stimuleringsfonds creatieve industrie

context

In 2014, 2015 en 2016 schreef het Stimuleringsfonds drie Open Oproepen uit, waarbij initiatiefnemers van stadslabs uitgenodigd werden voorstellen in te dienen voor het opzetten, dan wel doorontwikkelen en professionaliseren van initiatieven waarin stadmakers samenwerken aan oplossingen voor urgente ruimtelijke opgaven. De drie Open Oproepen werden uitgezet binnen het programma Innovatieve Vormen van Opdrachtgeverschap.

Marijke Bovens ging in gesprek met diverse stadslabs en schreef in opdracht van het Stimuleringsfonds de tekst 'Reflectie op de praktijk van de stadslabs'.

Inleiding
1. Bekend en bemind
2. Ontwerpersdilemma’s
3. Continuïteit
4. Relaties met overheden
5. Financiën

stadslabnijmegenweb1.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 1. Bekend en bemind

14 maart 2017
Maak je bekend en wees zichtbaar. Dat is zo ongeveer de eerste opdracht voor een stadslab. Het is zaak de buitenwacht te overtuigen van jouw nut en noodzaak en dat is een forse krachtsinspanning.
Een geheide methode om een kersvers stadslab te introduceren in de stad is een open oproep of een prijsvraag. Stel een vraag waar mensen van allerlei achtergrond hun tanden in kunnen zetten. Een prijsvraag is goed te communiceren en je kunt er een feestje van maken. Een positieve bijdrage aan de stad.

Stadslab Nijmegen, een initiatief van het ontwerpbureau Lentekracht, wil zo veel mogelijk Nijmegenaren laten meedenken over hun stad, ook inwoners die niet uit zichzelf meedoen. Via de open oproep ‘Creëer zelf iets’ kwamen de Nijmegenaren volop met ideeën om het fietsen in de stad aantrekkelijker te maken, variërend van een automaat voor fietslampjes op het station, een groene golf voor fietsers en een fietsbioscoop. Ook organiseerde Stadslab Nijmegen een G1000, een burgertop waarop duizend Nijmegenaren samen spraken over de stad.

Het eerste wapenfeit van Stadslab Roermond was eveneens een prijsvraag: ‘Roermond in de steigers’. Met de prijsvraag wilden de drie architecten die het lab oprichtten ideeën ophalen om verwaarloosde locaties te verbeteren, maar belangrijker nog, schrijven zij in hun verslag, was te horen wat de mensen van die plekken vinden en hoe ze het liever zouden zien. Hun conclusie: ‘Een prijsvraag is een dankbaar instrument gebleken bij het activeren van de lokale betrokkenheid, want niet lang daarna verscheen de locatie Stationstunnel opnieuw op de agenda van de gemeentelijke politiek.’

‘Een voorstelronde langs iedereen die er lokaal toedoet, is het begin van een gezond netwerk’ (Stadslab Roermond)



Maar je kunt je er ook mee in de vingers snijden. Je hebt de verplichting op je genomen de inzendingen – rijp en groen – serieus te nemen. Inzendingen waaieren alle kanten uit en niet altijd de richting die je als stadslab eigenlijk wilt inslaan. De jurering moet helder zijn en open. Bij twijfel in de stad of de pers over je werkwijze – teleurgestelde verliezers – kan het succes zich tegen je keren.

En het is een veel werk. Stadslab Breda haalde een flinke oogst binnen met de prijsvraag DroomBreda, waarvan de plannen van twee winnaars in ieder geval gerealiseerd worden. De andere circa tachtig plannen zijn geen verliezers. Het lab kan deze soepel en elegant invoegen in zijn ‘routine’. Het stadslab is juist opgericht om Bredanaren plannen te ontlokken voor de stad en hen te assisteren bij de realisatie (zie ook het interview met wethouder Alfred Arbouw van Breda).
droombredaidee2klkopie.jpg
Foto: Stadslab Breda
Onafhankelijkheid

Onafhankelijk zijn, geen broodheer of verborgen agenda hebben, is het kapitaal van stadslabs. Wat een stadslab maakt of breekt is, om in makelaarstermen te spreken: positie, positie, positie. Wie ben je? Wat wil je? Wiens belang dien je? Heldere en ondubbelzinnige antwoorden op deze vragen moet je als stadslab altijd paraat hebben. Deels omdat je een nieuw fenomeen bent in de stad en voor de stedelingen, deels omdat je geen gekende achterban hebt. Je vertegenwoordigt niemand behalve jezelf.

Kritische massa
Veel stadslabs zijn het initiatief van een klein bureau, meestal ontwerpers en/of communicatieprofessionals. Zij gaan als entiteit (tijdelijke) allianties aan met andere partijen. Een klein projectteam is kwetsbaar. ‘Met meer mensen kan er in korte tijd meer werk verzet worden en interventies worden gepleegd’, schrijft Stadslab Aan de Buurt (het initiatief om een winkelcentrum in Den Bosch te revitaliseren). Een van de aanbevelingen van dit lab is om de eigen organisatie in een vroeg stadium op te tuigen om zo meer zeggingskracht te hebben en een diversere professionele achterban te creëren. Kritische massa dus, die hard nodig is wanneer het proces dreigt te verzanden door trage reacties van eigenaren, gemeente en andere noodzakelijke partners.

Harde kern
Zelforganisatie begint met een harde kern, zegt onderzoeker Justus Uitermark. De club rondom GOUDasfalt heeft zich langs het typische patroon van zo’n zelforganisatie ontwikkeld. GOUDasfalt is het stadslab dat het leeggekomen terrein van de oude asfaltcentrale op de grens van de Goudse binnenstad en de Krimpenerwaard langzaam maar zeker verovert en verandert in een bruisende plek.

Het begon met een paar initiatiefnemers, al snel uitgebreid tot een denktank van circa vijftien mensen en vervolgens een stichtingsbestuur van vijf man: de harde kern. Direct daaromheen ontstond een kleine schil van vijf goede bekenden en soms partners van bestuursleden, elk met een aparte ‘opdracht’: de een houdt naast juridische adviezen met een vaste groep vrijwilligers de veerpont in de vaart; een ander neemt de communicatie en pers voor haar rekening, de derde heeft de ondernemers onder haar hoede, de vierde leidt de groep planvorming en een vijfde is bouwvoorbereider en chauffeert de vorkheftruck.

De volgende schil is veel groter: een cirkel van ruim honderd vaste medewerkers, die niet alleen groeit maar ook diverser wordt. Steeds meer praktisch ingestelde vrijwilligers doen mee. Inmiddels is er onder andere de zaterdagploeg, zestig man sterk, die in wisselende samenstelling elke zaterdag klust op het terrein. Er is de groep communicatie; de app-groep voor de veerpont (dertig man); de vaste ploeg techneuten. En er zijn de tijdelijke groepen, zoals de parkeerwachten bij grote evenementen.

vechtclubxlutrechtaswespeak1.jpg
Foto: Vechtclub XL

Stadslab Breda is ook een homogene groep. Een kernteam van twaalf deskundigen (vier leden uit de bouw- en vastgoedwereld, een oud-bestuurder van een corporatie, een oud-directeur van een oogziekenhuis, een communicatie-, een ICT- en een energiekundige, twee ambtenaren en de ‘amanuensis’) komen eens in de maand bijeen om te kijken wat er aan ideeën, vragen en voorstellen is binnengekomen en hoe zij de indieners verder kunnen helpen.

Rondom dit kernteam circuleren inmiddels circa zestig ‘laboranten’. Zo heten de Bredase deskundigen waar het kernteam een beroep op doet om Bredanaren met een goed plan verder te helpen. Of het nu een stadscamping is of een werkplaats voor gehandicapten. Al deze mensen werken om niet.

Het lab is inmiddels in een volgende fase beland. De club van het eerste uur is zich aan het ontwikkelen tot een open en transparant platform. ‘Via sociale media en de website dagen we de stad verder uit om bij te dragen’, vertelt architect Christel Smeets, een van de oprichters van het stadslab Breda en voorzitter van het bestuur. ‘Iedereen kan volop meedenken en doen, nu de projecten op de site staan. Er lopen naast de winnaars van de prijsvraag al zo’n 25 projecten.’

‘Zonder whatsapp en andere sociale media, hadden we het nooit gered.’



Community
Sociale media zijn onmisbaar voor stadslabs. Zonder whatsapp, facebook, twitter, instagram en een goede website bouw je geen netwerk. William Nederpelt van Stadslab ‘Water in de Dordtse ruimte’ zegt het zo: ‘We hebben eens in het kwartaal een duurzaamheidscafé, dat is mooi, maar daar bouw je geen community mee. Dankzij een bijdrage van het fonds is de website www.platformduurzaamdordrecht.nl gebouwd om de kennis van alle werkgroepen met elkaar en anderen te delen. En natuurlijk een facebookpagina en een twitteraccount die met elkaar zijn verbonden.’

‘Gastvrije locatie is voorwaarde voor succes.’



En toch. Ondanks de onmisbaarheid van sociale media, valt op dat meerdere stadslabs het belang van een plek benadrukken. Bij labs die zich ontfermen over een gebouw of gebied is het een sine qua non, maar ook labs die meer optreden als intermediair of organisator ervaren het belang van een plek die bezocht kan worden. Stadslab Nijmegen zegt: ‘Face-to-facecontact is het allerbelangrijkste om kennis te verzamelen en te delen… Naast een goed online profiel en strategie is een inspirerende, toegankelijke en gastvrije, fysieke locatie een randvoorwaarde voor succes.’

‘Als je stilvalt, verlies je de durvers.’



En als je zo’n plek hebt, moet je er ook zijn. Elke zaterdagochtend rijden de mensen van GOUDasfalt naar het oude asfaltterrein dat zij doen herleven. Iemand zet het koffieapparaat aan voor de vrijwilligers die binnendruppelen. Voor een praatje, voor het verzorgen van het groen, om te klussen, voor overleg. Want ook als er geen groot feest, evenement of activiteit is, zijn ze er. ‘Continue aanwezigheid is belangrijk. Als je je momentum kwijtraakt, verspeel je de energie. Als je stilvalt, verlies je de durvers, de ondernemers.’

Lees hier de andere hoofdstukken:
Inleiding
1. Bekend en bemind
2. Ontwerpersdilemma’s
3. Continuïteit
4. Relaties met overheden
5. Financiën

Tekst: Marijke Bovens
Foto bovenaan: Stadslab Leiden

gerelateerd:

x
stadslabs
x
stad
001hoofd_th.jpg

Stadslabs zijn vrij maar niet ongebonden

Op dezelfde dag dat het Stimuleringsfonds de derde [http://stimuleringsfonds.nl/nl/subsidies/open_oproepen/open_oproep_stadslabs_samen_werken_aan_dorp_stad_en_land/ Open Oproep Stadslabs] uitschrijft,... meer >
stadstadslabs
StichtingNieuwenMeer2_th.jpg

Selectie Open Oproep Stadslabs

In september 2016 schreef het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie voor het derde achtereenvolgende jaar een Open Oproep uit gericht op Stadslabs. Onder de titel Samen werken aan dorp, stad en land w... meer >
stedenbouwstadgebiedsontwikkelingstadslabs
singelparkartistimpression_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs

Als je bedenkt dat een klein groepje gelijkgestemden, soms niet meer dan twee of drie, de eerste stap heeft gezet om een braakliggende terrein, een verwaarloosd gebouw of een veronachtzaamd probleem l... meer >
stadstadslabs
b5mvh9572kopieweb_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 2. Ontwerpersdilemma’s

Inspraak organiseren als het plan al klaar ligt – dat is niet des stadslabs. Elk stadslab besteedt veel tijd aan communicatie met alle betrokkenen bij een locatie of project. Zij komen niet te snel ... meer >
stadstadslabs
stadsklas_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 3. Continuïteit

De initiatiefnemers steken jarenlang veel vrije tijd in het project. Zij creëren min of meer hun eigen onvervangbaarheid. Ook omdat de successen vaak aan personen hangen, de spreekwoordelijke ‘gek... meer >
stadstadslabs
stadslabmaastricht278229web_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 4. Relaties met overheden

De relaties tussen stadslabs en gemeenten variëren van vreedzame coëxistentie via voorzichtige toenadering tot innige verstrengeling, waarbij de eerste soort vaker voorkomt dan de laatste. Dat is oo... meer >
stadstadslabs
pontgoudasfaltlores_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 5. Financiën

Gemene deler van deze stadslabs is dat ze een bijdrage (sommige tweemaal) hebben ontvangen van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie om hun initiatief van de grond te krijgen en/of verder te ontwi... meer >
stadstadslabs
droombreda_th.jpg

Interview met Alfred Arbouw, wethouder stadsontwikkeling Breda

Achtentachtig dromen heeft Stadslab Breda ontvangen op de oproep DroomBreda. Het was de eerste actie van dit stadslab, waar ook de gemeente aan deelneemt. Een interview met Alfred Arbouw, wethouder st... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
baankwartierlores_th.jpg

Interview met Mattijs van Ruijven, hoofd stedenbouw gemeente Rotterdam

Hoofd stedenbouw Mattijs van Ruijven van de Rotterdamse dienst Stadsontwikkeling ziet de lucht opklaren. ‘We gaan weer bouwen, maar anders dan voor de crisis meer samen met stadmakers.’ ... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
stadslabmaastricht208192web_th.jpg

Interview met Jos Simons, manager Ruimte van Maastricht

Het begon met een experiment in de stadsontwikkeling: Maastricht-LAB. Nu gaan ook ambtenaren in andere sectoren hun alledaagse werk meer inrichten volgens de stadslab-methode. Een interview met Jos Si... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
b5mvh8068kopieweb_th.jpg

Stadslabs nestelen zich tussen bewoners en bestuurders

Zo’n zestig ervaren en verse stadmakers wisselden onder leiding van Francien van Westrenen ervaringen uit op de derde kennisbijeenkomst voor stadslabs die het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie o... meer >
stadstadslabs
stadslabmaastricht218205_th.jpg

Interview met Albert Meijer, hoogleraar Publieke innovatie aan de Universiteit Utrecht

Albert Meijer is als hoogleraar verbonden aan het departement bestuur en organisatiewetenschap van de Universiteit Utrecht. Over de bijdrage van stadslabs aan de vitaliteit van steden zegt hij: ‘Exp... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
dakparkvogelvlucht04web_th.jpg

Interview met Justus Uitermark, socioloog en onderzoeker

Socioloog en onderzoeker Justus Uitermark heeft zich verdiept in het fenomeen zelforganisatie. Het is zowel een inspirerend ideaal als een grillig gegeven.... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
b5mvh3731web_th.jpg

Leren van experimenteren in stadslabs | ProeftuinNL

Tijdens het Stadsmakerscongres werd in de eerste sessie van het Stimuleringsfonds, onder leiding van Edwin van Uum (Bureau het Noordzuiden), inzicht gegeven in de experimentele praktijk van stadslabs.... meer >
stadstadslabs
b5mvh5041web_th.jpg

Ontwerpen aan de stad

Het middagprogramma van het Stimuleringsfonds tijdens het Stadmakerscongres stond in het teken van het ontwerpend onderzoek. Sinds geruime tijd ondersteunt het fonds deze onderzoeksvorm waarbij ontwer... meer >
stadstadslabs
b5mvh8522web_th.jpg

Dilemma’s van het stadmaken

Het is een zoekende, pittige maar enthousiasmerende dialoog: de samenwerking tussen de informele wereld van de stadslabs en de formele wereld van de gemeente, de overheid of liever: de instituties. In... meer >
stadstadslabs
goudaasfaltweb_th.jpg

Selectie Open Oproep Stadslabs - proeftuinen voor vernieuwing

Eind vorig jaar schreef het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie voor de vierde en tevens laatste keer een open oproep uit gericht op het ontwikkelen en verder professionaliseren van bestaande stadsl... meer >
stadstadslabs
005representatieveafbeelding_th.jpg

Stadslab Hoogkwartier

Het Hoogkwartier is onderdeel van de oostelijke binnenstad van Rotterdam en door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in 2013 uitgeroepen tot wederopbouwgebied van nationaal belang. Zeven jaar ge... meer >
stedenbouwsocial architectuur
005representatieveafbeelding_th.jpg

Stadslab Buiksloterham: Cirkels in de Wijk

De transformatie van het Amsterdamse industriegebied Buiksloterham naar een woon- en werkwijk is volop gaande. Deze gebiedsontwikkeling wordt gekenmerkt door een open bestemmingsplan, veel mogelijkhed... meer >
stedenbouwsocial architectuur
005representatieveafbeelding_th.jpg

Stadslab Maashaven

Het stadslab Maashaven is ontstaan vanuit de behoefte van ondernemers en initiatiefnemers aan de Maashaven Zuidzijde om de publieke ruimte langs de kade aan te pakken. Aanleiding daarvoor was het gebr... meer >
stedenbouwsocial architectuur
loader