buiksloterham naar een woon- en werkwijk is volop gaande. Deze gebiedsontwikkeling wordt gekenmerkt door een open bestemmingsplan, veel mogelijkhed... meer >
stedenbouwsocial architectuur
005representatieveafbeelding_th.jpg

Stadslab Maashaven

Het stadslab Maashaven is ontstaan vanuit de behoefte van ondernemers en initiatiefnemers aan de Maashaven Zuidzijde om de publieke ruimte langs de kade aan te pakken. Aanleiding daarvoor was het gebr... meer >
stedenbouwsocial architectuur
loader