stimuleringsfonds creatieve industrie

context

Het Stimuleringsfonds werkt aan een lerende community van stadslabs, vanuit het programma Innovatieve Vormen van Opdrachtgeverschap.

Freelance journalist Marijke Bovens interviewde in opdracht van het Stimuleringsfonds een aantal lokale bestuurders over het nieuwe stad-maken.

Lees ook:

Interview met Alfred Arbouw, wethouder stadsontwikkeling Breda
Interview met Albert Meijer, hoogleraar Publieke innovatie aan de Universiteit Utrecht
Interview met Mattijs van Ruijven, hoofd stedenbouw gemeente Rotterdam
Interview met Jos Simons, manager Ruimte van Maastricht

dakparkvogelvlucht04web.jpg

Interview met Justus Uitermark, professor sociologie aan de UvA

6 augustus 2017
Socioloog Justus Uitermark heeft zich verdiept in het fenomeen zelforganisatie. Het is zowel een inspirerend ideaal als een grillig gegeven.
‘Het middenveld wordt steeds dynamischer, vluchtiger.’ De twee termen die wetenschappelijk onderzoeker Justus Uitermark gebruikt, verraden direct dat je deze ontwikkeling positief dan wel pessimistisch kunt opvatten.

De vaart in het vroeger zo stabiele middenveld wordt teweeggebracht door twee nauw met elkaar verknoopte verschuivingen. De een is van financiële aard: de overheid kiest in toenemende mate voor incidentele projectsubsidies in plaats van structurele subsidies. De ander van maatschappelijke aard: je ziet in het middenveld het zwaartepunt verschuiven van organisaties naar initiatieven.

In de stadsontwikkeling zijn beide fenomenen redelijk vertrouwd. ‘Financiering via aanjaag- en opstartsubsidies passen bij de wereld van architecten en ontwerpers. Zij doen voortdurend mee aan prijsvragen en zijn gewend aan werken op projectbasis’, zegt Uitermark. ‘Deze vorm van financiering brengt zeker dingen in beweging. Ambtenaren en buurt zijn blij met positieve aandacht.
Maar er is ook een negatief aspect. De politieke angel verdwijnt uit het middenveld als er alleen ondernemers zijn die hun meerwaarde willen bewijzen. Je hebt stevige organisaties nodig die opkomen voor hun leden en hun legitimiteit en financiële basis vinden in lidmaatschappen. Voor sommige zaken heb je simpelweg langdurige aandacht nodig, en ook de overheid.

‘Zelforganisatie is bijzonder gelaagd. Er is altijd een harde kern, of het nu een vakbond betreft, een groep hackers, of een stadslab.’


presenteren
‘De gedachte is dat initiatieven na aanvankelijke steun op eigen benen kunnen staan. In ons onderzoek zien we terug dat het meestal niet zo werkt. We zien dat projecten en initiatiefnemers opeenvolgende, kortlopende subsidies of contracten aaneenrijgen. Dat betekent dat veel energie gaat zitten in de aanvragen. Elk initiatief moet zichzelf voortdurend presenteren aan de buitenwereld. Bij iedere nieuwe financiële ronde moet je laten zien dat je die injectie verdient. In zekere zin hangt ook je bestaan en je gevoel van eigenwaarde ervan af. Veel ruimte voor kritiek of reflectie is er niet.’
Kortom, het gaat altijd fantastisch, want anders gaat het helemaal niet. ‘Er heerst’, zo formuleert Uitermark, ‘een chronisch optimisme’, omdat initiatieven zich voortdurend moeten bewijzen aan de buitenwereld. Voor organisaties met solide financiële positie en een achterban is die noodzaak minder urgent.’

goede marketing
Burgerinitiatieven en stadslabs hebben een goede pers. Qua marketing zit het wel goed. Toch is het ook duidelijk dat initiatieven vaak niet de hele buurt bereiken.
Uitermark: ‘Zelforganisatie is bijzonder gelaagd. Er is altijd een harde kern, of het nu een vakbond betreft, een groep hackers, of een stadslab. Dit zijn de initiatiefnemers, de mensen die er samen voor gaan. Om deze harde kern vormt zich een binnenschil van goede bekenden en toegewijde supporters. Bij grote initiatieven groeit hier nog een buitenschil omheen, een achterban van bezoekers of andere van afstand betrokkenen. Vaak is de groep initiatiefnemers homogeen en hecht. Die groep probeert dan vaak wel het initiatief opener en diverser te maken, maar dat kan ten koste gaan van het gevoel van eigenaarschap en verwantschap. Ik heb de indruk dat nu vaak te hoge eisen worden gesteld aan initiatieven: ze moeten gedreven worden door gedeelde passie, maar ook representatief zijn.’

‘Ik heb de indruk dat nu vaak te hoge eisen worden gesteld aan initiatieven: ze moeten gedreven worden door gedeelde passie, maar ook representatief zijn.’


lange adem
In de lange termijn schuilt waardering. ‘Het helpt als je het vooruitzicht hebt dat als je het goed doet je plek beklijft. Stadslabs doen in feite een durfinvestering in een plek. Het is kwalijk als een initiatief met warmte ontvangen wordt, maar te maken krijgt met kilheid als ze daadwerkelijk iets vragen.’
De projectfinanciering ontbeert een lange adem, het creëert een permanente conditie van tijdelijkheid en lokaliteit. Hij ervaart het zelf in de praktijk van financiering van wetenschappelijk onderzoek. ‘Ik word afgerekend door subsidiegevers op wat ik als resultaat beloofd had. Maar misschien heb ik in die jaren onderzoek betere dingen gevonden. Het lineaire afrekenmechanisme doet geen recht aan de grote dynamiek in het verloop van een project.’

Dynamiek die ook de stadslabs tekent. Uitermark verwijst naar het voorbeeld van het Dakpark op het platte dak van Bigshops aan de Rotterdamse Vierhavenstraat. Vijftien jaar hebben bewoners geïnvesteerd in dit duurzame park en dan dient McDonald’s zich aan. De hamburgergigant mag een vestiging in de bedrijfsruimte onder het park openen. De dakmakers protesteren: dit druist in tegen het ideaal van het groene dak.
Over dynamiek gesproken. Hier valt een dubbel pragmatisme op: de overheid heeft weinig boodschap aan het karakter van het dakpark als zich een opportunity voordoet. De dakmakers slagen er in de ‘schade’ te beperken (één schoorsteen door hun dak in plaats van drie) en knopen vervolgens relaties aan met de uitbater. ‘Genoeg hier over’, schrijven zij op de website. ‘Nu bedenken wat de McDonald’s en wij in de zomer voor elkaar kunnen gaan betekenen.’

Tekst: Marijke Bovens
Foto: Dakpark Rotterdam door Frank Hanswijk

gerelateerd:

x
stad
x
stadslabs
x
gebiedsontwikkeling
StichtingNieuwenMeer2_th.jpg

Selectie Open Oproep Stadslabs

In september 2016 schreef het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie voor het derde achtereenvolgende jaar een Open Oproep uit gericht op Stadslabs. Onder de titel Samen werken aan dorp, stad en land w... meer >
stedenbouwstadgebiedsontwikkelingstadslabs
droombreda_th.jpg

Interview met Alfred Arbouw, wethouder stadsontwikkeling Breda

Achtentachtig dromen heeft Stadslab Breda ontvangen op de oproep DroomBreda. Het was de eerste actie van dit stadslab, waar ook de gemeente aan deelneemt. Een interview met Alfred Arbouw, wethouder st... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
baankwartierlores_th.jpg

Interview met Mattijs van Ruijven, hoofd stedenbouw gemeente Rotterdam

Hoofd stedenbouw Mattijs van Ruijven van de Rotterdamse dienst Stadsontwikkeling ziet de lucht opklaren. ‘We gaan weer bouwen, maar anders dan voor de crisis meer samen met stadmakers.’ ... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
stadslabmaastricht208192web_th.jpg

Interview met Jos Simons, manager Ruimte van Maastricht

Het begon met een experiment in de stadsontwikkeling: Maastricht-LAB. Nu gaan ook ambtenaren in andere sectoren hun alledaagse werk meer inrichten volgens de stadslab-methode. Een interview met Jos Si... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
stadslabmaastricht218205_th.jpg

Interview met Albert Meijer, hoogleraar Publieke innovatie aan de Universiteit Utrecht

Albert Meijer is als hoogleraar verbonden aan het departement bestuur en organisatiewetenschap van de Universiteit Utrecht. Over de bijdrage van stadslabs aan de vitaliteit van steden zegt hij: ‘Exp... meer >
stadgebiedsontwikkelingstadslabs
oostendeweb_th.jpg

De Stadsklas neemt je mee op expeditie

Wat zie je als je met een kunstenaar door Oostende loopt? Hoe krijg je een onbenut stukje grond tussen twee flatgebouwen in Brussel op de politieke agenda? En wat kun je leren over gemeenschapsvorming... meer >
stadgebiedsontwikkeling
001hoofd_th.jpg

Stadslabs zijn vrij maar niet ongebonden

Op dezelfde dag dat het Stimuleringsfonds de derde [http://stimuleringsfonds.nl/nl/subsidies/open_oproepen/open_oproep_stadslabs_samen_werken_aan_dorp_stad_en_land/ Open Oproep Stadslabs] uitschrijft,... meer >
stadstadslabs
StimuleringsfondsVrijdagHannekeWetzer1_th.jpg

Verslag bijeenkomst Proeftuin Eindhoven

Vernieuwen met beleid Stadslabs poppen op in steeds meer steden, mede met steun van het Stimuleringsfonds. Samen met het VPRO Medialab en Baltan Laboratories organiseerde het fonds op 23 oktober ti... meer >
regiogebiedsontwikkelingstadslabs
SiebeSwartNieuwbouwwijkNoorderplassen_th.jpg

Stimuleringsfonds lanceert nieuw Erfgoed en Ruimte ontwerpprogramma

Op een duurzame manier het verleden met het heden verbinden: dat is het uitgangspunt van het Erfgoed en Ruimte ontwerpprogramma (2017-2018). Met dit nieuwe programma geeft het Stimuleringsfonds Creati... meer >
stadregiocirculaire economiegebiedsontwikkelingtuin en landschap
singelparkartistimpression_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs

Als je bedenkt dat een klein groepje gelijkgestemden, soms niet meer dan twee of drie, de eerste stap heeft gezet om een braakliggende terrein, een verwaarloosd gebouw of een veronachtzaamd probleem l... meer >
stadstadslabs
stadslabnijmegenweb1_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 1. Bekend en bemind

Maak je bekend en wees zichtbaar. Dat is zo ongeveer de eerste opdracht voor een stadslab. Het is zaak de buitenwacht te overtuigen van jouw nut en noodzaak en dat is een forse krachtsinspanning. ... meer >
stadstadslabs
b5mvh9572kopieweb_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 2. Ontwerpersdilemma’s

Inspraak organiseren als het plan al klaar ligt – dat is niet des stadslabs. Elk stadslab besteedt veel tijd aan communicatie met alle betrokkenen bij een locatie of project. Zij komen niet te snel ... meer >
stadstadslabs
stadsklas_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 3. Continuïteit

De initiatiefnemers steken jarenlang veel vrije tijd in het project. Zij creëren min of meer hun eigen onvervangbaarheid. Ook omdat de successen vaak aan personen hangen, de spreekwoordelijke ‘gek... meer >
stadstadslabs
stadslabmaastricht278229web_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 4. Relaties met overheden

De relaties tussen stadslabs en gemeenten variëren van vreedzame coëxistentie via voorzichtige toenadering tot innige verstrengeling, waarbij de eerste soort vaker voorkomt dan de laatste. Dat is oo... meer >
stadstadslabs
pontgoudasfaltlores_th.jpg

Reflectie op de praktijk van de stadslabs - 5. Financiën

Gemene deler van deze stadslabs is dat ze een bijdrage (sommige tweemaal) hebben ontvangen van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie om hun initiatief van de grond te krijgen en/of verder te ontwi... meer >
stadstadslabs
006UrhahnUrbanDesign4_th.jpg

Urhahn: Nieuwe vormen van binnenstedelijke transformatie

Omdat de stad van de toekomst voor het grootste gedeelte reeds bestaat richt Urhahn zich in dit onderzoek op de transformatie van binnenstedelijke gebieden. Vanuit de filosofie van de spontane stad wo... meer >
stadgebiedsontwikkeling
01GRAFISCHETABELpresentatietabellenRijks_th.jpg

Monumenten als aanjager voor maatschappelijke gebiedsontwikkeling - Crimson

In dit voorstel wordt een maatschappelijke vorm van gebiedsontwikkeling onderzocht, waarbij de herbestemming van cultureel erfgoed, nieuwe financieringsmogelijkheden en het ontstaan van nieuwe collect... meer >
stadgebiedsontwikkeling
024PopUpCity5_th.jpg

Merkstedenbouw - Pop-Up City

stadgebiedsontwikkeling
b5mvh8068kopieweb_th.jpg

Stadslabs nestelen zich tussen bewoners en bestuurders

Zo’n zestig ervaren en verse stadmakers wisselden onder leiding van Francien van Westrenen ervaringen uit op de derde kennisbijeenkomst voor stadslabs die het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie o... meer >
stadstadslabs
strategiewijzer201511138zesstrategieenwe_th.jpg

Urhahn:Zes strategieën voor gebiedsontwikkeling nieuwe stijl

De vertrouwde rolverdelingen en manieren van werken bij stedelijke gebiedsontwikkeling zijn in de afgelopen jaren achterhaald geraakt. Ontwikkeling van stedelijke gebieden vraagt nu om veel meer flexi... meer >
stadgebiedsontwikkeling
loader