stimuleringsfonds creatieve industrie
Ghana1.jpg

Urban Labs - van plan naar implementatie

13 oktober 2016
In 2015 startte UN-Habitat en het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie een samenwerking op waarbij 20 ontwerpers de kans kregen om samen met partners in vijf Urban Labs te werken aan opgaven in Accra (Ghana), Mexico City (Mexico), Yangon (Myanmar), Gaza (Palestina) en Tacloban (de Filipijnen). De architectuurbiënnale in Venetië met als thema ‘Reporting from the Front’ was de aangewezen plek om een expertmeeting te organiseren waar betrokken ontwerpers, stakeholders van de verschillende projecten (m.u.v. Gaza) en sleutelfiguren van UN-Habitat ervaringen uitwisselden en de next steps van de projecten verkenden. Halverwege het jaar dat het Urban Labs traject loopt, rijst nu de vraag hoe samen met lokale stakeholders de stap te maken van plan naar implementatie. Een lastige opgave in gebieden waar de geografische ligging en de klimatologische omstandigheden niet altijd gunstig zijn en die van doen hebben met complexe politieke, juridische en economische omstandigheden. Ondanks de complexiteit van de opgaven hebben de ontwerpteams zich met enorme gretigheid op de verschillende opgaven gestort, waardoor er in een half jaar tijd al heel veel is bereikt.
Een verslag van Marieke Berkers tijdens de Expertmeeting Urban Labs op 31 mei 2016 in Venetië.

Druk op de stad
Een van de grote uitdagingen wereldwijd op dit moment is de enorme druk op de stad. Steeds meer mensen willen wonen in steden met vaak als gevolg een ongebreideld, razendsnel en ongepland proces van verstedelijking. Als er al plannen bestaan voor deze gebieden zijn ze vaak re-actief van aard. Bovendien kun je niet alles oplossen met tekenen. Maar veelal is er te weinig oog voor de fase van uitvoer. Daarom ligt de focus van de Urban Labs op implementatie. Er is naast planning en ontwerp veel aandacht voor wetgeving en financiële instrumenten. Plannen die kans van slagen hebben zijn gericht op een waarde-genererend proces. De ambitie daarbij is te streven naar compacte, geïntegreerde en verbonden steden, die bestand zijn tegen klimaatverandering.
Myanmar.jpg

Ook voor de vijf steden waar de ontwerpteams aan werkten geldt dat ze de komende decennia grote stromen nieuwe bewoners kunnen verwachten, vaak weinig bemiddelde mensen. Deze groei gaat in de meeste steden in zo’n hard tempo dat de ontwikkeling voor ontwerpers, planners en overheid amper bij te benen is. In Accra bijvoorbeeld zal in de komende 30 jaar de stad van een radius van 10 kilometer uitdijen tot een stedelijke agglomeratie met een radius van 60 kilometer. De bevolking zal groeien van 2,5 miljoen inwoners naar een inwonertal van 4,2 in 2020. Het gebied Ningo Prampram moet een gedeelte van de groei opvangen. Daarom initieerde UN-Habitat hier een National Priority Project. In Myanmar is eenzelfde soort ontwikkeling gaande. Nadat in het land de afgelopen jaren sociale en politieke vernieuwingen plaatsvonden is nu voor zo’n 200 steden een grote groei voorzien. Een van de wijken van de hoofdstad Yangon, Htantabin, moet plek gaan bieden voor zo’n 2,4 tot 2,7 miljoen nieuwe inwoners.

Ghana3.jpg
Raamwerk

Hoewel steden als Accra en Yangon in velerlei opzichten zeer van elkaar verschillen zijn de problemen rondom verstedelijkingsvraagstukken vaak generiek van aard. Voor zowel Accra als voor Yangon geldt dat er gebrek is aan capaciteit, middelen en data om de groei nauwkeurig gepland en geordend voor elkaar te krijgen. Het maken van een gedetailleerd en definitief ontwerp voor een nieuwe stad of wijk is daarom onrealistisch. Het vernieuwen van wetgeving of genereren van middelen voor ontwikkelingen voorafgaand aan de groei is niet mogelijk vanwege de snelheid van de groei. In Myanmar is een nieuwe wetgeving voor planning in de maak. Maar in de tussentijd is de druk op de steden ongekend groot. Een goed plan heeft tijd nodig. Maar die tijd is er niet altijd. Leren door te doen, is daarom het motto in Myanmar. Daarom richten de Urban Labs zich op het ontwerpen van een raamwerk dat stevig is, maar tegelijkertijd ruimte geeft aan een flexibele invulling.

Myanmar2.jpg

Hoe zorg je ervoor dat stedelijk ontwerp geen template wordt, als projecten in aanpak erg veel op elkaar lijken? Daarvoor is het belangrijk te kijken welke problemen specifiek voor een bepaald gebied spelen. Een raamwerk kan ontworpen worden zodat het anticipeert op lokale, soms toekomstige vraagstukken. Zo kampt Htantabin met een risico op overstromingen, verkeerscongestie, is de watervoorziening onvoldoende op orde en vindt (illegale) speculatie van land plaats. In plaats van te focussen op de afzonderlijke problemen kunnen ze met behulp van een overall masterplan in samenhang worden aangepakt. Eenzelfde aanpak geldt voor Accra. Ook Ningo Prampram ligt in een gevarenzone voor overstromingen en daar kan in een masterplan op worden geanticipeerd. In Mexico City ligt een verdichtingsopgave. Deze moet uitkomst bieden aan de alsmaar uitdijende, steeds minder bereikbare en almaar meer vervuilde stad. Hier kan een economisch-juridische vernieuwing die al gepland staat als motor gaan functioneren om ook ruimtelijk meer kwaliteiten voor elkaar te krijgen. Door werk met werk te maken koppel je slim een aantal (bestaande) ambities aan elkaar. Dat helpt bij het houden van snelheid in het ontwikkelproces. Het team van Mexico kijkt bijvoorbeeld naar de huidige regelgeving en onderzoekt welke ontwikkelstrategie daar het beste bij aansluit.

Voor alle cases geldt dat ontwerpen aan de openbare ruimte geldt als prioriteit. Het team dat werkt aan Accra is het meest expliciet bij het geven van invulling aan deze ambitie. Normaal gesproken investeren investeerders in woningen, maar in Accra is het plan opgezet vanuit gedeelde ruimten en voorzieningen. Zo zullen investeerders geprikkeld worden juist hierin te investeren. Het zal bijdragen in het creëren van inclusieve steden waarin de verbetering van bereikbaarheid er bijvoorbeeld voor kan zorgen dat bewoners dicht bij hun werk wonen of dat voor alle jongeren goed onderwijs voorhanden is.

Palestina1.jpg
Check on the ground

Volgens het ontwerpteam van Ghana is het zaak te zoeken naar een goede balans: het maken van een stevig raamwerk en het doen van een check on the ground. Het werken met lokale partijen en organisaties levert specifieke kennis op die gebruikt kan worden in de planningsfase en de fase van implementatie. Het team dat aan de case in de Filipijnen werkt was in eerste instantie gericht op het plannen en ontwerpen van de wederopbouw die na tyfoon Yolanda in 2013 van groot belang is. Maar tijdens een veldbezoek zag het team dat er al een grote hoeveelheid projecten voor bijvoorbeeld woningbouw en infrastructuur was opgestart. In plaats van starten bij nul is het daarom nu zaak de lopende projecten in betere samenhang met elkaar te organiseren. Het team geeft met name advies en richt zich daarbij op de stad Tacloban. Deze stad groeit met veel aanwas van mensen die het platteland verlaten, ondanks het feit dat hij is gesitueerd in een risicogebied voor tyfoons. 42 van de 138 wijken in deze stad kunnen zo’n 20 tyfoons per jaar verwachten. De aanpak in het veld aan opgaven te werken heeft als voordeel dat lokale planners mee kunnen werken en zo hun vaardigheden en methodiek trainen. Juist in landen waar ervaring in planning en ontwerp ontbreekt genereert deze wijze van werken mogelijkheden tot kennisvermeerdering. UN-Habitat heeft daarom bijvoorbeeld ook in Myanmar de trainingsdoelstelling expliciet een plek gegeven in het ontwerpproces.

Filipijnen2.jpg
Implementatie

Enkel ontwerpen leidt echter niet tot uitvoer van projecten. Executive Director van UN-Habitat, Dr. Joan Clos, benadrukte tijdens de expertmeeting dat het verkrijgen van politiek draagvlak voor implementatie essentieel is. Verschillende cases laten zien dat in de stap naar uitvoer opereren op nationaal niveau vaak nodig is. In Ghana bijvoorbeeld bleek na gesprekken met lokale stakeholders dat het betrekken van locals tot en met de president essentieel is voor de slagingskans van het project. Dat een goed stedenbouwkundig plan of masterplan kan zorgen voor economische en sociale meerwaarde van een gebied is niet voor iedereen vanzelfsprekend. De kracht van het ontwerp speelt dus een belangrijke rol in het proces van planning naar implementatie. Evenzo belangrijk is de wijze waarop je als ontwerper in verschillende domeinen zoals de politiek, het beleid en de vastgoed-wereld je strategie overbrengt en het belang communiceert over het toevoegen van waarde in het proces van verstedelijking.

Het werken in een participatory proces, een proces waarin zoveel mogelijk stakeholders zijn betrokken, is daarom een belangrijk basisprincipe voor de Urban Labs. Deze methodiek kan zelfs in gebieden waar conflicten structureel zijn, zoals Gaza in Palestina, leiden tot vruchtbare resultaten. Hier richtte het Urban Lab zich op Khuza'a, een gebied dat de internationale gemeenschap bij planning voor wederopbouw veelal links liggen. Het is er zowel lastig werken vanwege het Hamas leiderschap, als ook door de extreme restricties die zijn opgelegd door Israël. Een partij als UN-Habitat is cruciaal als partner om in zo’n gebied wederopbouw voor elkaar te krijgen. In Khuza'a zijn de lokale partners al heel ver met het maken van plannen. Ze hebben hier juist veel behoefte aan een strategie voor de uitvoer ervan. Mensen wonen vaak in tijdelijke onderkomens of in huizen die na gevechten tot ruïne zijn geworden. Tegelijkertijd groeit de gemeenschap gestaag vanwege de komst van vluchtelingen uit gebieden in Palestina waar de strijd oplaait. Onder het motto ‘Build Back Better’ wordt nu getracht een masterplan te maken dat robuust genoeg is om logistieke problemen en gebrek aan middelen het hoofd te bieden. De urgente behoefte aan meer kwaliteit van wonen en leven zorgt ervoor dat lokale partijen juist graag willen participeren.

VeniceArchitectureBiennale2016endorsesUN.png
Reporting from the Front

De stap van plan naar implementatie voor alle projecten van de Urban Labs is nog geen gelopen race. Het stempel UN-Habitat, dat de Urban Labs mogen dragen, helpt deuren te openen op hoog politiek niveau. Door van begin af aan in te zetten op een open en participatief proces en naast tekenen ook juridische en financiële instrumenten te ontwikkelen wordt van meet af aan op implementatie aangestuurd. Timing is hierbij een belangrijk element. De methodiek van de labs heeft daardoor meer kans van slagen en als voorbeeldstellend te worden bij aanpak van gelijke opgaven in de landen waar de teams nu aan de slag zijn.

Juist daarom was het zo belangrijk om de tussenresultaten en ervaringen te delen op de Biënnale in Venetië. De opgaven en methodiek van de Urban Labs sluiten nauw aan op de thematiek van deze editie van de biënnale, waarin directeur Alejandro Aravena de rol van de architect onderzoekt in de opgave de leefomstandigheden te verbeteren van mensen van over de gehele wereld. Het gaat hem met name om gebieden waar omstandigheden extreem zijn vanwege onder meer politieke, klimatologische en economische omstandigheden - gelijk de gebieden waar de Urban Labs werkzaam zijn. ‘Reporting from the Front' vond derhalve letterlijk plaats tijdens de expertmeeting en het onderzoek naar de rol en de positie van de architect in dergelijke cases werd in de meeting met behulp van concrete voorbeelden bevraagd en gedefinieerd. Voor alle projecten geldt dat de taak van de ontwerper voorbij gaat aan het (her)definiëren van een opgave, vergaren van kennis en maken van een ontwerpvoorstel. In de labs zijn de ontwerpers juist genoodzaakt positie te verwerven in andere domeinen die in kwetsbare gebieden naast het ontwerpwerk vaak een cruciale rol spelen in een proces naar implementatie, zoals politiek, rechtspraak, defensie en beleid. De nieuwe kennis die ervaringen op dit gebied opleverde werd in Venetië uitvoerig besproken en gedeeld. De labs vroegen de ontwerpers daarnaast om een grote mate van opportuniteit, flexibiliteit en doorzettingsvermogen. Zo maakte het team in Ghana gedurende het afgelopen half jaar een opvallende transformatie door. Het stelde zich in het begin van het proces wat terughoudend op, vanwege de complexiteit en grootschaligheid van de opgave. Gedurende het project groeide echter de kennis en de vertrouwdheid met de wijze van werken, waardoor de ontwerpers uiteindelijk samen met de stakeholders een voorstel voor de lokatie maakten waar ze, juist vanuit hun rol als ontwerpers, met veel vertrouwen achter staan. De uitwisseling van ervaringen omtrent de positionering en verbreding van het ontwerpvak zorgde voor verdieping en verbreding van kennis, zowel bij de betrokken ontwerpers als bij UN-Habitat en de lokale stakeholders van de verschillende projecten. Deze kennisdeling en kennisvermeerdering op globaal niveau zorgt er vervolgens ook voor dat projecten elders in de wereld waar urgente vraagstukken spelen in complexe omstandigheden meer kans van slagen krijgen.

Bekijk hier de vijf teams die geselecteerd zijn in het kader van deze samenwerking.

Palestina2.jpg

gerelateerd:

x
un-habitat
x
stedenbouw
ChasingtheIndianDreamfotoBasLosekoot_th.jpg

Wat is er smart aan India’s 100 smart cities?

In minder dan tien jaar wil India honderd smart cities uit de grond stampen. Langs grote snelwegcorridors komen nieuwe megasteden van ongekende omvang. Hoe gaan die steden eruitzien en wat wordt eigen... meer >
stedenbouwinternationaal
PetersenHansStakelbeekweb_th.jpg

Scherpe analyse van wederopbouw in Afghanistan

Nederland heeft er honderden projecten gerealiseerd: scholen, wegen, klinieken, moskeeën, bruggen, markten, fabrieken. Bij de wederopbouwmissie in Afghanistan is ontzettend veel gebouwd. ‘Vermomd... meer >
stedenbouwgebiedsontwikkelingarchitectuurinternationaal
IABR2016expo1_th.jpg

Werken aan de stad van morgen | IABR 2016

Het was alweer de zevende editie: in 2016 was het thema van de Internationale Architectuur Biennale Rotterdam ‘The Next Economy’. Op de manifestatie en in de aanloop ernaartoe ging het over de rel... meer >
stadregiocirculaire economiegebiedsontwikkelinginternationaal
01NewFarmsforExpo_th.jpg

Milaan boerderijstad

Milaan is de stad van design en fashion. Toch heeft de hoofdstad van Lombardije ook een rijke agrarische geschiedenis: middenin woonwijken vind je er nog oude boerderijen. Afgelopen zomer zocht een in... meer >
stedenbouw
StichtingNieuwenMeer2_th.jpg

Selectie Open Oproep Stadslabs

In september 2016 schreef het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie voor het derde achtereenvolgende jaar een Open Oproep uit gericht op Stadslabs. Onder de titel Samen werken aan dorp, stad en land w... meer >
stedenbouwstadgebiedsontwikkelingstadslabs
stadslabsluchtkwaliteit2_th.jpg

Open Oproep Stadslabs – Samen werken aan dorp, stad en land

Het Stimuleringsfonds nodigt lokale overheden, culturele instellingen, maatschappelijke organisaties en collectieven van bewoners, ondernemers, ontwerpers en andere ruimtelijk professionals uit om voo... meer >
stedenbouwstadgebiedsontwikkeling
KarresBrands01_th.jpg

Voorbij de Winkelstraat

In toenemende mate worden grote hoeveelheden data ingezet om inzicht te krijgen in de werking van de stad. Karres+Brands is overtuigd dat de ontwerper binnen deze ontwikkelingen een cruciale rol kan s... meer >
stedenbouwstadgebiedsontwikkeling
ideascity11_th.jpg

Hoe haal je een stad uit het slop? | IdeasCity think tank

Een creatief laboratorium waarin mensen uit verschillende landen, culturen en vakgebieden samen op zoek gaan naar een nieuwe aanpak van problemen in de stad. Zo omschrijft architect Afaina de Jong Ide... meer >
stedenbouwarchitectuur
INPOStimuleringsfondsExhibition1_th.jpg

Talent Exhibition Stimuleringsfonds hit DDW

De opening van de Talent Exhibition [i]In No Particular Order[/i] van het Stimuleringsfonds tijdens de Dutch Design Week was een groot succes. Ook trok de tentoonstelling met werk van talenten uit de ... meer >
stedenbouwmodesocial
StimuleringsfondsVrijdagHannekeWetzer1_th.jpg

Verslag bijeenkomst Proeftuin Eindhoven

Vernieuwen met beleid Stadslabs poppen op in steeds meer steden, mede met steun van het Stimuleringsfonds. Samen met het VPRO Medialab en Baltan Laboratories organiseerde het fonds op 23 oktober ti... meer >
regiogebiedsontwikkelingstadslabs
towards2050_th.jpg

Towards 2050 | Beijing Design Week 2013

Towards 2050 van bureau Venhoeven CS brengt Nederlandse en Chinese professionals op het gebied van stedelijke ontwikkeling, particulieren en overheidsorganisaties, samen. ... meer >
stedenbouwbeijing design week
OpenOproepWerkweekBeijingSCI_th.jpg

Towards 2050 | Beijing Design Week 2014

De komende twee weken staan in het teken van Chinees-Nederlandse samenwerking op het gebied van duurzame stedelijke ontwikkeling. Op 14 september is de 2014 editie van Towards2050: Developing a Sino-D... meer >
stedenbouwbeijing design week
Unhabitat2_th.jpg

Open Oproep deelname Urban Labs UN-Habitat

[b]Het Stimuleringsfonds biedt 16 architecten, stedenbouwers en landschapsarchitecten gelegenheid deel te nemen aan UN-Habitat’s Global Network of Urban Planning and Design Labs. In opdracht van UN... meer >
stedenbouw
08_renowned_explorers___international_society_hr_th.jpg
column

Gamescom 2014, Keulen | Renowned Explorers: International Society

Renowned Explorers: International Society is een vernieuwende turn-based strategy game gemaakt door Abbey Games. De game neemt de speler mee op ontdekkingsreis naar de onontdekte landen in de negentie... meer >
games
09_Bounden_Stimu_th.jpg
column

Gamescom 2014, Keulen | Bounden

Bounden is een speelse dansgame voor twee spelers op één telefoon met choreografie door Het Nationale Ballet. Game Oven is verantwoordelijk voor het ontwerp en de techniek van de technische game, He... meer >
games
10_pigeon_th.jpg
column

Gamescom 2014, Keulen | The Pigeon Man

The Pigeon Man is een episodische ‘look & shake’ adventure game voor de Oculus Rift en Ipad. Een magisch realistisch, illustratief avontuur, waarin conversaties met wonderlijke personen centraal s... meer >
games
Oase88_th.jpg
fotoverslag

Anne Dessing

Anne Dessing studeerde in 2012 af aan de Academie van Bouwkunst Amsterdam in de richting Architectuur. Het afstudeerwerk van Dessing genaamd ‘omgevingsarticulaties’ is een onderzoek naar strategie... meer >
BennieMeek_th.jpg
fotoverslag

Bennie Meek

Bennie Meek studeerde in 2012 af in de richting Social Design aan de Design Academy in Eindhoven. Meek onderzoekt nieuwe relaties met de eigentijdse Nederlandse natuur en richt zich daarbij onder meer... meer >
MYDAFemkeHerregraven05_th.jpg
fotoverslag

Femke Herregraven

Femke Herregraven studeerde in 2010 af aan het Sandberg Insituut met een master in Design Research. In haar werk zet de ontwerper haar artistieke onderzoeksmethode in om vooral financiële en economis... meer >
RickyRijkenberg_th.jpg
fotoverslag

Ricky Rijkenberg

Ricky Rijkenberg studeerde in 2011 af aan de Amsterdam in de richting Architectuur. Rijkenberg begeeft zich met haar werk op het grensvlak van fotografie en architectuur. Ze is onder meer geïnteresse... meer >
loader