stimuleringsfonds creatieve industrie
dummy
Verslag Research & Design: Positionering van ontwerpend onderzoek
ResearchSCIDDW.jpg

Verslag Research & Design: Positionering van ontwerpend onderzoek

9 november 2016

Ontwerpers werken meestal in concrete opdrachtsituaties. Maar de grote verwachtingen voor ontwerpend onderzoek liggen elders: in de bijdrage aan het oplossen van urgente maatschappelijke vraagstukken. Hoe maak je die potentie van integrale ontwerpbenadering waar? Hoe kies je positie in de vrije ruimte?
Hierover debatteerden ontwerpers, onderzoekers, programmaleiders en publiek op de ochtendsessie Research & Design, georganiseerd door het Stimuleringsfonds op 28 oktober tijdens de Dutch Design Week.
Ontwerpend onderzoek kiest positie
Verslag door Marijke Bovens

De billion-dollar question die moderator Bart Ahsmann (CLICKNL) halverwege de bijeenkomst stelt aan landschapsarchitect Michiel van Driessche, of beter nog het antwoord dat Michiel geeft, biedt een mooi dwarsdoorkijkje door de discussie. Wat Michiel zich zou wensen als hij een ongelimiteerd bedrag tot zijn beschikking had, is een positie aan tafel naast de grote wetenschappelijke en industriële consortia, die nu het onderzoek domineren naar de urgente klimatologische en maatschappelijke kwesties als energietransitie, waterhuishouding, landbouwontwikkeling. Michiel: ‘Wij kunnen als ontwerpers heel relevant zijn bij het verbinden van die sectorale systemen, maar als klein bureau wordt onze positie niet geaccepteerd.’

Ook Dick van Dijk, creatief directeur van de Waag Society, zou deze zak geld aangrijpen om vanuit ontwerpperspectief structureel na te denken over grote onderwerpen, bijvoorbeeld de maatschappelijk urgente vraag naar de privacy in het zorgsysteem. Want, merkte hij al eerder op in het gesprek: ‘De eerste vraag van een onderzoek mag dan een ontwerpvraag zijn, uiteindelijk gaat het vaak niet zozeer om een product, maar om het vormgeven van een proces, waardoor een organisatie zelf kan innoveren.’

Soorten onderzoek
Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie gaat de komende beleidsperiode stevig inzetten op de professionalisering van ontwerpend onderzoek en op het versterken van zijn positie, vertelt secretaris Maarten Tas ter introductie op dit debat. Met onderzoek naar methodieken, het bundelen van ervaringen en stimuleren van debat.
Discussie bijvoorbeeld over de plek van ontwerpend onderzoek ten opzichte van wetenschappelijk en toegepast onderzoek, een onderwerp dat in deze ochtendsessie aangesneden werd.

Onderzoeker Egbert Stolk (TU Delft, stedenbouw) relativeert de verschillen tussen de eerste twee. In ieder geval tijdens het onderzoeksproces, waar het bij wetenschappers net zo’n wirwar kan zijn als bij de creatievelingen. Maar, zegt Stolk, de wetenschappers zijn veel minder open over de chaos die het eigen onderzoeksproces is. Zij presenteren het als systematisch.

Hij laat in het midden of dat beter is. Waar ontwerpers van wetenschappers kunnen leren, is het collegiaal evalueren van onderzoeken. Stolk: ‘Ontwerpers claimen nieuwe kennis, maar het lijkt soms veel op elkaar. Wetenschap heeft een verfijnd systeem van peer review.’
Op het gebied van ontwerpend onderzoek wordt weliswaar veel onderzoek gedaan naar processen, maar zegt Stolk, we hebben betere woorden nodig om de verbeeldingskant van het ontwerpproces te kunnen ‘vangen’.
20161028DDWStimuleringsFondsMK008web.jpg
Foto: Max van Kneefel

Verbanden leggen
Een van de sterke punten van ontwerpers is dat zij getraind zijn een breed spectrum te overzien; zij kunnen verbanden leggen en weten hoe ze een divers team experts kunnen inzetten. Zij zijn praktisch en vooral ook in staat om iets te verbeelden.
Modeontwerper Pauline van Dongen beweegt zich als Phd (TUe, Crafting Wearables) ook in een uitgesproken multidisciplinair gebied. Zij constateert dat technologie het lichaam steeds dichter nadert en onderzoekt de consequenties hiervan voor gebruiker/drager en ontwerper. ‘Het maakproces is kijken, analyseren, relateren aan andere disciplines. Steeds nieuwe vragen stellen, nieuwe samples ontwikkelen, expliciet maken wat er gebeurt.’

Die vrijheid in het onderzoek staat onder druk. Miriam Rasch (onderzoeker bij het Institute of Network Cultures) constateert dat de lectoraten steeds meer in academische hoek gedrukt worden, waarbij je het eindresultaat van onderzoek vooraf precies moet formuleren. Terwijl het in ontwerpend onderzoek juist niet alleen om de antwoorden gaat, maar om de formulering van nieuwe vragen., vult Lucie Huiskens (onder andere programmamanager ArtEZ) aan. Zij benadrukt het belang van vrije ruimte: ‘Kijk naar Nobelprijswinnaar Ben Feringa, die ook expliciet vraagt om meer aandacht voor zoekend onderzoek’.

Ook Eric Frijters (architect en lector Future Urban Regions) wil niet direct doorsteken naar een antwoord. ‘Een betere vraag stellen, daar draait het bij ons lectoraat om.’ Hij geeft als voorbeeld hun onderzoek naar het metabolisme van de stad in Antwerpen. Eerst analyseren zij hoe goederen, biomassa, afval, energie, mensen, lucht en data zich door de stad bewegen. Kennis over hoe deze stromen de kwaliteit van leven beïnvloeden, helpt het stadsbestuur bij beslissingen om de stad duurzamer te maken.
‘Want’, zegt Frijters, ‘om de leefbaarheid van de stad te verbeteren moet je soms op andere plekken aan de stad sleutelen dan je op het eerste gezicht denkt.’

Interventie
Ontwerpers nemen geen genoegen met de trits beschrijving, analyse, aanbeveling – hen is het uiteindelijk te doen om interventie in een specifieke situatie. Zij willen ingrijpen en vormgeven. ‘Waar wetenschap een zware verantwoordingslast heeft in onderzoeken, vastleggen en bevestigen, kan ontwerpend onderzoek veel sneller opereren’, zegt Michiel van Driessche, ‘en op basis van intuïtie en inschatting handelen.’ De bewijslast vooraf is minder zwaar. Eric Frijters: ‘Ontwerpend onderzoek is slagvaardig in het ontdekken van nieuwe typologieën, om nieuw gedrag mogelijk te maken.’

Creatieve sprong
Het moet genoemd, zegt co-referent Paul Rutten (lector Creative Business): ‘De ontwerpsprong is essentieel. Zet drie ontwerpers aan een maatschappelijk vraagstuk en zij komen elk met een andere oplossing. Die creatieve component onderscheidt de ontwerpers van de wetenschappers, ook al kruipen beide groepen onderzoekers steeds meer naar elkaar toe.’ Of zoals Pauline van Dongen zegt: ‘Wetenschap denkt in concepten, ontwerp is tastbaar, praktisch.’

Vrije ruimte
Het ontwerpend onderzoek is vaak gekoppeld aan directe opdrachten van markt, overheid of instituties. Maar de grote verwachtingen voor dit veld liggen elders: in de bijdrage aan het oplossen van urgente en complexe maatschappelijke vraagstukken, op sociaal, economisch, technologisch en milieugebied.
Hier is het stellen van de betere vragen, de verbeelding om denk- en ontwerpsprongen te maken en het lef om in te grijpen het meest nodig. Het is geen onderzoek dat zich aan concrete opdrachten laat koppelen. Dit onderzoek heeft vrije ruimte nodig. Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie realiseert zich dat hier een publieke taak ligt en heeft in het komende beleidsplan plaats ingeruimd voor debat, reflectie en kennisdeling over ontwerpend onderzoek. Want juist het Stimuleringsfonds kan hierin bijdragen, sluit Paul Rutten de bijeenkomst af. Niet alleen door financieel en inhoudelijk dit soort onderzoek mogelijk te maken, maar ook door mee te bouwen aan een intellectuele cultuur van het ontwerpvak, als evenknie van de academische cultuur van de wetenschap.

20161028DDWStimuleringsFondsMK011web.jpg
Foto: Max van Kneefel
20161028DDWStimuleringsFondsMK018web.jpg
Foto: Max van Kneefel

meer nieuws

btwvraagweb.jpg

Praktische tips voor uw subsidieaanvraag

11 januari 2018

Het fonds krijgt de meest uiteenlopende vragen over het indienen van een aanvraag. Opvallend zijn de vragen die worden gesteld over subsidie en BTW. Ayse Tüzen, werkzaam als senior medewerker bedrijfsvoering, vertelt u meer over de BTW plicht en de aankomende deadlines voor 2018.
We krijgen vaak de vraag of het noodzakelijk is BTW af te dragen als men subsidie ontvangt. Is dat zo?
Ayse: ‘Het is niet noodzakelijkerwijs zo dat er geen BTW afgedragen hoeft te worden als u subsidie ontvangt. Dit is wel het geval wanneer u bijvoorbeeld werkzaamheden uit besteedt, dan dient u hierover BTW in rekening te brengen. Denk dus bij het opstellen van uw begroting aan de eventuele BTW-plicht per post binnen uw begroting. Dit kan per post verschillen.’

Moet een aanvrager de begroting inclusief of exclusief BTW opstellen?
Ayse: ‘Maak in uw begroting een onderscheid tussen posten waar wel en waar geen BTW over afgedragen hoeft te worden. Eventuele opdrachten in het buitenland zijn vaak vrijgesteld van BTW, maar dit verschilt per land. Overleg bij twijfel altijd eerst met uw regionale belastingkantoor.
De subsidie die u ontvangt is het bedrag waar u maximaal aanspraak op kan maken. U kunt dus geen aanspraak maken op een hoger subsidiebedrag indien er sprake is van tegenvallende BTW-verrekeningen.’

sluitingsdata 2018
De eerst volgende sluitingsdata in 2018 per regeling zijn als volgt:
Deelregeling Architectuur: 31 januari
Deelregeling Vormgeving: 21 maart
Deelregeling Digitale cultuur: 31 januari
Deelregeling Internationalisering: 7 februari
Deelregeling Talentontwikkeling: 28 februari
Deelregeling Non-Fictie Transmediaregeling: 13 maart
Deelregeling Festivals: 1 februari
Deelregeling Activiteitenprogramma's: 17 oktober
Deelregeling Meerjarige programma's: 11 april

Bekijk het volledig overzicht met sluitingsdata hier. Naast de deelregelingen worden er in 2018 ook diverse Open Oproepen uitgeschreven. Houdt hiervoor onze nieuwsbrief en social media in de gaten.

advies voor indienen
U vraagt uw subsidie aan via de online aanvraagomgeving. Vraag tijdig uw inloggegevens aan en raak vertrouwd met het online aanvraagformulier. U kunt het online aanvraagformulier tot 23.59 uur op de dag van de sluitingsdatum indienen. Nadrukkelijk advies is om dit eerder te doen.

veel gestelde vragen
Heeft u nog andere vragen? Bekijk het uitgebreide overzicht met de meest gestelde vragen.
Staat uw vraag er niet tussen? Bel +31(0)10 436 16 00 of mail naar Hedwig Homoet of Myrthe Kramer via [email protected].
openoproepdeinterdisciplinaireleeromgevi.png

Open Oproep De interdisciplinaire leeromgeving

9 januari 2018

Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie nodigt ontwerpers uit deel te nemen aan een ontwerpend onderzoekstraject gericht op de leeromgeving van interdisciplinair beroepsonderwijs, in samenwerking met Albeda, Drenthe College, ROC Midden Nederland of Scalda. Acht (interieur)-architecten, (interaction) designers en (digitale) makers werken in vier interdisciplinaire teams aan nieuwe strategische visies, ontwerpvoorstellen en prototypes. De vier trajecten vinden parallel plaats op locatie en in nauwe samenwerking met docenten en studenten.
Dien uiterlijk woensdag 20 februari 2018 een voorstel in.

MBO-instellingen zien de behoefte aan inter- en multidisciplinair opgeleide mbo-ers groeien. Bedrijven vragen meer en meer om vakmensen, die over de grenzen van hun eigen vakgebied heen kunnen kijken. Het onderwijs speelt op deze toenemende vraag in door beroepsonderwijs steeds meer interdisciplinair aan te bieden. Studenten van verschillende opleiding werken in toenemende mate samen, veelal aan concrete vraagstukken uit de praktijk. Zo werken bij het Drenthe College studenten vanuit Zorg en Welzijn samen met studenten Techniek en ICT aan nieuwe technologische toepassingen voor de zorg, en ontwikkelt Albeda een interdisciplinair Innovatie Lab, waar docenten en studenten van verschillende opleidingen samen onderzoek kunnen doen en van elkaar kunnen leren.

open oproep
De toename van interdisciplinair beroepsonderwijs leidt tot nieuwe vragen over de omgeving waarin het leren plaatsvindt: over het schoolgebouw en de inrichting ervan, maar bijvoorbeeld ook over de voortschrijdende mogelijkheden van de digitale technologie. Met deze open oproep wil het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie acht (interieur)-architecten, (interaction) designers en (digitale) makers uitnodigen om samen met de mbo-instellingen de ontwerpopgave binnen het interdisciplinair beroepsonderwijs te verkennen.

Het ontwerpend onderzoek richt zich op één van de volgende vier cases:
Case 1 Scalda College - De student aan het roer
Case 2 Drenthe College - Collectief leren en ontwikkelen
Case 3 ROC Midden Nederland - Gastvrijheid in praktijk
Case 4 Albeda - Buiten de kaders van het klaslokaal

Lees hier meer over deze Open Oproep en hoe hiervoor in te dienen.
openoproepflexibiliteitvandeleeromgeving.png

Open Oproep Flexibiliteit van de leeromgeving

9 januari 2018

Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie en de MBO Raad nodigen stedenbouwkundigen, architecten, ontwerpers en (digitale) makers uit om samen met een mbo-instelling te werken aan nieuwe strategische visies, ontwerpvoorstellen, en/of prototypes voor flexibele onderwijshuisvesting. Het ontwerpend onderzoek dient plaats te vinden in nauwe samenwerking met het Friesland College, Summa College, Horizon College of CITAVERDE College.
Dien uiterlijk woensdag 20 februari 2018 een voorstel in.

Het middelbaar beroepsonderwijs speelt met nieuwe vormen van leren in op de toekomst. We zien steeds meer hybride vormen van onderwijs ontstaan, waarbij onderwijs, beroepspraktijk en maatschappij bij elkaar komen. Ook (nieuwe) technologieën spelen hierbij een rol. Maar hoe laat je deze nieuwe ontwikkelingen landen in het bestaande vastgoed? Schoolgebouwen zijn soms al verouderd op het moment dat ze opgeleverd worden. Wat kun je doen om het vastgoed te laten meebewegen met de tijd? Hoe maak je bijvoorbeeld een bestaand schoolgebouw flexibel in gebruik? En welke mogelijkheden zien ontwerpers voor een flexibele huisvestingsstrategie waarin onderwijs meer integraal onderdeel wordt van de stad en regio?

open oproep
Deze Open Oproep richt zich op het uitvoeren van ontwerpend onderzoek met als doel te komen tot nieuwe strategische visies, ontwerpvoorstellen, en/of prototypes voor flexibele onderwijshuisvesting.

Projectvoorstellen richten zich op één van de volgende vier cases:
Case 1 Friesland College
Case 2 Summa College
Case 3 Horizon College
Case 4 CITAVERDE College

Lees hier meer over deze Open Oproep en hoe hiervoor in te dienen.
bisfacademvdparjmbaleweb.jpg

Selectie Open Oproep Van Doesburghuis Parijs

20 december 2017

In september 2017 schreven de publieke cultuurfondsen – Mondriaan Fonds, Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, Fonds Podiumkunsten, Letterenfonds en het Filmfonds – gezamenlijk de eerste oproep uit voor een residency in het Van Doesburghuis in Meudon-val-Fleury uit. De cultuurfondsen stellen deze residency beschikbaar aan kunstenaars die werkzaam zijn op de vele gebieden waarbinnen Theo van Doesburg en Nelly actief waren: architectuur, beeldende kunst, literatuur, dichtkunst, muziek, vormgeving en podiumkunsten.
Tijdens deze eerste oproep konden makers en bemiddelaars uit de disciplines beeldende kunst, creatieve industrie en podiumkunsten een aanvraag indienen. In totaal zijn er 21 aanvragen ontvangen vanuit de beeldende kunst en de creatieve industrie. Vanuit de podiumkunsten zijn geen aanvragen ingediend.

Uit deze aanvragen selecteerde een interdisciplinaire commissie beeldend kunstenaar Antonis Pittas en architect/kunstenaar Marcel Moonen. Beide makers zullen elk vier maanden lang hun artistieke praktijk verder ontwikkelen in het Van Doesburghuis.
Het Letterenfonds bood via een eigen oproep twee residencyplekken aan. Uit de in totaal 14 aanvragen zijn Neske Beks en Miriam Rasch geselecteerd. Zij zullen elk twee maanden in het Van Doesburghuis verblijven.

Antonis Pittas (beeldend kunstenaar)
In zijn werk stelt Antonis Pittas steeds de vraag centraal hoe het verleden in relatie staat tot het heden, en andersom. Momenten van destructie, verval en verzet uit de geschiedenis spelen hierin een belangrijke rol. Met de werkperiode in het Van Doesburghuis borduurt Antonis Pittas voort op dit principe en ziet hij de kans zijn artistieke praktijk te verdiepen en uit te breiden door te experimenteren met nieuwe soorten media. Het Van Doesburghuis fungeert hierin als een performanceplek die ruimte biedt voor dit experiment.

Marcel Moonen (architect/kunstenaar)
Marcel Moonen gebruikt zijn werkperiode in het Van Doesburghuis om zijn manifest Abstract: Reality te voltooien door een vierde en laatste hoofdstuk te wijden aan Theo van Doesburg. Zijn werkperiode beschouwt Moonen als een onderzoek naar het werk van Van Doesburg in relatie tot zijn eigen werk in de vorm van een verhaal. Zijn ervaringen deelt hij dagelijks op Instagram. Aan het eind van zijn verblijf in Parijs presenteert hij zijn bevindingen in de vorm van een lezingenavond, een tentoonstelling en de eerste schetsen van het manifest.

Miriam Rasch (schrijver en fllosoof)
Miriam Rasch onderzoekt tijdens haar werkperiode in het Van Doesburghuis het dataïsme. Het dataïsme zegt dat alles in de zichtbare en onzichtbare wereld te vertalen is naar data: gekwantificeerde informatie waarmee je kunt rekenen, voorspellen en handelen. Maar wat gebeurt er in zo’n wereld met het niet-meetbare? Het is een mens- en wereldbeeld met verregaande consequenties, niet in de laatste plaats op ethisch vlak. Binnen het technologisch raamwerk van data verschuift de verhouding tussen ik en ander, tussen subject en object. Dat maakt het noodzakelijk om de grenzen van het dataïsme, ‘de grens van het getal’, op te zoeken, te bevragen en waar nodig te bevechten. Haar schrijfproject handelt over die grens van het getal.

Neske Beks (multidisciplinair kunstenaar)
Neske Beks wil tijdens haar werkperiode in het Van Doesburghuis andere kunstenaars uitnodigen de residentie voor kortere tijd met haar te delen met het thema diversiteit als inzet. Het Van Doesburghuis als veilige haven waar met collega kunstenaars uit verschillende disciplines het debat gevoerd kan worden over interculturele en seksuele diversiteit dat zijn weerslag zal krijgen in woord, beeld, muziek en dialoog. Het resultaat van deze gesprekken verwerkt zij onder meer in een essay. Ook zullen de ontmoetingen en gesprekken met de verschillende kunstenaars door Neske Beks vastgelegd worden op film.

beoordeling van de voorstellen
In de beoordeling heeft de adviescommissie allereerst gekeken naar de artistieke kwaliteit van de ontwerper en kunstenaar, en vervolgens naar de potentie van het voorstel in relatie tot de residency-plek.

bijdrage
De residenten ontvangen een bijdrage van €1.000 per maand voor reis-, materiaal-, transport en verblijfskosten. De huur van de studio, de woonruimte en begeleiding worden direct door de fondsen aan het Van Doesburghuis voldaan.
aline4web.jpg

Aline Knip wordt Hoofd Subsidies

16 december 2017

In januari 2018 start Aline Knip (1970) bij het Stimuleringsfonds als het nieuwe Hoofd Subsidies. Aline zal bijdragen aan het strategisch beleid van het fonds en gaat leiding geven aan het team dat verantwoordelijk is voor de uitvoering van de subsidieregelingen van het fonds. Tot maart 2018 is Aline ook nog als gemeenteraadslid actief in Utrecht met in haar portefeuille o.a. Cultuur, Erfgoed en monumenten en Ruimtelijke Ontwikkeling.
Eerder werkte ze als fondsenwerver bij Museum Boijmans Van Beuningen, werkte ze vier jaar bij het voormalige sectorinstituut Erfgoed Nederland en begon ooit als projectmedewerker bij het Mondriaan Fonds.
Aline Knip: ‘De afgelopen jaren heb ik in Utrecht gezien hoe belangrijk makers zijn voor de ontwikkeling van de stad. Creativiteit, talentontwikkeling en ruimte voor experiment zijn belangrijke voorwaarden voor een prettige en bruisende stad. Dat moet je koesteren en stimuleren. En vooral zichtbaar maken. Daarom wil ik graag bijdragen aan het vergroten van de impact van de creatieve industrie.’

‘Creativiteit, talentontwikkeling en ruimte voor experiment zijn belangrijke voorwaarden voor een prettige en bruisende stad.’


Opgeleid aan de HKU en daarna aan de Universiteit Utrecht (kunstgeschiedenis en kunstbeleid en –management) heeft ze een brede belangstelling voor cultuur ontwikkeld. ‘Het bevorderen van cross-sectorale samenwerking vind ik interessant, want dit leidt tot nieuwe inzichten en een wisselwerking tussen het culturele domein en maatschappelijke vraagstukken. Ik kijk ernaar uit om in januari te beginnen’.

Foto bovenaan door Benjamin Meijer
loader

het fonds

subsidies

actueel

openoproepflexibiliteitvandeleeromgeving.png
Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie en de MBO Raad nodigen stedenbouwkundigen, architecten, ontwerpers en (digitale) makers uit om samen met een mbo-instelling te werken aan nieuwe strategische ... meer >
openoproepdeinterdisciplinaireleeromgevi.png
Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie nodigt ontwerpers uit deel te nemen aan een ontwerpend onderzoekstraject gericht op de leeromgeving van interdisciplinair beroepsonderwijs, in samenwerking me... meer >
vieropenoproepeninternaitonalisering.png
Het Stimuleringsfonds roept middels vier verschillende oproepen Nederlandse ontwerpers en culturele organisaties op een projectplan in te dienen voor een project, interventie of traject, dat ontwerp i... meer >
literatuurophetschermweb.jpg
Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie en het Nederlands Letterenfonds roepen schrijvers, dichters en (interactie)ontwerpers op een projectvoorstel in te dienen voor het programma Literatuur op het... meer >
loader
loader
loader