stimuleringsfonds creatieve industrie
dummy
Verslag Research & Design: Positionering van ontwerpend onderzoek
ResearchSCIDDW.jpg

Verslag Research & Design: Positionering van ontwerpend onderzoek

9 november 2016

Ontwerpers werken meestal in concrete opdrachtsituaties. Maar de grote verwachtingen voor ontwerpend onderzoek liggen elders: in de bijdrage aan het oplossen van urgente maatschappelijke vraagstukken. Hoe maak je die potentie van integrale ontwerpbenadering waar? Hoe kies je positie in de vrije ruimte?
Hierover debatteerden ontwerpers, onderzoekers, programmaleiders en publiek op de ochtendsessie Research & Design, georganiseerd door het Stimuleringsfonds op 28 oktober tijdens de Dutch Design Week.
Ontwerpend onderzoek kiest positie
Verslag door Marijke Bovens

De billion-dollar question die moderator Bart Ahsmann (CLICKNL) halverwege de bijeenkomst stelt aan landschapsarchitect Michiel van Driessche, of beter nog het antwoord dat Michiel geeft, biedt een mooi dwarsdoorkijkje door de discussie. Wat Michiel zich zou wensen als hij een ongelimiteerd bedrag tot zijn beschikking had, is een positie aan tafel naast de grote wetenschappelijke en industriële consortia, die nu het onderzoek domineren naar de urgente klimatologische en maatschappelijke kwesties als energietransitie, waterhuishouding, landbouwontwikkeling. Michiel: ‘Wij kunnen als ontwerpers heel relevant zijn bij het verbinden van die sectorale systemen, maar als klein bureau wordt onze positie niet geaccepteerd.’

Ook Dick van Dijk, creatief directeur van de Waag Society, zou deze zak geld aangrijpen om vanuit ontwerpperspectief structureel na te denken over grote onderwerpen, bijvoorbeeld de maatschappelijk urgente vraag naar de privacy in het zorgsysteem. Want, merkte hij al eerder op in het gesprek: ‘De eerste vraag van een onderzoek mag dan een ontwerpvraag zijn, uiteindelijk gaat het vaak niet zozeer om een product, maar om het vormgeven van een proces, waardoor een organisatie zelf kan innoveren.’

Soorten onderzoek
Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie gaat de komende beleidsperiode stevig inzetten op de professionalisering van ontwerpend onderzoek en op het versterken van zijn positie, vertelt secretaris Maarten Tas ter introductie op dit debat. Met onderzoek naar methodieken, het bundelen van ervaringen en stimuleren van debat.
Discussie bijvoorbeeld over de plek van ontwerpend onderzoek ten opzichte van wetenschappelijk en toegepast onderzoek, een onderwerp dat in deze ochtendsessie aangesneden werd.

Onderzoeker Egbert Stolk (TU Delft, stedenbouw) relativeert de verschillen tussen de eerste twee. In ieder geval tijdens het onderzoeksproces, waar het bij wetenschappers net zo’n wirwar kan zijn als bij de creatievelingen. Maar, zegt Stolk, de wetenschappers zijn veel minder open over de chaos die het eigen onderzoeksproces is. Zij presenteren het als systematisch.

Hij laat in het midden of dat beter is. Waar ontwerpers van wetenschappers kunnen leren, is het collegiaal evalueren van onderzoeken. Stolk: ‘Ontwerpers claimen nieuwe kennis, maar het lijkt soms veel op elkaar. Wetenschap heeft een verfijnd systeem van peer review.’
Op het gebied van ontwerpend onderzoek wordt weliswaar veel onderzoek gedaan naar processen, maar zegt Stolk, we hebben betere woorden nodig om de verbeeldingskant van het ontwerpproces te kunnen ‘vangen’.
20161028DDWStimuleringsFondsMK008web.jpg
Foto: Max van Kneefel

Verbanden leggen
Een van de sterke punten van ontwerpers is dat zij getraind zijn een breed spectrum te overzien; zij kunnen verbanden leggen en weten hoe ze een divers team experts kunnen inzetten. Zij zijn praktisch en vooral ook in staat om iets te verbeelden.
Modeontwerper Pauline van Dongen beweegt zich als Phd (TUe, Crafting Wearables) ook in een uitgesproken multidisciplinair gebied. Zij constateert dat technologie het lichaam steeds dichter nadert en onderzoekt de consequenties hiervan voor gebruiker/drager en ontwerper. ‘Het maakproces is kijken, analyseren, relateren aan andere disciplines. Steeds nieuwe vragen stellen, nieuwe samples ontwikkelen, expliciet maken wat er gebeurt.’

Die vrijheid in het onderzoek staat onder druk. Miriam Rasch (onderzoeker bij het Institute of Network Cultures) constateert dat de lectoraten steeds meer in academische hoek gedrukt worden, waarbij je het eindresultaat van onderzoek vooraf precies moet formuleren. Terwijl het in ontwerpend onderzoek juist niet alleen om de antwoorden gaat, maar om de formulering van nieuwe vragen., vult Lucie Huiskens (onder andere programmamanager ArtEZ) aan. Zij benadrukt het belang van vrije ruimte: ‘Kijk naar Nobelprijswinnaar Ben Feringa, die ook expliciet vraagt om meer aandacht voor zoekend onderzoek’.

Ook Eric Frijters (architect en lector Future Urban Regions) wil niet direct doorsteken naar een antwoord. ‘Een betere vraag stellen, daar draait het bij ons lectoraat om.’ Hij geeft als voorbeeld hun onderzoek naar het metabolisme van de stad in Antwerpen. Eerst analyseren zij hoe goederen, biomassa, afval, energie, mensen, lucht en data zich door de stad bewegen. Kennis over hoe deze stromen de kwaliteit van leven beïnvloeden, helpt het stadsbestuur bij beslissingen om de stad duurzamer te maken.
‘Want’, zegt Frijters, ‘om de leefbaarheid van de stad te verbeteren moet je soms op andere plekken aan de stad sleutelen dan je op het eerste gezicht denkt.’

Interventie
Ontwerpers nemen geen genoegen met de trits beschrijving, analyse, aanbeveling – hen is het uiteindelijk te doen om interventie in een specifieke situatie. Zij willen ingrijpen en vormgeven. ‘Waar wetenschap een zware verantwoordingslast heeft in onderzoeken, vastleggen en bevestigen, kan ontwerpend onderzoek veel sneller opereren’, zegt Michiel van Driessche, ‘en op basis van intuïtie en inschatting handelen.’ De bewijslast vooraf is minder zwaar. Eric Frijters: ‘Ontwerpend onderzoek is slagvaardig in het ontdekken van nieuwe typologieën, om nieuw gedrag mogelijk te maken.’

Creatieve sprong
Het moet genoemd, zegt co-referent Paul Rutten (lector Creative Business): ‘De ontwerpsprong is essentieel. Zet drie ontwerpers aan een maatschappelijk vraagstuk en zij komen elk met een andere oplossing. Die creatieve component onderscheidt de ontwerpers van de wetenschappers, ook al kruipen beide groepen onderzoekers steeds meer naar elkaar toe.’ Of zoals Pauline van Dongen zegt: ‘Wetenschap denkt in concepten, ontwerp is tastbaar, praktisch.’

Vrije ruimte
Het ontwerpend onderzoek is vaak gekoppeld aan directe opdrachten van markt, overheid of instituties. Maar de grote verwachtingen voor dit veld liggen elders: in de bijdrage aan het oplossen van urgente en complexe maatschappelijke vraagstukken, op sociaal, economisch, technologisch en milieugebied.
Hier is het stellen van de betere vragen, de verbeelding om denk- en ontwerpsprongen te maken en het lef om in te grijpen het meest nodig. Het is geen onderzoek dat zich aan concrete opdrachten laat koppelen. Dit onderzoek heeft vrije ruimte nodig. Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie realiseert zich dat hier een publieke taak ligt en heeft in het komende beleidsplan plaats ingeruimd voor debat, reflectie en kennisdeling over ontwerpend onderzoek. Want juist het Stimuleringsfonds kan hierin bijdragen, sluit Paul Rutten de bijeenkomst af. Niet alleen door financieel en inhoudelijk dit soort onderzoek mogelijk te maken, maar ook door mee te bouwen aan een intellectuele cultuur van het ontwerpvak, als evenknie van de academische cultuur van de wetenschap.

20161028DDWStimuleringsFondsMK011web.jpg
Foto: Max van Kneefel
20161028DDWStimuleringsFondsMK018web.jpg
Foto: Max van Kneefel

meer nieuws

thedutchsavannahweb.jpg

Dertien projecten ondersteund in derde ronde Digitale cultuur

16 november 2017

Net als in de voorgaande beoordelingsrondes heeft de commissie van de Deelregeling Digitale cultuur moeten prioriteren onder de positief beoordeelde projecten: de druk op het budget blijft groot. De derde subsidieronde in 2017 leverde meer dan veertig aanvragen op. De dertien toegekende projecten onderscheiden zich over het algemeen door een sterk experimenteel en onderzoekend karakter. In dit artikel lichten we enkele projecten uit die ondersteuning kregen binnen deze ronde.
startsubsidies
Opvallend dit jaar is het hoge aantal aanvragen voor een startsubsidie. De commissie kreeg er deze ronde maar liefst zeventien voorgelegd. De vorm van een startsubsidie wordt vaak als laagdrempelig ervaren omdat er geen cofinanciering is vereist en omdat het prettig is een idee uitgebreid te testen of uit te werken alvorens een grootschalig project op te zetten. Deze aanvragen bedragen maximaal € 7.500 en leiden in de regel tot een vervolgaanvraag in de regeling Digitale cultuur. De uitdaging bij het schrijven van een aanvraag voor een startsubsidie is dan ook om de werkzaamheden voor de eerste onderzoeksfase goed te beschrijven, en tegelijkertijd een horizon te schetsen van het beoogde einddoel.

De commissie kende deze ronde zes startsubsidies toe, waaronder Snapscan van JODI en 3D-printing Silk van Theti Studio:

Snapscan
Het Belgisch-Nederlands kunstenaarsduo JODI introduceert - in het licht van snapshot fotografie - het concept ‘Snapscans’; een type 3-D scan dat door middel van een iPad en een 3D scanner iedereen de kans biedt om zijn omgeving, op elk onvoorbereid moment, te scannen. JODI ontvangt een startsubsidie voor de website Snapscan, waar de 3D-gescande modellen worden gedocumenteerd en met behulp van tags kunnen worden gecombineerd. De startsubsidie biedt het duo onder andere de mogelijkheid een samenwerking op te zetten met een externe 3D-programmeur. meer
snapscan.jpg
Snapscan - SCA door JODI

3-D printing Silk
In samenwerking met ontwerper Olivier van Herpt werkt Theti Studio aan het prototype van een 3D-printer die textiel fabriceert rechtstreeks van de zijde cocon, in een vorm naar keuze en zonder overschot. Met de startsubsidie gaat Theti Studio de bestaande technologie verder onderzoeken, testen op veiligheid, het prototype ontwikkelen en de resultaten tonen aan publiek en investeerders. meer

thetivanherpt3dprintingsilk.jpg
3D Printing Silk door Theti Studio

Projectsubsidies
De overige zeven toekenningen binnen deze ronde zijn projectsubsidies. Binnen de regeling Digitale cultuur kan worden aangevraagd voor onderzoek, experiment, ontwikkeling, productie van nieuwe media, interactie ontwerp en gameplay en de presentatie hiervan. Ook activiteiten en publicaties gericht op analyse en reflectie op digitale cultuur behoren tot de mogelijkheden, evenals projecten gericht op (internationale) kennisuitwisseling en projecten die de publieke belangstelling voor het vakgebied stimuleren.

Binnen deze ronde kreeg onder andere Felipe Ignacio Noriega ondersteuning voor het project Codeklavier en Stichting De Domijnen voor het tentoonstellingsconcept The Dutch Savannah:

Codeklavier
Felipe Ignacio Noriega ontvangt een projectsubsidie voor de realisering van CodeKlavier, het project waarvoor hij eerder een startsubsidie ontving. De CodeKlavier is een operationele programmeertaal, verbonden aan een klavier, die de pianist in staat stelt al spelend te programmeren. Hierdoor ontstaat een performance van muziek en live coding. De aanvrager beoogt het paradigma waarbij kunst wordt gecreëerd met technologie om te draaien en een meer intuïtieve, artistieke manier van coding te stimuleren. meer

codeklavier.jpg
CodeKlavier door Robot Theater Electronics

The Dutch Savannah
Stichting De Domijnen ontvangt een bijdrage voor het transdisciplinaire project ‘The Dutch Savannah’. In een tentoonstelling met werk van Sara van der Heide, Femke Herregraven, Ger Dekkers en verscheidene internationale makers, wordt het publiek bewust gemaakt van de gevolgen van ons dagelijks datagebruik. Water wordt hierbij gebruikt als een verbindend element tussen de virtuele en de fysieke wereld en staat daarbij symbool voor de bredere hedendaagse ecologische problematiek en duurzaamheidsvraagstukken. meer

thedutchsavannah.jpg
The Dutch Savannah door Stichting De Domijnen

dertien toekenningen
De adviescommissie heeft deze ronde dertien projecten kunnen ondersteunen, waarmee het beschikbare bedrag van € 200.000 volledig is benut. Bekijk het complete overzicht van toekenningen en de beschrijvingen van deze ondersteunde projecten.

deadlines 2018
In 2018 zijn wederom vier rondes gepland waarvan de eerste sluit op 31 januari 2018. Lees meer over aanvragen binnen de Deelregeling Digitale cultuur.

openoproepsalonedelmobile2018.png

Open Oproep Salone del Mobile 2018

15 november 2017

De Salone del Mobile in Milaan is voor product- en meubelontwerpers dé plek om zichzelf internationaal te presenteren. De beurs en alle omringende presentaties in de stad trekken jaarlijks vele professionals uit de internationale designwereld, op zoek naar de nieuwste ontwikkelingen binnen het vakgebied.
Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie roept Nederlandse ontwerpers op om een voorstel in te dienen voor een presentatie in Milaan tijdens de Salone del Mobile 2018. Deze oproep is de enige mogelijkheid om bij het fonds subsidie te ontvangen voor deelname aan dit evenement.

Het Stimuleringsfonds beoogt met deze Open Oproep de excellente kwaliteit van de Nederlandse ontwerpsector in Milaan te presenteren en de internationale reputatie van de Nederlandse creatieve industrie te versterken. Daarnaast heeft de ondersteuning ten doel om opgedane kennis en ervaringen te delen en om relevante internationale relaties tussen partijen op te bouwen en te onderhouden. Het fonds maakt een selectie van voorstellen waarin de presentatie zich weet te onderscheiden in artistieke kwaliteit, presentatievorm en strategie.

indienen
Het voorstel kan tot en met 22 november worden ingediend via de online aanvraagomgeving van het Stimuleringsfonds. Selecteer hier de regeling ‘Open Oproep’ en vervolgens de ronde ‘Salone del Mobile 2018’. Het voorstel bestaat uit een beknopt en samenhangend projectplan (max. 6 pagina's A4).

Let op: Vraag tijdig uw inloggegevens voor de online aanvraagomgeving aan en raak vertrouwd met het aanvraagformulier. Het valideren van een nieuw gebruikersaccount kan tot maximaal 1 werkdag duren.

Lees hier meer over deze Open Oproep en hoe hiervoor in te dienen.
controlconference.jpg

Control Conference 2017

14 november 2017

Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie is aanwezig op Control Conference 2017 op woensdag 29 november in Tivoli Vredenburg. Tijdens de conferentie voor gamedevelopers, georganiseerd door magazine Control, spreken drie makers die in 2016 en 2017 door het fonds zijn ondersteund: Roel Ezendam, Charlotte Madelon en Matthijs van de Laar.
Roel Ezendam
Roel Ezendam is mede-oprichter, coder en designer bij RageSquid, een jonge game studio. Roel zal tijdens zijn sessie op Control Conference de drie designmethodes laten zien die RageSquid heeft gebruikt voor het maken, vormen en verder uitwerken van het design van Descenders. Voor deze game ontving het team vorig jaar twee subsidies uit het Gamefonds, een voor een voorstudie en een voor een verdere uitwerking van de ideeën.

Charlotte Madelon
Charlotte Madelon is een game developer en artist. Op het moment werkt ze aan het project White Lily. Een mobiele entertainment game die de anatomie van een bloem gebruikt om de gevolgen van jeugdtrauma’s te bekijken. In 2016 ontving Charlotte hiervoor subsidie vanuit het Gamefonds. Tijdens de sessie vertelt Charlotte meer over het ontwerpproces en het ontstaan van de game.

Lees hier ook het artikel ‘Spelen met nature & nurture’, die Willemijn de Jonge over het project White Lily schreef.

Matthijs van de Laar
Matthijs van de Laar is creative director bij Twirlbound, een studio die hij samen met Marc Peyré runt. Momenteel werken ze aan Pine, een game in het action-adventuregenre, waarvoor Twirlbound in 2016 door het fonds werd ondersteund. Tijdens Matthijs zijn sessie zal hij meer vertellen over hoe Twirlbound via Kickstarter ruim €120.000 wist op te halen.

Vanaf 1 januari 2017 is het Gamefonds geïntegreerd in de Deelregeling Digitale cultuur.
eerstebeeldendescendersragesquidweb.jpg
Still uit 'Descenders' door RageSquid
deceuvelamsterdamdoornikocoutignu.jpg

E-zine ProeftuinNL | over stadslabs

10 november 2017

Onder de titel ProeftuinNL neemt het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie je mee naar het anders werken aan actuele ruimtelijke en sociaalmaatschappelijke opgaven in dorp, stad en land. Met de ProeftuinNL e-zine deelt het Stimuleringsfonds de kennis en ervaring opgedaan in 37 ondersteunde stadslabs.
Wat is de toegevoegde waarde van stadslabs? Hoe is hun opkomst te verklaren? Zijn lokale initiatieven in staat zich te verbinden aan de overheid en bedrijfsleven? En wat is de toekomst van stadslabs nu de economie weer aantrekt?

In de jaren 2014, 2015, 2016 en 2017 ondersteunde het Stimuleringsfonds in totaal 37 stadslabs. In acht 360 graden video’s en acht verdiepende podcast interviews, gemaakt door de VPRO, lichten we een aantal stadslabs uit die de waarde van het experiment voor de ruimtelijke ontwikkeling tonen.

En er wordt vooruitgekeken: welke lessen kunnen we trekken? Lees ook de aanvullende longread met relevante lessen en tips, en interviews met bestuurders en onderzoekers.

Neem een kijkje naar de ProeftuinNL e-zine.

context
Sinds 2014 stimuleert het Stimuleringsfonds de ontwikkeling van stadslabs door de uitwisseling van kennis, kunde en een financiële impuls, waarmee initiatieven de gelegenheid krijgen om onderzoek te doen en hun expertise op professionele basis in te zetten voor een andere wijze van stadmaken.

ProeftuinNL
ProeftuinNL richt zich op het bijeenbrengen van de verschillende stadslabs in ons land, én richt zich op een betere samenwerking tussen stadslabs, overheden en ontwikkelaars. ProeftuinNL is een samenwerking tussen Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, bureau Het Noordzuiden en de VPRO.

Foto: De Ceuvel Amsterdam door Niko Coutignu
openoproepstadslabs2017oudroze.jpg

Open Oproep Stadslabs - Proeftuinen voor vernieuwing

9 november 2017

Voor de vierde en tevens laatste keer roept het Stimuleringsfonds lokale overheden en andere stadmakers op om gezamenlijk voorstellen in te dienen voor het ontwikkelen en verder professionaliseren van bestaande stadslab initiatieven, en het opzetten van nieuwe samenwerkingsvormen waarin op lokaal niveau met participatieprocessen wordt geëxperimenteerd. Deze initiatieven bieden als creatieve broedplaats en open leeromgeving vrije experimenteerruimte voor het ontwikkelen van vernieuwende breed gedragen oplossingen voor actuele ruimtelijke en sociaalmaatschappelijke opgaven. Ontwerp vervult hierbij een belangrijke rol.
Dien uiterlijk woensdag 17 januari 2018 een voorstel in.

Nederland heeft een lange en rijke traditie met experimenteren op het gebied van de ruimtelijke ordening. Hierbij is altijd veel aandacht besteed aan de wisselwerking tussen maatschappelijke vraagstukken en de ruimtelijke inrichting van ons land. Sinds enkele jaren voelen steeds meer partijen zich bij de ontwikkeling van steden betrokken. In de stadslabs werken collectieven van betrokken bewoners, ondernemers, ontwerpers en andere ruimtelijke professionals samen met institutionele partijen, zoals culturele en maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen en lokale overheden, aan nieuwe manieren van stadmaken, waarbij ieder vanuit zijn eigen ambitie en specifieke kennis kan bijdragen aan de kwaliteit van onze dagelijkse leefomgeving.

ProeftuinNL
In de afgelopen drie jaar heeft het Stimuleringsfonds een netwerk van circa veertig stadslabs ondersteund, waarin door het hele land met veel enthousiasme aan actuele vraagstukken is gewerkt. De kennis en ervaring die daarbij met nieuwe samenwerkingsvormen en participatieprocessen is opgedaan, is binnen het stadslab netwerk uitgewisseld en onder de titel ProeftuinNL met vertegenwoordigers van stadslabs en formele instituties besproken om de onderlinge samenwerking verder te bevorderen. Hieruit blijkt dat overheden en andere lokale stakeholders steeds meer de voordelen van een initiatiefrijke samenleving zien en vanwege het gedeelde belang een coöperatieve houding richting de labs hebben ontwikkeld. De labs weten agenda’s van top-down partijen en bottom-up initiatieven met elkaar te verbinden en goede ideeën naar concrete projecten te vertalen die een relevante bijdrage leveren aan de toekomstige ontwikkeling van de stad. Maar om hun continuïteit in de nabije toekomst beter te kunnen borgen is er ook een zeker politiek mandaat nodig.

publiek ondernemerschap
In veel steden wordt vanuit de gemeente met interesse naar de verrichtingen van de stadslabs gekeken, in sommige steden wordt door gemeenten in stadslabs geparticipeerd, maar in Maastricht gaat de lokale overheid een stap verder. Hier heeft de gemeente publiek ondernemerschap getoond, door zelf een stadslab te initiëren en initiatieven vanuit de samenleving constructief voor de vernieuwing van lokaal ruimtelijk beleid in te zetten. De uitdagingen die binnen het lab aan het licht komen, zorgen vervolgens voor nieuwe inzichten in de systeem- en leefwereld die in het kader van de nieuwe omgevingswet ook voor bestuurlijke vernieuwing kunnen worden ingezet. Maar omdat dit nog niet overal vanzelfsprekend is, stimuleren wij die ontwikkeling graag op meerdere plekken in het land.

Lees hier meer over deze Open Oproep en hoe hiervoor in te dienen.
loader

het fonds

subsidies

actueel

openoproepsalonedelmobile2018.png
De Salone del Mobile in Milaan is voor product- en meubelontwerpers dé plek om zichzelf internationaal te presenteren. De beurs en alle omringende presentaties in de stad trekken jaarlijks vele profe... meer >
deceuvelamsterdamdoornikocoutignu.jpg
Onder de titel ProeftuinNL neemt het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie je mee naar het anders werken aan actuele ruimtelijke en sociaalmaatschappelijke opgaven in dorp, stad en land. Met de Proeft... meer >
openoproepstadslabs2017oudroze.jpg
Voor de vierde en tevens laatste keer roept het Stimuleringsfonds lokale overheden en andere stadmakers op om gezamenlijk voorstellen in te dienen voor het ontwikkelen en verder professionaliseren van... meer >
sluitingsdata2018groen.png
De sluitingsdata van de deelregelingen van het Stimuleringsfonds in 2018 zijn vastgesteld. De Deelregelingen Architectuur en Digitale cultuur hebben in 2018 ieder vier rondes. De Deelregeling Internat... meer >
loader
loader
loader