stimuleringsfonds creatieve industrie

context

In 2014, 2015 en 2016 schreef het Stimuleringsfonds drie Open Oproepen uit, waarbij initiatiefnemers van stadslabs uitgenodigd werden voorstellen in te dienen voor het opzetten, dan wel doorontwikkelen en professionaliseren van initiatieven waarin stadmakers samen aan oplossingen voor urgente ruimtelijke opgaven werken. De drie Open Oproepen werden uitgezet binnen het programma Innovatieve Vormen van Opdrachtgeverschap.

Marijke Bovens ging in gesprek met diverse stadslabs en schreef in opdracht van het Stimuleringsfonds de tekst 'Reflectie op de praktijk van de stadslabs'.

Inleiding
1. Bekend en bemind
2. Ontwerpersdilemma’s
3. Continuïteit
4. Relaties met overheden
5. Financiën

singelparkartistimpression.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs

14 maart 2017
Als je bedenkt dat een klein groepje gelijkgestemden, soms niet meer dan twee of drie, de eerste stap heeft gezet om een braakliggende terrein, een verwaarloosd gebouw of een veronachtzaamd probleem leven in te blazen, dan besef je dat het een hele prestatie is om een stadslab* van de grond te krijgen en in de lucht te houden. Een briljant idee is één ding, het daadwerkelijk verwezenlijken vergt uithoudingsvermogen, energie en lef.
Door: Marijke Bovens

Niet zo gek dus dat het profiel van een succesvolle stadmaker leest als een psychiatrisch geval, zo veel tegenstrijdigheden in karakter en aanleg telt het: hij/zij is de spreekwoordelijke ‘gek’, de volhouder die tegen de klippen op blijft geloven in het project en iemand die tegelijk blijk geeft van realiteitszin. Hij/zij moet tactvol zijn en assertief, sociaal slim en eigenwijs, veel weten en niet gehinderd worden door veel kennis, ver vooruit kunnen kijken en zien welke kans er voor zijn/haar voeten ligt.

Verreweg de meeste stadslabs worden getrokken door professionals, vaak ontwerpers en communicatie- en organisatiedeskundigen. De (kleine) zelfstandige bureaus zijn in de meerderheid. Er zijn enkele stadslabs die door een groepje betrokken burgers worden gerund – dat wil zeggen dat er ook mensen met een ‘gewone’ baan tussen zitten. Uitzonderingen zijn de labs die in nauwe samenwerking met of zelfs op initiatief van gemeenten zijn opgericht: Maastricht is het bekendste voorbeeld, maar ook Almelo.

Wat al de stadmakers gemeen hebben, is dat zij om niet hun tijd, kennis en netwerk inzetten voor de gemeenschap. Waarom ze dat doen? Ze scheppen plezier in eigen initiatief. Ze willen iets doen. Niet praten, niet mijmeren, niet langs de kant blijven staan. Belangrijk is dat ze op eigen voorwaarden werken. Ze grijpen in het (stedelijk) landschap in en opereren zonder opdrachtgever, in vrijheid en onafhankelijkheid. Hun motieven zijn soms meer extern: zorgen over de gevolgen van de verschraling van de verzorgingsstaat, ergernis over verloedering. Soms meer intern: baan kwijt of te weinig opdrachten, maar wel ideeën over verbeteren van eigen buurt.

‘Stadslabs ontstaan niet vanuit de behoefte om een onderneming te voeren, een visie op te leggen, zeggenschap te krijgen of financieel gewin te behalen. Ze ontstaan vanuit de behoefte een stad of lokale context een stukje beter te maken.’ (Stadslab Roermond)



Het fenomeen kwam op gedurende de economische crisis, toen er ruimte was voor experiment. De stadslabs hebben deze vrije tijd volop benut en de meeste zijn het ‘speelkwartier’ zonder kleerscheuren doorgekomen, al is er hier en daar eentje te hard van de glijbaan gegleden of uit het klimrek gevallen.

De onderstaande 5 hoofdstukken zijn gebaseerd op de verslagen die stadslabs schreven om verantwoording af te leggen aan de subsidiegever, het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie. Daarnaast heb ik vele stadmakers telefonisch gesproken en heb ik hun verhalen gehoord op bijeenkomsten voor en over stadslabs. Op basis van al die informatie is hier een aantal dilemma’s geschetst die de stadslabs in diverse gedaanten en zwaarte zijn tegengekomen en is beschreven hoe ze deze tegemoet zijn getreden. Voor een groot deel betreft het dus een vorm van zelfreflectie. Veel vragen en dilemma’s gaan dan ook over techniek, over het hoe. Het ‘wat’ is in ieder geval voor de stadmakers zelf veel minder een probleem.

* Stadslabs is de term die het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie gebruikt voor de stadmakersprojecten die het ondersteunt. Stadmakers is de verzamelnaam van burgerinitiatieven die zich inzetten voor het verbeteren van de stad.

Lees hier de andere hoofdstukken:
1. Bekend en bemind
2. Ontwerpersdilemma’s
3. Continuïteit
4. Relaties met overheden
5. Financiën


Tekst: Marijke Bovens
Illustratie: Nicoline Heemskerk

gerelateerd:

x
stadslabs
x
stad
001hoofd_th.jpg

Stadslabs zijn vrij maar niet ongebonden

Op dezelfde dag dat het Stimuleringsfonds de derde [http://stimuleringsfonds.nl/nl/subsidies/open_oproepen/open_oproep_stadslabs_samen_werken_aan_dorp_stad_en_land/ Open Oproep Stadslabs] uitschrijft,... meer >
stadstadslabs
StichtingNieuwenMeer2_th.jpg

Selectie Open Oproep Stadslabs

In september 2016 schreef het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie voor het derde achtereenvolgende jaar een Open Oproep uit gericht op Stadslabs. Onder de titel Samen werken aan dorp, stad en land w... meer >
stedenbouwstadgebiedsontwikkelingstadslabs
stadslabnijmegenweb1_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 1. Bekend en bemind

Maak je bekend en wees zichtbaar. Dat is zo ongeveer de eerste opdracht voor een stadslab. Het is zaak de buitenwacht te overtuigen van jouw nut en noodzaak en dat is een forse krachtsinspanning. ... meer >
stadstadslabs
b5mvh9572kopieweb_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 2. Ontwerpersdilemma’s

Inspraak organiseren als het plan al klaar ligt – dat is niet des stadslabs. Elk stadslab besteedt veel tijd aan communicatie met alle betrokkenen bij een locatie of project. Zij komen niet te snel ... meer >
stadstadslabs
stadsklas_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 3. Continuïteit

De initiatiefnemers steken jarenlang veel vrije tijd in het project. Zij creëren min of meer hun eigen onvervangbaarheid. Ook omdat de successen vaak aan personen hangen, de spreekwoordelijke ‘gek... meer >
stadstadslabs
stadslabmaastricht278229web_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 4. Relaties met overheden

De relaties tussen stadslabs en gemeenten variëren van vreedzame coëxistentie via voorzichtige toenadering tot innige verstrengeling, waarbij de eerste soort vaker voorkomt dan de laatste. Dat is oo... meer >
stadstadslabs
pontgoudasfaltlores_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 5. Financiën

Gemene deler van deze stadslabs is dat ze een bijdrage (sommige tweemaal) hebben ontvangen van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie om hun initiatief van de grond te krijgen en/of verder te ontwi... meer >
stadstadslabs
droombreda_th.jpg

Interview met Alfred Arbouw, wethouder stadsontwikkeling Breda

Achtentachtig dromen heeft Stadslab Breda ontvangen op de oproep DroomBreda. Het was de eerste actie van dit stadslab, waar ook de gemeente aan deelneemt. Een interview met Alfred Arbouw, wethouder st... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
baankwartierlores_th.jpg

Interview met Mattijs van Ruijven, hoofd stedenbouw gemeente Rotterdam

Hoofd stedenbouw Mattijs van Ruijven van de Rotterdamse dienst Stadsontwikkeling ziet de lucht opklaren. ‘We gaan weer bouwen, maar anders dan voor de crisis meer samen met stadmakers.’ ... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
stadslabmaastricht208192web_th.jpg

Interview met Jos Simons, manager Ruimte van Maastricht

Het begon met een experiment in de stadsontwikkeling: Maastricht-LAB. Nu gaan ook ambtenaren in andere sectoren hun alledaagse werk meer inrichten volgens de stadslab-methode. Een interview met Jos Si... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
b5mvh8068kopieweb_th.jpg

Stadslabs nestelen zich tussen bewoners en bestuurders

Zo’n zestig ervaren en verse stadmakers wisselden onder leiding van Francien van Westrenen ervaringen uit op de derde kennisbijeenkomst voor stadslabs die het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie o... meer >
stadstadslabs
stadslabmaastricht218205_th.jpg

Interview met Albert Meijer, hoogleraar Publieke innovatie aan de Universiteit Utrecht

Albert Meijer is als hoogleraar verbonden aan het departement bestuur en organisatiewetenschap van de Universiteit Utrecht. Over de bijdrage van stadslabs aan de vitaliteit van steden zegt hij: ‘Exp... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
dakparkvogelvlucht04web_th.jpg

Interview met Justus Uitermark, professor sociologie aan de UvA

Socioloog Justus Uitermark heeft zich verdiept in het fenomeen zelforganisatie. Het is zowel een inspirerend ideaal als een grillig gegeven.... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
SGRWsamenwerkingenmei11024x880_th.jpg

Expositie voor schonere lucht

De Rotterdamse ’s-Gravendijkwal is een van de slechtste straten in Nederland qua gemeten luchtkwaliteit, door de grote hoeveelheid verkeer die dagelijks door de straat komt. Op 30 oktober 2015 opent... meer >
stadstadslabs
006representatieveafbeelding_th.jpg

M3H: Een netwerk van circulaire monumenten

In dit project bundelen de ontwerpers en onderzoekers van M3H architecten, HOSPER, Remco Rolvink, Carmela Bogman en GIDZ hun krachten om te onderzoeken hoe kloosters, kastelen en hoeven in de steden B... meer >
stadcirculaire economie
006representatieveafbeelding_th.jpg

Wijkecologie Wildeman - The Beach

The Beach, Dp-a, Amsterdam Smart City en Michiel Schwarz/Sustainism Lab nemen gezamenlijk initiatief om te onderzoeken hoe ontwerpen voor een ‘wijkeconomie gericht op delen’ kan bijdragen aan de c... meer >
stadcirculaire economie
oostendeweb_th.jpg

De Stadsklas neemt je mee op expeditie

Wat zie je als je met een kunstenaar door Oostende loopt? Hoe krijg je een onbenut stukje grond tussen twee flatgebouwen in Brussel op de politieke agenda? En wat kun je leren over gemeenschapsvorming... meer >
stadgebiedsontwikkeling
006representatieveafbeelding_th.jpg

Circulair Buiksloterham - Delva Landscape Architects

Buiksloterham in Amsterdam Noord ontwikkelt zich van monofunctioneel industriegebied naar bruisend nieuw stadsdeel. Delva Landscape Architects, Metabolic en studioninedots zien potentie om deze ontwik... meer >
stadcirculaire economie
stek_th.jpg

Coöperatie STEK - Stadslab Luchtkwaliteit, Rotterdam

De Rotterdamse ‘s-Gravendijkwal is na de Haagse Javastraat Nederlands slechtste straat qua gemeten luchtkwaliteit. Plannen om de weg te overkappen, en zo de leef- en verblijfskwaliteit voor omwonend... meer >
stadslabs
013BureauhetNoordzuiden5_th.jpg

Herverkaveling die de stad beter en mooier maakt

In het project ‘Ontwerpen aan stedelijke herverkaveling’ onderzoekt Het Noordzuiden samen met de Radboud Universiteit Nijmegen en het Kadaster de kansen om stedelijke herverkaveling te gebruiken v... meer >
stad
loader